Kapper krijgt al drie jaar hetzelfde loon

Vlak na een crisis liggen moeizame cao-onderhandelingen voor de hand: werknemers willen erop vooruitgaan, maar werkgevers willen zeker weten dat het echt beter gaat.

NANDA TROOST

Ambtenaren zitten zonder, kappers ook. Schoonmakers en medewerkers van Tata Steel hebben er wel weer een, al waren er stakingen voor nodig om in de ogen van de werknemers een goede cao af te spreken.

undefined

Hoe moeizaam gaat het eigenlijk?

Er moeten dit jaar 485 cao's worden vernieuwd. We zijn nu bijna halverwege het jaar en de teller staat pas op 150, blijkt uit cijfers van de Algemene Werkgevers Vereniging Nederland (AWVN). De onderhandelingen voor een nieuwe cao verlopen bijna overal stroef, zeggen vertegenwoordigers van zowel werkgevers als werknemers.

undefined

Geen cao, is dat erg?

'De lonen van mijn achterban worden uitgehold', zegt Marga Patijn van FNV Mooi. 'Sinds 2011 staan de loonschalen van kappers stil, ze zijn niet geïndexeerd. Dat scheelt nu al gauw 6 tot 7 procent en dat is veel voor iemand die 1.700 euro per maand verdient. Zo'n achterstand loop je nooit meer in.'

'Het gaat ook slecht in de salons. Dan is een loonsverhoging zonder dat daar iets tegenover staat geen optie', zegt Katinka Boekhorst namens brancheorganisatie ANKO. 'De productiviteit moet omhoog, bijvoorbeeld door flexibelere openingstijden.'

Het merendeel van de werkenden, ongeveer 80 procent, valt onder een cao. Die geldt voor een sector of bedrijven, en dan alleen voor de werknemers, werkenden met een flexcontract en uitzendkrachten.

Is een cao verlopen dan heeft dat voor de 'oude' werknemers de minste gevolgen. Hun oude rechten gelden, maar verder komt er niks bij. Wie nieuw in dienst komt, loopt de kans dat hij of zij niet meer krijgt dan het minimumloon. Maar in praktijk betalen de meeste werkgevers nieuwkomers gewoon het cao-loon uit, zegt Mariëtte Patijn, cao-coördinator van de FNV. 'Het zou anders heel veel onrust geven.'

Zo'n 75 procent van de werknemers is tevreden over de cao. En werkgevers en vakbeweging mogen het nu vooral oneens zijn - ze willen de cao niet kwijt. Want die staat vooral voor: rust. Bedrijven sparen kosten uit en weten waar ze aan toe zijn omdat ze niet met elke werknemer afzonderlijk hoeven te onderhandelen. Werknemers weten dat er niet wordt geconcurreerd op arbeidsvoorwaarden.

undefined

En wie niet onder een cao valt?

Dat zijn overwegend zzp'ers en hoogopgeleiden. Er zijn inmiddels bijna een miljoen zzp'ers die hun eigen tarieven en arbeidsvoorwaarden moeten afspreken. Sommigen, denk aan alfahulpen en postbezorgers, zijn, onvrijwillig, richting het ondernemerschap geduwd. Maar ook zelfbewuste zzp'ers hebben door de crisis de keerzijde van het vrije ondernemerschap ervaren. Hun tarieven staan onder druk. In de bouw zijn er vaklui die minder dan het minimumloon verdienen. Hoogopgeleiden vinden de cao soms achterhaald.

'Dat zie je ook aan die groeiende groep zzp'ers', zegt Hans Kamps, tot voor kort voorzitter van de ABU, de brancheorganisatie van uitzendbureaus. 'Wie een sterke positie op de arbeidsmarkt heeft, kiest voor zichzelf. Die heeft de cao niet nodig.'

Maar tegenstanders van de cao overschatten hun eigen competenties nog weleens, stelt Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. 'Cao's voorkomen een ratrace op arbeidsvoorwaarden. Er wordt bijvoorbeeld afgesproken dat er doorgaans 36, 38 of 40 uur wordt gewerkt. Onderschat de sociale effecten daarvan niet. Je moet heel sterk in je schoenen staan tegen een werkgever die wil dat je meer uren maakt.'

undefined

Als iedereen hecht aan de cao, waarom gaat het dan zo moeizaam?

Werkgevers en werknemers zijn het om te beginnen oneens over de hoogte van de loonsverhoging. De bonden eisen 3 procent, en volgens Hans van der Steen van de AWVN is dat veel te hoog. Maar het hoort bij onderhandelen dat het niet zonder slag of stoot gaat, vindt Patijn van de FNV.

Ook is er onenigheid over modernisering van de cao. Geen probleem of de vakbeweging wil het via de cao oplossen, zegt Van der Steen. 'Maar moeten we nog toeslagen betalen als er na zessen of in het weekend wordt gewerkt terwijl werknemers dat zelf willen omdat ze dat privé goed uitkomt?'

Maar werkgevers zijn uit op een verslechtering van de arbeidsvoorwaarden, vindt Patijn van de FNV. 'Dan worden atv-dagen afgeschaft zonder dat daar iets tegenover staat.'

undefined

Is er een alternatief?

De Beer: 'De economie trekt aan en dan vinden werknemers dat ze weer aan de beurt zijn, terwijl werkgevers willen weten of het herstel doorzet.' Ondernemingsraden zouden niet meer bereiken. 'Kijk maar naar de moeizame kandidaatstelling en lage opkomst bij verkiezingen.'

undefined

Meer over