Keersluis wordt meesterwerk van project tegen water

In het Heusdensch Kanaal komt binnen twee jaar een grote stalen deur tussen heftorens van veertig meter hoog. De sluis is onderdeel van een project dat het gebied van de Afgedamde Maas moet beveiligen tegen het wassende water....

Van onze verslaggever

Peter de Graaf

WIJK EN AALBURG

Het traject over de dijk langs de Afgedamde Maas vereist enige stuurmanskunst. De weg tussen Andel en Veen is smal, met steile taluds aan weerskanten, en maakt wilde slingers door het polderlandschap. Fietsers en automobilisten scheren langs de rieten daken van pittoreske boerderijen die tegen de dijk kleven. Als de weggebruiker even niet oplet, schiet hij zo door een dakraam naar binnen.

Dit ongeschonden landschap langs de rivier is 's zomers een lust voor het oog, maar kan ook bij winterse tegenwind bekoren. De knotwilgen zijn keurig geknot, en de andere loofbomen langs de dijk vormen grillige figuren tegen de grijze lucht. Een valk is biddend op zoek naar een muisje in het veld.

Maar de idylle heeft ook een keerzijde: de dijken langs de Afgedamde Maas en het Heusdensch Kanaal bieden onvoldoende bescherming tegen hoge waterstanden van de Maas en de Bergsche Maas. Ook de Afsluitdijk en Wilhelminasluis bij Andel zijn te laag om hoge waterstanden van de Waal te kunnen keren.

De kritieke staat van de dijken kwam duidelijk aan het licht tijdens het wassende water in 1993 en 1995. Daarom besloot de overheid in het kader van het Deltaplan Grote Rivieren dat ook het gebied van de Afgedamde Maas snel moest worden beveiligd tegen het water.

Maar de tradionele methoden van dijkverbetering dreigden rampzalige gevolgen te hebben voor landschap, natuur én dijkwoningen. Daarom gaf staatssecretaris De Vries van Verkeer en Waterstaat afgelopen vrijdag het startsein voor de bouw van een grote keersluis met hefdeur in het Heusdensch Kanaal bij Wijk en Aalburg.

De keersluis moet het meesterwerk worden van het waterkeringsproject Afgedamde Maas, dat ook nog de aanleg van een kleinere hoogwaterkering bij de Wilhelminasluis behelst. Bovendien worden er twee nieuwe bruggen gebouwd. De oude Wilhelminasluis in de afsluitdijk bij Andel, waar bijna honderd jaar geleden de Maas werd 'afgedamd', krijgt een opknapbeurt. Totale kosten van het project: 60 miljoen gulden.

In het nieuwe informatiecentrum bij Wijk en Aalburg is te zien welk imposant waterwerk hier binnen twee jaar moet verrijzen. Een stalen deur van tien bij vijftig meter kan met hydraulische cilinders op en neer worden bewogen tussen twee heftorens van bijna veertig meter hoog.

Als de waterstand het niveau van 3,50 meter boven NAP overschrijdt, zal de keersluis worden gesloten. Dan wordt de hefdeur naar beneden geschoven, waardoor het water van de Bergsche Maas niet noordwaarts in de richting van de Afgedamde Maas kan stromen.

Het grote voordeel van de keersluis bij Wijk en Aalburg is dat de dijken en hun omgeving grotendeels gespaard blijven en dat geen enkele dijkwoning hoeft te worden afgebroken. Slechts op zestien plekken moeten de dijken worden verbeterd om ze te beschermen tegen erosie en afkalving. 'In het andere geval hadden alle dijken verhoogd en vooral verbreed moeten worden. Dan waren alle dijkwoningen en halve dorpen weggevaagd', zegt T. de Nijs van Rijkswaterstaat.

Het alarmniveau van 3,50 meter boven NAP is het resultaat van een zorgvuldige afweging tussen veiligheid, scheepvaart en milieu. De veiligheid van de mensen is er natuurlijk bij gebaat dat de keersluis zo snel mogelijk wordt gesloten als het water stijgt. Maar schippers houden niet zo van stalen obstakels op hun weg. En de flora en fauna van het rivierenlandschap gedijen het best als de uiterwaarden nog regelmatig overstromen.

De bouw van de keersluis brengt wel met zich mee dat langs de Bergsche Maas 'nevengeulen' zijn voorzien om grotere hoeveelheden water af te voeren. Dit betekent dat de uiterwaarden die nu nog in gebruik zijn als landbouwgebied, worden omgevormd tot natuurgebied met geulen. Ongeveer tien boeren moeten daarvoor worden gecompenseerd. Zij lijken de enige verliezers te zijn in een project dat volgens De Nijs 'alleen maar winnaars kent'.

De Raad van State heeft geen uitspraak hoeven te doen over de waterwerken in het grensgebied tussen Brabant en Gelderland, wat volgens menigeen een teken is van de goede samenwerking tussen alle bij het project betrokken partijen.

Ook staatssecretaris De Vries van Verkeer en Waterstaat is juichend. Zij noemt vooral de aanleg van nevengeulen in het oorspronkelijke landbouwgebied langs de Bergsche Maas een goed voorbeeld van modern waterbeheer. 'We moeten beseffen dat dijkverhoging niet langer hét middel, maar slechts een middel is in de strijd tegen het water.'

Meer over