Kennis kan levensgevaarlijk zijn

De actualiteit doet soms denken aan verhalen uit de kunst. In deze rubriek aandacht voor deze 'archetypes' van het nieuws. Vandaag: Julian Assange, een van de oprichters en woordvoerders van de website WikiLeaks, is op de vlucht voor de Amerikaanse overheid.

Pauline Kleijer

Wie belastende informatie bezit over hooggeplaatste personen, moet oppassen. Voor je het weet krijg je een moord in de schoenen geschoven, wordt je kind ontvoerd, of maken duistere tegenstanders op een andere manier je leven tot een hel.


Dat is tenminste de les die getrokken kan worden uit tientallen films. The Man Who Knew Too Much, The Net, Murder at 1600, The Ghost Writer, de Millennium-trilogie - het zijn maar een paar voorbeelden van thrillers die duidelijk maken dat kennis levensgevaarlijk kan zijn. De plot is ongeveer gelijk: een onschuldige held komt - per ongeluk of na speurwerk - een samenzwering op het spoor en dreigt deze openbaar te maken, waarna hij wordt belaagd door de daders.


Voor Julian Assange, een van de oprichters en woordvoerders van de website WikiLeaks, moet het scenario bekend voorkomen. WikiLeaks, bedoeld voor het anoniem 'lekken' van misstanden, publiceerde dit jaar 77 duizend geheime Pentagon-documenten over de oorlog in Afghanistan, en nog eens 400 duizend over de oorlog in Irak.


Dat viel niet goed bij de Amerikaanse regering. Pogingen de klokkenluiderswebsite via rechterlijke bevelen uit de lucht te halen, liepen op niets uit. Inmiddels lijkt een nieuwe weg ingeslagen. Vorige week werd een internationaal aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen Assange. De beschuldiging: verkrachting en seksuele intimidatie.


Assange ontkent. Een 'vuil spelletje' noemt hij het; een valse, doorzichtige poging om hem en WikiLeaks in diskrediet te brengen. Eerder dit jaar werden dezelfde beschuldigingen al geuit tegen de 39-jarige Australiër, maar kort daarna weer ingetrokken. Nu hebben de twee vrouwen in kwestie, die allebei een relatie met Assange hadden, dan toch hun zaak doorgezet.


Zijn ze onder druk gezet? Omgekocht? Door wie? De CIA misschien? Het Amerikaanse leger? Wie veel Hollywoodthrillers heeft gezien, zal er niet lang aan twijfelen. Hier moet sprake zijn van een complot.


En als Hollywood iets leert, is het dat de Amerikaanse overheid een geduchte tegenstander is. Zie bijvoorbeeld The Bourne Identity (Doug Liman, 2002) en de twee andere delen van de Jason Bourne-trilogie, gebaseerd op de boeken van Robert Ludlum. Of denk aan The Conspiracy Theory (Richard Donner, 1997), waarin taxichauffeur Jerry Fletcher (Mel Gibson) een nieuwsbrief verspreidt vol samenzweringstheorieën - waarvan er eentje toevallig klopt.


Zowel Fletcher als Jason Bourne (Matt Damon) maken geheime operaties van de CIA openbaar. De Amerikaanse inlichtingendienst slaat keihard terug: de verdachtmakingen, martelingen en moordpogingen zijn niet van de lucht.


Voor Assange lijkt het raadzaam om zo lang mogelijk uit handen van de autoriteiten te blijven. Dat doet hij alvast goed: een vaste verblijfplaats heeft de Australiër niet. Hij schijnt zich voornamelijk op te houden op luchthavens, waar hij veilig is.


Een andere tip uit Hollywood - vind een aantrekkelijke, vrouwelijke compagnon - lijkt juist tegen Assange gewerkt te hebben. De twee vrouwen die nu tegen Assange getuigen, waren eerst fervente medestanders en voorvechters van WikiLeaks. Nu blijken zij de zwakke plek in zijn defensie.


Natuurlijk is er ook nog een ander scenario mogelijk. Misschien is Assange werkelijk over de schreef gegaan met zijn ex-vriendinnen. In dat geval houdt de analogie met Hollywoodthrillers abrupt op. Vechten tegen overheidsdiensten is heroïsch, maar met een verkrachter leeft niemand mee.


Pauline Kleijer


Meer over