KERKSTRESS ?

Veel priesters en predikanten zijn moe en ontevreden over de manier waarop ze functioneren. Ze lopen een verhoogd risico op 'burn-out', blijkt uit een rapport van de Open Universiteit....

Ernst Clowting

A. Dekkers-Dubbelman, theologe en pastoraal medewerkster van de Samen op Weg-kerken in Oss: 'De werkdruk op de kervloer is inderdaad verontrustend. Ik vervang op dit moment onze dominee, een vrouw van 43 jaar die overspannen thuis zit. Het werk is veel moeilijker geworden. Mijn man was vroeger predikant bij wat toen nog de gereformeerde kerk was, en die moest 's zondags twee of drie keer preken. En dan had je nog de catechese, dat was het dan wel. Het takenpakket is enorm verbreed. Je moet meer managen dan inspireren. En dominees zijn natuurlijk ook grotere twijfelaars geworden dan vroeger, we zijn allemaal postmodern.'

Karel Huiskamp, pastor van de San Salvator-parochie in Den Bosch: 'Stress? Daar hebben wij hier totaal geen last van. We hebben het juist heel makkelijk. Wij zijn met zijn achten, onder wie één vrouw. Ik ben maar eens in de vijf à zes weken aan de beurt voor de mis, en dan wekelijks nog wat begrafenissen. Het verschil met andere parochies zit erin dat wij gehuwde priesters, leken en vrouwen inzetten als pastoraal werkers. Dat is dé oplossing. Maar ja, als ze ervoor kiezen bij het bisdom te blijven horen en zich aan alle wetjes te houden. . .'

Ab Harrewijn, ex-dominee, nu Tweede-Kamerlid voor GroenLinks: 'Het probleem van veel priesters en predikanten is dat ze meer aanpakken dan ze aankunnen. Het werk is ook oneindig: er zijn altijd mensen die je nodig hebben, je moet stukjes schrijven voor het blad, tegenwoordig moet je ook e-mail beantwoorden, er moet veel vergaderd en overlegd worden. Bovendien word je ook nog eens geacht de grote vraagstukken als oorlog en vrede, de Derde Wereld en pakweg de werkloosheid bij te houden.

Als je niet ergens de lijn weet te trekken, gaat het mis. Je zult een keer nee moeten zeggen, hoe moeilijk dat ook is, zeker in zaken als dood en ziekten. Of een dominee het drukker heeft dan een politicus? Dat durf ik niet te zeggen, ik heb het op dit moment ook een beetje gehad.'

Mgr. A. Hurkmans, bisschop van Den Bosch: 'Er zijn twee oorzaken voor de hoge werkdruk. We leven in de r.k. kerk nog steeds in een structuur die is afgestemd op grote aantallen gelovigen. Die zijn er niet meer, maar de structuur staat nog overeind. Tweede punt is dat priesters minder op hun priester-zijn worden aangesproken, maar meer voor andere zaken. Veel mensen beschouwen de kerk als een markt waar je dingen kunt halen, en stellen er dan ook nog hoge eisen aan. En wellicht is er nog een derde oorzaak: ook priesters en medewerkers gaan mee in de trend van de tijd: steeds meer, steeds drukker.'

Ds. Hans Visser van de Pauluskerk in Rotterdam: 'Ik heb geen last van burn-out, ik weet niet eens wat het is. In principe moet ieder mens doen waar-ie zin in heeft, dan raak je nooit burned-out. Ik vrees dat sommige dominees dingen doen die ze niet leuk vinden, die gevangenen zijn van hun gemeente, die dingen willen die niet kunnen, of hun gemeente begrijpt hen niet. Natuurlijk moet je weleens minder leuke dingen doen, dat hoort erbij. Ik moet ook weleens vergaderingen bijwonen waar ik geen zin in heb, maar dat doe je dan toch, om pragmatische redenen. Daar moet je je soepel in opstellen. Zolang de leuke kanten van het werk overheersen, is er niks aan de hand.'

Ds. P. Schelling van de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk in Leeuwarden: 'Ik ben op dit moment toevallig wel gestrest, want ik sta mijn bibliotheek in te pakken. Maar verkassen naar een andere gemeente is ook verfrissend, een predikant zou eigenlijk nooit veel langer dan tien jaar in een gemeente moeten blijven. Zeker nu de tolerantie van de klandizie sterk is afgenomen: je hebt het goed te doen, anders donder je maar op. Dan gaan ze naar een andere predikant, het shoppen heeft ook in onze kring toegeslagen. Zeker is dat de intensiteit van het werk enorm is toegenomen. Iedereen heeft tegenwoordig problemen. De ene helft van Nederland is in therapie bij de andere, lijkt het wel.'

T. Roelofs, pastor van de Teresia Parochie in Apeldoorn: 'Ach, het is net als met ander werk: soms is het druk, soms valt het mee. Wat het moeilijk maakt, is dat je zit in het spanningsveld tussen de service-kerk - zeg maar: u vraagt, wij draaien -, en het er zijn voor de mensen. Je bent in het kerkbedrijf nooit klaar, er is altijd werk. En het resultaat is moeilijk meetbaar. Als er 's zondags veel mensen in de kerk zitten, heb je daar een goed gevoel over, maar dat wil nog niet zeggen dat het een goede dienst was.

Maar uiteindelijk is het aan jezelf de zaak zuiver te houden en te zeggen: nu is het mooi geweest voor vandaag, een borreltje te nemen en erop te vertrouwen dat de Grote Baas het verder doet.'

Meer over