Reportage

Kan PvdA nog wel doorregeren na deze nederlaag?

Donderdag is de dag van de gelatenheid. Op de gangen bij de PvdA heerst een murwe stemming. Het is inmiddels een vast ritueel bij de sociaal-democraten: wonden likken en doorgaan.

PvdA-leider Diederik Samsom komt aan voor de fractievergadering. De partij heeft bij de Provinciale Verkiezingen in alle 393 gemeenten verloren. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
PvdA-leider Diederik Samsom komt aan voor de fractievergadering. De partij heeft bij de Provinciale Verkiezingen in alle 393 gemeenten verloren.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Kamerleden komen later dan op een gewone donderdag het Kamergebouw in, omdat ze de avond tevoren in hun provincies hun regionale partijgenoten hebben bijgestaan. Ze hebben een ding gemeenschappelijk: overal hebben ze rake klappen gehad. Maar al snel wordt duidelijk dat de optie 'weg uit dit electorale tranendal, dus weg uit dit kabinet' voor de PvdA geen optie is. Voor de VVD ook niet trouwens.

De PvdA-leiding heeft een fractievergadering uitgeschreven voor 's middags één uur. Om het historische verlies te evalueren. 'We leven in een totaal versplinterd politiek landschap', zegt PvdA-voorzitter en campagneleider Hans Spekman, die bij de fractie aanschuift. 'Dat is een structurele ontwikkeling die al jaren aan de gang is.'

Aan de andere zijde van het Kamergebouw geven VVD'ers de PvdA gratis advies. Kamerlid Erik Ziengs: 'Ik hoop dat de PvdA zich herstelt. Wij hebben ook een prijs betaald, zij het niet zo'n grote. We moeten doorgaan op de ingeslagen weg. Als de PvdA in staat is de gelederen gesloten te houden en zich niet gek te laten maken, kunnen we verder.'

Cultuurverschil

Bij de VVD vinden ze een fractievergadering niet nodig. Dat is een van de cultuurverschillen met de PvdA. Een broodje met elkaar is ook goed. Pieter Duisenberg: 'Gewoon de rug recht, schouders naar achteren en kop omhoog! Trots zijn op wat je doet voor je achterban en stug doorgaan. Anders trek je het allemaal naar je toe.'

Op de radio verkondigt scheidend PvdA-senator en partijveteraan Adri Duivesteijn dat doorgaan juist een beetje gek is, na zo'n nederlaag. 'Het lijkt wel of de partijtop van de PvdA in een andere wereld leeft dan de partij zelf', is zijn analyse.

Maar PvdA-leider Diederik Samsom houdt vast aan zijn lijn, zegt hij vlak voor het begin van de fractievergadering. Samsom: 'We zijn als team aan deze klus begonnen en gaan als team door. Het verlies is groot en dus is ook de teleurstelling groot. Maar doorregeren kan, op basis van onze meerderheid hier in de Tweede Kamer. Het wordt in de Eerste Kamer ingewikkelder, maar het kan. De PvdA is een linkse partij, ik roep ook andere linkse partijen, zoals de SP, op om mee te doen. Dat zou ik toejuichen.'

'Geen bijzonderheden'

Intussen verloopt de PvdA-vergadering 'rustig', volgens diverse Kamerleden. Om half vier zijn ze klaar. 'Het was wat je van zo'n bijeenkomst kunt verwachten', zegt Attje Kuiken. 'Verder geen bijzonderheden. We gaan de komende twee jaar door, als het aan ons ligt.' Samsom: 'We hebben teruggekeken, en kijken nu weer naar de toekomst. In de statistieken gaat het beter, maar voor veel van onze kiezers gaat het nog niet goed genoeg. Daar moeten we hard aan werken.'

Sjoera Dikkers heeft er even genoeg van om over de malaise te praten. Ze citeert bij wijze van mantra uit het Solidariteitslied van Bertold Brecht: 'Moedig voorwaarts en niet vergeten.' En uit het lied dat op PvdA-congressen nog steevast wordt gezongen, De Internationale: 'Ontwaakt verworpenen der aarde.' Tot besluit voegt ze daar aan toe, verwijzend naar de vice-fractievoorzitter: 'En verder moet je bij Martijn van Dam zijn.'

Groningen

Het raakt energiewoordvoerder Jan Vos dat de PvdA in Groningen zo'n klap heeft gehad. 'De hele provincie is naar de SP gegaan. Natuurlijk komt dat door het gasdebat. Wij maken als PvdA onvoldoende zichtbaar wat we binnenskamers doen. Ik heb het kabinet naar het randje van de afgrond geduwd met de gasreductie. Dat wordt dan onzichtbaar in het Torentje afgetikt. Daardoor verliezen we ideologisch kleur. We moeten de komende tijd zichtbaar maken hoe de strijd gaat achter de schermen gaat.'

Hoe kijkt de nieuwe generatie socialisten naar de malaise? Junus van der Wal, vicevoorzitter van de Jonge Socialisten: 'Wij vinden dat de PvdA nog twee jaar moet volhouden, resultaten halen en in die tijd het vertrouwen van de kiezer moet terugwinnen. Dus geen nieuwe bezuinigingen meer, zoals in de campagne is beloofd. Anders is het einde oefening.'

Coalitie naar 76 zetels

Terwijl Diederik Samsom woensdagmiddag de pers meldde door te willen gaan, brokkelde er weer een stukje van de coalitiemeerderheid af. Maar dit keer in de Tweede Kamer. Het gewezen VVD-Kamerlid Johan Houwers - tot een schikking van 4000 euro met Justitie gedwongen na hypotheekfraude - neemt de plaats in van Mark Verheijen, die onlangs moest vertrekken na zijn onderzochte declaratiepatroon. Maar in de VVD is hij niet welkom, waarmee de liberalen één zetel verliezen.

Houwers heeft recht op zijn zetel vanwege zij oorspronkelijke plek op de lijst. Maar dat hij 'm ook opeist leidt tot groot ongenoegen bij de VVD. `Voor fraudeurs is in de VVD-fractie geen plaats,' zei fractievoorzitter Zijlstra eerder. Houwers zal bij zijn beëdiging toelichten wat hem heeft gemotiveerd de zetel te aanvaarden. `Kabinetsbeleid zal ik tegen het licht van mijn liberale principes houden,' aldus Houwers in een reactie.

De PvdA heeft nog maar 36 zetels na het vertrek van Öztürk en Kuzu, de VVD nog 40 na de zetelinname van Houwers. Een meerderheid van 76 is de krapst mogelijke. VVD en PvdA zullen vanaf nu uiterst voorzichtig met eventuele dissidenten om moeten gaan, om te voorkomen dat er nog meer mensen vertrekken en het kabinet in grote problemen komt.

Meer over