Keihard Zweeds drugsbeleid helpt niet

Zweden, een van de felste tegenstanders van de liberale Nederlandse drugspolitiek, is lang niet zo succesvol met het eigen drugsbeleid als het land wil doen geloven....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

'De Zweden doen veel aan wishful thinking', concludeert onderzoeker T. Boekhout van Solinge, verbonden aan het Centrum voor Drugsonderzoek van de Universiteit van Amsterdam. Hij deed negen maanden onderzoek naar het Zweedse drugsbeleid en constateerde dat cijfers en statistieken veelal in het voordeel van de beleidsmakers worden uitgelegd.

De vele gesprekken die hij voerde met gebruikers, dealers, politiechefs en wetenschappers, leverden echter een duidelijk beeld op: Zweden holt op het gebied van drugs de andere Europese landen hard achterna.

Sinds Zweden twee jaar geleden toetrad tot de Europese Unie, is de belangstelling voor het Zweedse drugsbeleid gegroeid. Tot dan toe neigden de lidstaten naar een liberale aanpak van het drugsprobleem. Zweden was het eerste land dat met kracht het succes van een repressieve politiek verkondigde.

Twintig jaar geleden riep het Zweedse parlement de drugsvrije samenleving uit tot dé doelstelling van het drugsbeleid. Om dat doel te bereiken, schrijft Boekhout van Solinge, zijn alle middelen geheiligd. De politie kan bijvoorbeeld op ieder moment burgers een bloed- of een urinetest laten ondergaan als wordt vermoed dat zij onder invloed van drugs verkeren. 'Er is geen enkel westers land dat zo ver gaat', zegt hij. 'Zo'n beleid staat op gespannen voet met individuele vrijheden, met burgerrechten.'

De anti-drugscampagnes van de Zweedse overheid moeten dienen ter afschrikking, maar zijn vaak slechts gedeeltelijk gebaseerd op wetenschappelijke kennis. Boekhout van Solinge toont een poster die onlangs in heel Zweden werd verspreid. De tekst: 'Ze zeggen dat je van hasj niet dood kunt gaan, of. . .?'

In Zweden kom je informatie over drugs tegen die je nergens anders vindt, zegt hij. Zoals de opvatting dat door het gebruik van cannabis de kans op zelfmoord of op een gewelddadige dood toeneemt.

Boekhout van Solinge verrichtte zijn onderzoek naar het 'Zweedse model' op uitnodiging van het Zweedse Nationale Instituut voor Volksgezondheid. Zweedse drugsexperts kwamen vorig jaar na gesprekken met hun Nederlandse vakbroeders tot de conclusie dat er tussen de twee landen grote overeenkomsten bestaan.

Hoewel Nederland gedoogt en Zweden verbiedt, zijn beide landen overtuigd van hun succes. Dat vroeg om een kruisbestuiving. Boekhout van Solinge toog met subsidie van het ministerie van Volksgezondheid naar Stockholm. Het wachten is nu nog op de komst van zijn Zweedse collega naar Amsterdam.

De Amsterdamse onderzoeker schreef twee jaar geleden al een boek over de drugsmarkt en het drugsbeleid in Frankrijk, de tweede grote opponent in de Europese Unie van het Nederlandse gedoogbeleid. Hij constateerde een toenemende kloof tussen praktijk en beleidsmakers, en een groeiende interesse voor de Nederlandse aanpak. Zijn studie geldt in Frankrijk nu als een standaardwerk. De aanvragen voor lezingen stromen binnen.

Of de Zweedse studie ook zo succesvol zal blijken, is nog maar de vraag. Franse hulpverleners en politiechefs zijn er de afgelopen jaren van overtuigd geraakt dat een streng repressief beleid niet helpt. In Zweden daarentegen wordt het drugsbeleid zo verdedigd en geprezen, dat het bijna een religieuze dimensie heeft gekregen, schrijft Boekhout van Solinge.

Hij denkt dat het angstbeladen beleid te maken heeft met de economische crisis en de afbrokkelende welvaartsstaat. 'Drugs vervullen een belangrijke symbolische functie als zondebok voor verschillende bedreigingen van de Zweedse samenleving.'

Het is volgens Boekhout van Solinge niet mogelijk in Zweden serieus over het onderwerp te discussiëren. Anti-drugspressiegroepen bewerken de publieke opinie. Geen enkele politieke partij durft ook maar te denken aan een liberalere aanpak, want dat kost stemmen. De weinige critici die er zijn, worden bedreigd en riskeren hun baan. Wetenschappers doen er beter aan om aan de leiband mee te lopen als ze hun carrière niet in gevaar willen brengen.

Vooral op kritiek van buitenlanders wordt in Zweden emotioneel gereageerd, schrijft Boekhout van Solinge. Die kritiek wordt gezien als een aanval op iets wat onderdeel is van de Zweedse nationale identiteit. Toch wil hij binnenkort naar Stockholm om zijn onderzoek officieel te presenteren. 'Ze zullen niet blij zijn met de resultaten, maar het is wel de waarheid.'

Meer over