Nieuws

Kazachse president arresteert hoofd veiligheidsdiensten wegens hoogverraad

De grootschalige demonstraties en confrontaties met de veiligheidsdiensten in Kazachstan zouden volgens de Kazachse staatstelevisie zeker 164 levens hebben geëist. Veruit de meeste doden vielen in de grootste stad van het land, Almaty. Ook werden duizenden demonstranten gearresteerd.

Jarl van der Ploeg
Politietroepen proberen demonstranten terug te dringen in Almaty op 5 januari.   Beeld EPA
Politietroepen proberen demonstranten terug te dringen in Almaty op 5 januari.Beeld EPA

Tijdens een televisietoespraak zei de Kazachse president Kassym-Jomart Tokajev vrijdag al dat hij zijn ordetroepen de opdracht had gegeven om demonstranten ‘zonder waarschuwing te beschieten’. Hij sprak over 20 duizend ‘bandieten die geëlimineerd moeten worden’. ‘En dat zal in de nabije toekomst gebeuren.’ De protesten zouden volgens hem mede het werk zijn van buitenlandse terroristen.

In Kazachstan braken afgelopen week grootschalige demonstraties uit. De directe aanleiding was een plotselinge verhoging van de brandstofprijzen door de regering, maar de onderliggende reden was een al langer sluimerende onvrede over de autocratische manier waarop het land bestuurd wordt en die tot een enorme inkomensongelijkheid leidt. De demonstraties kregen dan ook al snel een politieke lading en verspreidden over de rest van het land. Betogers staken onder meer overheidsgebouwen in brand.

Vrijwel direct na het uitbreken van de demonstraties en rellen werd in Kazachstan het internet afgesloten, waardoor onduidelijk blijft hoe de situatie er precies is. Omdat het daardoor ook onmogelijk was bij winkels te pinnen – een dienst die afhankelijk is van internet – zouden er de afgelopen dagen fikse voedseltekorten zijn ontstaan, net als lange rijen bij de pinautomaten om aan contanten te komen. Door die bankrun zijn veel pinautomaten echter leeg.

Hamsteren

‘De meeste winkeliers begrijpen dat hun klanten niet aan geld kunnen komen en geven voedsel op basis van het vertrouwen’, aldus Kultegin Aspanuly, een inwoner van de westelijk gelegen stad Aqtau tegen de nieuwswebsite Eurasianet. Op diezelfde publicatie zei Doskhan Zhylkybay, een student uit Almaty, dat veel mensen voedsel proberen te hamsteren, maar dat de meeste winkels limieten hebben ingesteld van bijvoorbeeld een brood per persoon.

Volgens de Kazachse regering is er echter geen reden tot zorg, omdat de orde inmiddels weer zo goed als hersteld is. Dat gebeurde mede met hulp van het door Rusland geleide militaire bondgenootschap CSTO, waarin ook landen als Armenië, Belarus, Kirgizië en Tadzjikistan zijn verenigd. Die internationale troepenmacht van ongeveer 2.500 militairen zou inmiddels de bewaking hebben overgenomen van een aantal ‘strategische’ locaties in Kazachstan.

Mede door hun harde inzet vielen er, naast de 164 door de overheid gemelde doden, in totaal meer dan 2.200 gewonden. Ook zouden er 5.800 demonstranten zijn gearresteerd, aldus het Kazachse ministerie van Binnenlandse Zaken. Een van de gevangenen was voormalig premier en huidig hoofd van de binnenlandse veiligheidsdiensten Karim Masimov. Omdat hij werd gearresteerd op verdenking van hoogverraad – hij zou een staatsgreep hebben voorbereid – lijkt er zich gelijktijdig met de protesten ook een soort paleisintrige te ontspinnen in het land.

De echte macht

Kazachstan werd dertig jaar lang geleid door president Noersoeltan Nazarbajev (81). Vrij snel na zijn aftreden in 2019 werd duidelijk dat zijn opvolger Tokajev strak aan zijn leiband moest blijven lopen en vooral als marionet moest dienen. De echte macht in Kazachstan, zo wist iedereen, lag ook na diens aftreden bij Nazarbajev.

De arrestatie van Masimov, een van de belangrijkste bondgenoten van diezelfde Nazarbajev, doet echter veel internationale waarnemers vermoeden dat de huidige president Tokajev de massale protesten probeert te gebruiken om de macht naar zichzelf toe te trekken.

Op dezelfde dag dat hij Masimov liet arresteren, ontnam hij Nazarbajev ook zijn functie als voorzitter van de Veiligheidsraad, een orgaan dat controle heeft over het Kazachse leger. Hij zal die functie voortaan zelf vervullen. Ook kondigde Tokajev alvast aan dat er dinsdag nog meer overheidsfunctionarissen van functie zullen wisselen.

Meer over