Kans op trombose door pil erkend

Nederlandse onderzoekers bevestigen dat de anticonceptiepil Marvelon van fabrikant Organon de kans op het ontstaan van bloedstolsels in de (been)aderen meer dan verdubbelt....

Van onze verslaggever

Gerbrand Feenstra

AMSTERDAM

In Nederland krijgt één vrouw per tienduizend per jaar trombose. Bij pilgebruiksters in het algemeen stijgt het aantal gevallen tot 3,8 per tienduizend per jaar. Organon noemde in een eerste reactie het jongste onderzoek 'meer van hetzelfde'.

De nieuwe cijfers komen uit een onderzoek van artsen en epidemiologen van het AZL in Leiden en het AMC in Amsterdam, dat morgen in het internationale medische tijdschrift The Lancet wordt gepubliceerd. De uitkomsten stroken met drie andere studies, waaronder twee van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die in hetzelfde nummer verschijnen.

Deze onderzoeken waren in oktober voor de Britse geneesmiddelenautoriteiten aanleiding de artsen in Engeland te waarschuwen tegen het verhoogde trombose-risico van de zogeheten 'derde-generatie'-anticonceptiepillen. Dat zijn pillen die naast een lage dosis oestrogenen de moderne progestagene stoffen desogestrel of gestodeen bevatten.

De Duitse geneesmiddelencommissie besloot begin november op grond van dezelfde informatie deze pillen af te raden voor vrouwen onder de dertig die voor het eerst de pil gaan gebruiken.

De Nederlandse overheid en de andere Europese landen wachtten met maatregelen tot de studies zouden zijn gepubliceerd. Pilfabrikanten als Organon en Wyeth trokken de wetenschappelijke waarde van de studies in twijfel.

Hoewel in het nieuwe Nederlandse onderzoek alleen voldoende informatie verzameld kon worden over de Marvelon-pil, die desogestrel bevat, zijn de conclusies over het verhoogde trombose-risico van derde-generatie-pillen niet noodzakelijkerwijs beperkt tot dit pilmerk. Ze zouden even goed kunnen gelden voor pillen als Femodeen en Minulet, waar gestodeen in zit, schrijven de vijf Nederlandse onderzoekers.

Ongeveer 1,7 miljoen Nederlandse vrouwen slikken de pil, van wie 600 duizend een derde-generatie-preparaat. Als deze pillen het trombose-risico ruwweg verdubbelen, betekent dit dat zich jaarlijks 120 extra gevallen van veneuze trombose zouden voordoen, zo berekenden de klinisch epidemioloog dr F. Rosendaal uit Leiden en de inspecteur voor de geneesmiddelenbewaking dr B. Stricker vorige week in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.

De vijf auteurs van de nieuwe Nederlandse studie, K. Bloemenkamp, F. Rosendaal, F. Helmerhorst en J. Vandenbroucke uit Leiden en H. Büller uit Amsterdam, vergeleken de afgelopen maanden het pilgebruik van 126 vrouwen bij wie tussen 1988 en 1993 veneuze trombose werd geconstateerd, met het pilgebruik van 159 vrouwen zonder trombose.

Daarbij bleek dat trombose tweeeneenhalf maal vaker voorkwam bij vrouwen die Marvelon gebruikten, dan bij vrouwen met een ander piltype. Bij jongere vrouwen was het trombose-risico van Marvelon ten opzichte van 'tweede- generatie'-pillen (met de progestagene stof levonorgestrel) zelfs vier tot zeven maal hoger.

De klinisch-epidemioloog prof. dr J. Vandenbroucke zegt dat niet goed bekend is waarom het trombose-risico van derde-generatie-pillen bij jonge vrouwen nòg hoger uitvalt dan bij wat oudere vrouwen. Een van de verklaringen zou kunnen zijn dat trombose bij jonge pilgebruiksters zó zeldzaam is, dat ieder geval afzonderlijk het relatieve risico al sterk omhoog stuwt.

Een andere reden zou kunnen zijn dat de pillen vooral trombose veroorzaken in het eerste half jaar tot een jaar na aanvang van het gebruik. De medische dossiers van de trombose-patiënten wijzen in die richting, aldus Vandenbroucke.

Uit de analyse van de onderzoekers blijkt dat het extra risico van de derde-generatie-pillen zich zowel voordoet bij vrouwen bij wie trombose 'in de familie zit', als bij vrouwen bij wie dat niet het geval is. De aan- of afwezigheid van een erfelijke verandering in een bloedstollingsfactor maakt in dit opzicht evenmin verschil.

Het selectief voorschrijven van derde-generatie-pillen aan vrouwen die toch al een hoger risico op trombose hebben, kan volgens de onderzoekers geen verklaring zijn voor de gevonden resultaten. Het effect van deze pillen op trombose moet iets te maken hebben met de aard van de stoffen desogestrel en gestodeen, al weten ze niet hoe dat biochemisch gezien dan in elkaar zit.

Organon houdt vol dat selectief voorschrijven van derde-generatie pillen de belangrijkste verklaring is voor het verhoogde trombose-risico dat in de vier nu gepubliceerde onderzoeken wordt geconstateerd. Medisch directeur van Organon, dr H. Vemer, die de Nederlandse studie pas donderdagmiddag onder ogen kreeg, zei in een eerste reactie dat het onderzoek alleen maar 'meer van hetzelfde' biedt.

'De studie herhaalt de bezwaren die ook aan de andere onderzoeken kleven, namelijk dat er belangrijke vertekeningen verborgen kunnen zitten in het onderzoeksmateriaal. Uit dit type vergelijkend onderzoek kan niet de conclusie getrokken worden dat derde-generatie pillen gevaarlijker zouden zijn dan tweede-generatie pillen.'

Volgens Vemer levert de studie slechts een wetenschappelijke veronderstelling op, die in een volgend onderzoek bewezen zal moeten worden. Organon is nu doende zo'n soort onderzoek op te zetten.

Meer over