Nieuws

Kazachse president gebruikt onrust om macht naar zich toe te trekken: oud-premier gearresteerd

Oud-premier van Kazachstan en voormalig hoofd van de binnenlandse veiligheidsdiensten Karim Masimov is gearresteerd op verdenking van hoogverraad. President Tokajev lijkt de onrust in het land te gebruiken om meer macht naar zich toe te trekken.

Carlijn van Esch
Demonstranten botsen eerder deze week met de ordetroepen. Beeld EPA
Demonstranten botsen eerder deze week met de ordetroepen.Beeld EPA

Masimov was tot 2016 premier van Kazachstan. Eerder deze week werd hij al ontslagen als voorzitter van de Veiligheidsraad. Een onbekend aantal andere voormalig overheidsfunctionarissen is ook opgepakt. Masimov is een trouw bondgenoot van de vorige president Noersoeltan Nazarbajev, die Kazachstan vanaf de oprichting van het land tot 2019 met harde hand leidde.

President Kassym-Jomart Tokajev liep de afgelopen twee jaar strak aan de leiband van Nazarbajev, maar probeert nu het momentum naar zijn hand te zetten en de macht van zijn voorganger in te perken. Eerder deze week ontsloeg hij de regering en zette Nazarbajev af als voorzitter van de Veiligheidsraad, een orgaan dat controle heeft over het Kazachse leger.

De publieke onvrede in het land richt zich grotendeels tegen Nazarbajev. ‘Wegwezen, ouwe!’, is een veelgehoorde leus tijdens de protesten. In de stad Taldykorgan probeerden demonstranten een standbeeld van de 81-jarige oud-president omver te trekken.

Grootschalige rellen

De onrust neemt in Kazachstan toe sinds afgelopen zondag, toen de eerste demonstraties uitbraken in de westelijke stad Zjanaozen. Vanaf 1 januari heeft de regering de maximumprijs voor lpg (de meest gebruikte brandstof in het land), losgelaten en nog geen dag later was de literprijs verdubbeld. De prijsstijging zorgde voor veel woede omdat de meeste Kazachen al moeilijk kunnen rondkomen en uitgerekend olie en gas de grondstoffen zijn waar het land rijkelijk over beschikt.

Oproerpolitie in Almaty houdt betogers tegen die demonstreren tegen de gestegen prijs van lpg. Beeld AP
Oproerpolitie in Almaty houdt betogers tegen die demonstreren tegen de gestegen prijs van lpg.Beeld AP

De demonstraties tegen de brandstofprijzen kregen al snel een politieke lading en verspreidden over de rest van het land. In Almaty, de grootste stad van het land, braken grootschalige rellen uit waarbij overheidsgebouwen in brand werden gestoken en winkels werden geplunderd. Het ministerie van Binnenlandse zaken meldde zaterdagochtend dat er meer dan 4.400 mensen zijn gearresteerd. Volgens de officiële cijfers zijn 26 demonstanten doodgeschoten, ook kwamen 18 agenten om bij de protesten.

Het lijkt erop dat de ordetroepen de straten van Almaty vrijdag weer hebben terugveroverd. De Kazachse president Kassym-Jomart Tokajev zei vrijdagochtend in een televisietoespraak dat hij het leger opdracht had gegeven om zonder waarschuwing te schieten als de ongeregeldheden door zouden gaan. Hij zei niet met de ‘bandieten’ te zullen onderhandelen en dat wie zich niet overgeeft, ‘vernietigd zal worden’.

Omdat het internet is afgesloten, is de precieze situatie in Kazachstan onduidelijk. Volgens de staatstelevisie traden de veiligheidstroepen in de nacht van vrijdag op zaterdag in meerdere steden tegen demonstranten op. Een lokale nieuwssite meldt dat in Almaty op zeker twee plekken schietpartijen plaatsvonden. Ook waren er explosies en spraken ooggetuigen over een brandende auto.

Russische troepen

Tokajev heeft in een lang telefoongesprek de Russische president Vladimir Poetin verteld dat de situatie in het land aan het stabiliseren was, zo meldde het Kremlin zaterdag. Het door Rusland geleide militaire bondgenootschap CSTO heeft troepen naar Kazachstan gestuurd om het leger te ondersteunen. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken beschuldigde het buitenland ervan achter de onrust te zitten, waarbij het mogelijk doelde op de Verenigde Staten.

Het is voor het eerst in het dertigjarig bestaan van de CSTO dat militairen naar een van de lidstaten worden gestuurd. De Amerikaanse minister Antony Blinken van Buitenlandse Zaken heeft daarover zijn zorgen geuit. Volgens hem zijn de Kazachse autoriteiten prima in staat om op een humane wijze met de protesten om te gaan. ‘Het is niet duidelijk waarom ze behoefte hebben aan hulp van buitenaf’, zei hij.

De Verenigde Staten en de Verenigde Naties hebben de Kazachse autoriteiten opgeroepen zich terughoudend op te stellen. De Europese Unie riep ook op tot terughoudendheid en de-escalatie. Verder trekken de westerse landen hun handen van Kazachstan af. De VS hebben inmiddels niet-essentieel overheidspersoneel dat in het consulaat in Almaty werkt toestemming gegeven om op vrijwillige basis te vertrekken.

Daarnaast heeft Duitsland heeft de export van wapens naar Kazachstan voorlopig aan banden gelegd. Volgens persbureau DPA heeft de Duitse regering de benodigde stappen gezet om te voorkomen dat wapens nog geleverd kunnen worden. Vorig jaar heeft Duitsland 25 licenties voor wapenleveringen aan Kazachstan afgegeven. Die waren bij elkaar goed voor 2,2 miljoen euro.

Meer over