Analyse

Kans dat Rutte aanblijft als premier neemt alweer toe

Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en op de voorgrond Wopke Hoekstra (CDA) in de Rooksalon van de Tweede Kamer, waar dinsdag over een informateur werd gesproken. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Sigrid Kaag (D66), Mark Rutte (VVD) en op de voorgrond Wopke Hoekstra (CDA) in de Rooksalon van de Tweede Kamer, waar dinsdag over een informateur werd gesproken.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De kans dat Mark Rutte ook in een volgend kabinet premier wordt is na een rumoerig Paasweekend weer toegenomen. De strategie van de VVD om vast te houden aan haar partijleider lijkt vruchten af te werpen.

De kritiek over het verkenningsdebacle is nog lang niet verstomd, maar de mogelijke regeringspartijen D66, CDA, PvdA en GroenLinks sluiten een nieuw kabinet met Rutte vooralsnog niet uit, blijkt na een rondgang op het Binnenhof.

Hoewel de partijleiders op eieren lopen bij het beantwoorden van de vraag of zij VVD-leider Mark Rutte na zijn onwaarheden over de positie van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt terug zien keren als minister-president, tekent zich nu een veel milder beeld af dan vorige week. Na een breed gesteunde motie van afkeuring afgelopen donderdag leken de dagen van Rutte nog geteld. Coalitiepartijen D66 en CDA spraken nadrukkelijk de hoop uit dat Rutte zelf zijn conclusies zou trekken en zou aftreden. Zelfs bij de VVD was de gedachte dat het weleens verkeerd kon aflopen voor Rutte.

Maar intussen is die angst vervangen door hoop. Rutte gaat helemaal nergens heen, maakte de partij dit weekeinde al duidelijk. Na een waar media-offensief van VVD-prominenten vormde de partij een verdedigingsmuur om de man die namens de liberalen al tien jaar de premier is. Rutte zette zijn woorden dinsdag kracht bij door tijdens het ingelaste Kamerdebat te herhalen dat hij hoe dan ook doorgaat, desnoods in de oppositie.

Deur op kier

Eerder die dag werd duidelijk dat diverse partijen de deur toch weer op en kier hebben gezet voor Rutte. Dat voedt de hoop dat het vertrouwen tussen de VVD-leider Rutte en de Kamer hersteld kan worden. Die hoop is zeker niet ijdel, al kost het vooral veel tijd de onderlinge verhoudingen te herstellen. Wat de Tweede Kamer betreft is het nu aan de nieuwe informateur Herman Tjeenk Willink om de formatie vlot te trekken. Hij krijgt drie weken de tijd om te onderzoeken welke regeringscoalitie het meest kansrijk is, en vooral ook drie weken om de gemoederen tot bedaren te brengen.

Die tijd hebben alle partijen nodig, zeggen betrokkenen. Het is nu aan Rutte om voorstellen te doen hoe hij de ‘vertrouwenskloof’ wil overbruggen. Achter de schermen is zelfs letterlijk te horen dat D66 niet op voorhand tegen Rutte als premier in een nieuw kabinet is. ‘Anders hadden we wel een motie van wantrouwen gesteund’, zegt een partijprominent.

Ook bij PvdA en GroenLinks zit de deur nog niet volledig op slot om opnieuw met Rutte in zee te gaan, ondanks de motie van wantrouwen die beide partijen afgelopen donderdag ondersteunden. De twee linkse partijen hebben nog steeds geen vertrouwen in de huidige premier Rutte, maar ze sluiten niet uit dat er een toekomstige rol is weggelegd voor de VVD-leider. Laat hem maar met ideeën komen hoe het vertrouwen hersteld moet worden en hoever hij bereid is richting de progressieve partijen op te schuiven, is in de wandelgangen te horen.

Bij de VVD putten ze hoop uit het feit dat de twee linkse partijen dinsdag niet kozen voor de nucleaire optie van de ChristenUnie en de SP, die dit weekeinde expliciet hebben gezegd niet met Rutte verder te willen. De liberalen hebben weinig meer opties over dan hun hoop op PvdA en GroenLinks te richten. Een monstercoalitie van zeven partijen (zonder de VVD) is bij niemand favoriet.

Veel hobbels

Voor het zo ver is, zijn er nog veel hobbels te nemen. De pijn over Ruttes poging om het kritische CDA-Kamerlid een ‘functie elders’ aan te bieden, is nog te vers en te groot. Tegelijkertijd lijkt het grootste struikelblok van het kabinet Rutte-IV misschien niet eens Rutte zelf te zijn, maar eerder de man met wie deze rel allemaal begon: Pieter Omtzigt.

Zelfs als het CDA zover is om uit landsbelang toch met de VVD te gaan regeren, is het dan überhaupt mogelijk dat Omtzigt ooit zijn handtekening zet onder een regeerakkoord met Rutte? Omtzigt betoogde afgelopen maanden dat het kabinet Rutte hem jarenlang heeft voorgelogen. Vooralsnog zit hij ziek thuis en weet ook de partijtop niet precies waar hij staat.

De VVD kan enige hoop ontlenen aan de gang van zaken van de afgelopen dagen. Onder druk wordt alles vloeibaar, is een bekend Haags mantra. Zelfs demissionair premier Rutte, die vorige week nog langs de rand van de afgrond scheerde, lijkt weer op te krabbelen.

Meer over