Analyse

Kan Japan het zich wel veroorloven om de Olympische Spelen af te zeggen?

Tokio zit nog zeker tot 21 juni in een lockdown en economen waarschuwen voor de financiële gevolgen van een langere noodtoestand na de Spelen. Toch willen Japan en het Internationaal Olympisch Comité (IOC), hoe dan ook, dat de Spelen dit jaar doorgang vinden. ‘Als ze failliet gaan, dan kun je fluiten naar je geld.’

Het vers aangelegde atletendorp in Tokio zou eigenlijk vorig jaar al opgeleverd worden aan Japanse families, maar net als zovele uitgaven moest Japan betalen om dit een jaar op te schuiven.  Beeld AFP
Het vers aangelegde atletendorp in Tokio zou eigenlijk vorig jaar al opgeleverd worden aan Japanse families, maar net als zovele uitgaven moest Japan betalen om dit een jaar op te schuiven.Beeld AFP

Ondernemer Don Roelofs staat op het punt te vertrekken naar Tokio, waar hij tijdens de aankomende Olympische Spelen vijfhonderd medewerkers van Europese en Amerikaanse mediabedrijven van een hotelkamer voorziet. De journalisten, productiemedewerkers en technici worden door de Nederlander ondergebracht in hotels en appartementen, verspreid over de miljoenenstad. Hij regelt ook het eten en het transport. Voor alle kamers heeft Roelofs een aanbetaling gedaan, of vooruit betaald.

Maar wat nou als de Spelen, die op 23 juli moeten beginnen, worden afgeblazen? ‘Juridisch wordt dat een ramp, want die hotels hebben het vanwege corona al lastig. Als ze failliet gaan, dan kun je fluiten naar je geld’, zegt Roelofs.

Gezichtsverlies

Wat voor hem geldt, geldt ook voor de organisatie van de Olympische Spelen en voor het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Het afzeggen van het sportevenement is een financiële en juridische ramp. Het verklaart deels waarom Japan en het IOC de Spelen koste wat kost door willen laten gaan, ook al geldt in Tokio tot zeker 21 juni de noodtoestand en zijn veruit de meeste Japanners tegen.

Doorgang van de Spelen is belangrijk voor de sporters, hun coaches, de nationale comités en de daaraan verbonden sportbonden – maar het is cruciaal voor Japan. Niet alleen zou afzeggen gezichtsverlies betekenen, het zou ook vrijwel alle uitgaven van de afgelopen jaren nutteloos maken.

Alleen al de begroting van de organisatie van Tokio 2021 bedraagt 12 miljard euro. Dat geld ging onder meer naar nieuwe stadions, infrastructuur en de organisatie. De nationale rekenkamer van Japan berekende in 2018 dat lokale overheden daarbovenop 6 miljard extra uitgaven aan het olympisch toernooi. En dan zijn er nog de kosten (2,3 miljard) van het uitstel van de Spelen, die eigenlijk vorig jaar zomer gehouden zouden worden. ‘Er is een gigantisch atletendorp gebouwd. Die appartementen zouden vorig jaar opgeleverd worden aanJapanse families. Dat hebben ze allemaal een jaar opgeschoven. Dat alleen al heeft veel geld en moeite gekost. Als je het van dat perspectief bekijkt, kun je je bijna niet voorstellen dat het niet zou doorgaan’, aldus Roelofs.

Tegenover de torenhoge uitgaven staan slechts beperkte inkomsten. Tokio haalde zo’n 3 miljard euro aan sponsorgeld binnen. De organisatie verwacht ook nog inkomsten uit de kaartverkoop, al is het nog altijd de vraag of, en hoeveel Japanners het stadion in mogen. Buitenlandse bezoekers zijn sowieso niet welkom.

Een andere reden waarom Japan het toernooi niet snel zal afblazen, is dat het contractbreuk met het IOC zou betekenen, waardoor Tokio aansprakelijk wordt. Volgens het contract kan alleen het IOC het toernooi afzeggen. Om die reden was het ook IOC-voorzitter Thomas Bach die vorig jaar het uitstel bekendmaakte.

Maar ook het IOC heeft een groot financieel belang bij het doorgaan van de Zomerspelen. De organisatie droeg 650 miljoen euro bij aan de organisatie van Tokio 2020. Bovendien int het IOC miljarden voor de uitzendrechten. Zo betaalde het Amerikaanse NBC 1,2 miljard om de Spelen uit te mogen zenden, onderdeel van een meerjarencontract ter waarde van 3,6 miljard. In Europa betaalde Discovery 1,3 miljard euro voor de rechten tussen 2018 tot 2024. De NOS betaalt Discovery weer om de beelden van Tokio uit te mogen zenden.

Voor 2 miljard verzekerd

Mocht het IOC toch besluiten het evenement af te blazen, dan zou dat leiden tot een langdurige strijd om verzekeringsgeld. Zowel de organisatie, het IOC, de televisiezenders en sponsoren hebben zich allemaal verzekerd voor afstel. Alleen al het IOC betaalt daarvoor een jaarpremie van 15 miljoen euro. ‘Je kunt veilig stellen dat als de Spelen van Tokio worden afgezegd, het zal leiden tot een van de grootste uitbetalingen van verzekeringsgeld voor evenementen ooit’, zei hoogleraar sportrecht Jack Anderson van de universiteit van Melbourne onlangs tegen de BBC.

Dat betekent niet dat alle partijen al hun investeringen terugzien. Volgens analisten zijn de Spelen voor ongeveer 2 miljard verzekerd. Het IOC neemt sowieso een grote hap uit de taart, omdat het zich voor 800 miljoen heeft laten verzekeren.

Voor ondernemers als Roelofs zou het schrappen van Tokio 2020 een proces in werking zetten van ‘heel veel praten en water bij de wijn doen’. ‘We hebben afgesproken met de hotels dat ze minimaal een deel terugbetalen aan ons, wat wij dan weer kunnen doorbetalen aan onze klanten. Maar het kan nog zo mooi op papier staan, het is altijd spannend of het geld ook echt op de rekening komt.’

Mocht het worden afgeblazen, zal Roelofs onder de streep weinig tot niks overhouden, zegt hij. ‘Ik heb na het uitstel van vorig jaar een jaar langer personeel door laten werken. Dat kwam deels uit mijn eigen zak. Dat geld ben ik dan allemaal kwijt.’

Sommige analisten waarschuwen voor kortetermijndenken. De financiële gevolgen van het afzeggen van de Spelen mogen dan groot zijn, een langere noodtoestand of zelf een lockdown na de Spelen vormen een financiële ramp. ‘Zelfs als de Spelen worden afgezegd, zal het verlies kleiner zijn dan de economische schade van een nieuwe noodtoestand, zei econoom en voormalig directielid van de Japanse Bank Takahide Kiuchi vorige week. De econoom wees op de schade van de noodtoestand, alleen al in het afgelopen voorjaar: 47 miljard euro.

Meer over