Kan ik dit wel zeggen?

Intellectueel verwaarloosd, voelt hij zich. De vrijheid is te beperkt voor deelnemers aan het debat over islam, meent Paul Cliteur....

Een betwetertje is hij. Een ijdeltuit. Een Hollandse salonheld met misselijke Bolkestein- en Fortuyn-praatjes. Een demagoog eersteklas die in Buitenhof zijn goedkope opvattingen mag verkopen. Met dat onuitstaanbare Bushiaanse lachje.

Het columnistenbestand van de 'linkse kerk' is al jaren met Paul Cliteur aan de haal als een huiskat met een beursgetikte muis. Zelf ervoer hij de aanvallen alsof een 'linkse fatwa' over hem was uitgeroepen. 'Links is lange revolte tegen de Vrije Gedachte', meent hij.

En nu is het genoeg: Cliteur doet 'even niet meer mee'. Hij trekt zich terug uit het debat over de islam, over integratie, over de multiculturele samenleving. Schelden doet geen pijn en de kunst van het kwetsen beheerst hij evenzo. Maar er zijn grenzen. En overpeinzingen die de - jawel, soms onzekere - professor brengen tot een zware conclusie: in Nederland valt over de islam niet fatsoenlijk te debatteren. Laat het dan ook maar.

Het woord is aan geestverwanten als Ayaan Hirsi Ali, aan columnist Afshin Ellian, aan Hafid Bouazza, aan mannen en vrouwen die aan den lijve hebben ervaren wat de keerzijdes zijn van de islam in de westerse cultuur. Laat zij de discussie maar openbreken en afrekenen met hoogbejaarde stukjesschrijvers in de so called kwaliteitspers. Mannen als Hugo Brandt Corstius (Piet Grijs in Vrij Nederland), Marcel van Dam en de 'quasi ludieke' Jan Blokker: heren die naar de opvatting van professor Paul Cliteur al jaren 'geestelijk met pensioen' zijn.

Geen van de drie geselaars van de Leidse hoogleraar kan overigens trots met zijn scalp aan de riem door het leven. Als er al een persoon de intellectuele moord op de Buitenhof-columnist kan claimen dan is het Thijs Wens, gewezen fractievoorzitter van de PvdA en tegenwoordig voorzitter van de Open Universiteit. Die betichtte Cliteur zaterdag in dagblad De Limburger impliciet van racisme. Thijs Wens! Dkwam binnen bij de professor.

Wens gaf net dat extra zetje aan Cliteur, die het al te kwaad had met een recente notitie van de AIVD waarin staat dat 'opiniemakers en opinieleiders' met boude beweringen over de islam jonge moslims in de handen drijven van fundamentalisten op rekruteringspad voor de jihad.

Dan voel je je aangesproken of niet. Cliteur dus wel.

Voor zichzelf kon hij maar een conclusie trekken: wegwezen uit de vuurlinie. In het volle besef dat zijn opponenten gehakt van hem zouden maken, want ja, afhakertje hgeen ruggengraat, 'Cliteur capituleert'. Hij zal het seizoen afmaken bij Buitenhof, maar zijn geliefde onderwerp, de superioriteit van de westerse beschaving en de gevaren van het politiek-correcte multiculturalisme, laat hij buiten beschouwing. Ook zijn boek over moraal en religie, deelt hij tussen de regels mede, zo goed als af, wenst hij voorlopig niet te publiceren. Cliteur keert terug 'naar academische sferen' en houdt het debat met links voorlopig voor gezien. Voorlopig is een belofte.

Terwijl de 'gedemoniseerde' columnist zijn bosbessentaart nuttigt, drukt hij op zijn mobiele telefoon een 035-oproep (Hilversum!) weg. Alle talkshows willen hem hebben, maar hij heeft er geen zin an. De columnistenbrigade paradeert maar: langs Nova, 2Vandaag en wat al niet meer, maar hij hoeft het niet te zien. Laat liever de minister van Binnenlandse Zaken, of de politiek in zijn algemeen, zich eens roeren over het Vrije Woord.

'Ik ervaar het debatklimaat in Nederland als bedreigend. Je mag onvriendelijke dingen over mij zeggen, maar niet dat ik een nazi ben, of een fascist, of dat ik de vreemdeling stigmatiseer. Dat bedreigt mijn reputatie als integer wetenschapper. Daar komt zo'n AIVD-rapport overheen. Ik blaas kennelijk wind in de zeilen van jihad-krijgers. Dan denk je: moet ik me misschien anders gaan uitlaten over de islam? Ik vind dat een probleem, want ik leef als columnist van het vrije debat. Door Reformatie, door Verlichting is de wereld verder gekomen. Maar de politiek laat zo'n AIVD-notitie zomaar passeren. Men dringt aan op matiging van uitspraken over alles wat met de islam te maken heeft. Maar niemand die pal gaat staan voor de vrijheid van meningsuiting.'

Hij ontvouwt een krantenknipsel van een interview met Els Borst. Misprijzend: 'Die schijnt tegenwoordig voorzitter te zijn van een nationaal platform tegen racisme en discriminatie. Wat lees ik? ''Als iemand in de Tweede Kamer roept dat de islam een achterlijke godsdienst is, hoor je de premier zeggen dat we respect voor elkaar moeten hebben.'' Dat vindt mevrouw Borst dan niet goed, want de premier moet zeggen: de islam is g achterlijke godsdienst. Dus zegt mevrouw Borst: je moet politiek-correct taalgebruik adopteren.

'Als je zegt: ''Mohammed is een perverse tiran'', meent mevrouw Borst dat moslims of antidiscriminatiebureaus naar de rechter moeten stappen. En als het vaker gebeurt zou iemand daartegen moeten ''optreden''. Wat is dat, op-tre-den? Dit is bedreigend voor mensen die zakelijke kritiek uiten op godsdienst, wat ik zo ongeveer al twintig jaar doe. Ik ben al vanaf mijn achttiende lid van de Vrije Gedachte, ik heb duidelijke, seculiere opvattingen over kerk en staat, vind dat de overheid neutraal moet zijn. Maar het wordt almaar moeilijker je daarover te uiten.

'Dat platform van mevrouw Borst zit niet als enige op de lijn dat alles wat je over de islam zegt meteen in een racistisch kader moet worden geplaatst. Zo'n column van Wens: uiterst onzorgvuldig! Malicieus! Je kunt Piet Grijs als een idioot parkeren, maar deze man, Wens, is voorzitter van de Open Universiteit. Dan begin ik me grote zorgen te maken. Ik kan mijn opvattingen in het publieke debat kennelijk niet kwijt.'

Waarom afhaken? Als scherpslijper schakelt u toch gewoon een tandje bij?

'Nee, dat doe ik niet. Schrijven is een vorm van communiceren. Het is niet alleen uitzenden, maar ook kijken wat er wordt ontvangen. Als het klimaat dusdanig is dat op alles wat je zegt tendentieus wordt gereageerd, moet je ermee stoppen. Misduiding is ball game van sommige columnisten, maar als ook de overheid daaraan gaat meedoen, wordt het beangstigend. Het is bovendien slecht voor het debat, want het denken staat onmiddellijk stil.'

U voelt zich intellectueel verwaarloosd?

'Precies! Het debat heeft geen niveau. Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen ben ik voortdurend aan het opletten: kan ik dit wel zeggen, is dit onderwerp niet te heikel? Dan wordt alles kunstmatig wat je doet.

'In mijn besluit speelt mijn veiligheid ook een rol. Piet Grijs schrijft: laat hem maar onder de tram komen. Stel je voor dat iemand dat serieus gaat nemen. Dat is na Volkert van der G. niet ondenkbeeldig meer. Waarom zou ik me aan dat risico blootstellen? Omdat ik de held wil uithangen? Ik word niet bedreigd, ik ben heel voorzichtig, maar ik hoor van kennissen die zich ook op dit terrein begeven dat ze niet zonder lijfwachten naar lezingen gaan. Ik hou al tijden geen lezingen meer! Ik doe geen openbare debatten over de islam: geen haar op mijn hoofd die eraan denkt. Stel je voor, je gaat in debat met Marcel van Dam en jou overkomt hetzelfde als Pim Fortuyn - dat je aan het einde te horen krijgt dat je een minderwaardig mens bent. Wat moet je dan zeggen? Dat is heus niet van gevaar ontbloot.'

Is het debat over de islam na de moord op Fortuyn verhard?

'Nee, het debat niet. Wat Voltaire, Schopenhauer of Nietsche over het geloof hebben gezegd, was hard - dat kunnen wij niet verbeteren. Maar de vrijheid om dingen aan de orde te stellen is beperkt. Ideologiemoeten vrij worden bediscussid, daar is de wereld mee geholpen. Je moet kunnen zeggen: het liberalisme of het socialisme is achterlijk. Waarom zou dat dan niet gelden voor het christendom of de islam? Maar links denkt daar anders over. Althans, als het gaat om een religie die door een etnische minderheid in Nederland wordt aangehangen. Dat heeft niets met Fortuyn te maken, Bolkestein had er al last van. De terreur van het politiek-correcte denken voert dus veel verder terug. En hij is nog altijd springlevend.'

Uw politiek van polarisatie werkt kennelijk averechts.

'Ik polariseer niet. Ik denk in alle ernst dat grote wereldgodsdiensten niet alleen het wetenschappelijke wereldbeeld incorporeren van de fase waarin ze zijn ontstaan, maar ook het morele. Je kunt van de evangelieschrijvers niet verwachten dat ze de evolutieleer van Darwin voorzagen.

'Ik zie in de bijbel of de koran allerlei teksten die in strijd zijn met ons wetenschappelijk besef. Zo ook lees je over oordelen die radicaal in strijd zijn met onze hedendaagse opvattingen over man/vrouw, homoseksualiteit, afvalligheid van geloof. Ik vind dat gelovigen zich voor hun moraal niet moeten orieren op de heilige geschriften, maar op autonome zedelijkheid. Daarmee moet je de geschriften de maat nemen. Dan moet je kunnen zeggen: in die soera staat iets heel bedenkelijks, dat moet niet onze norm zijn. Is dat polariserend?'

Maar om dat nu te koppelen aan termen als achterlijk...

'Dat heb ik uit overwegingen van hoffelijkheid nooit gezegd.'

Komt het ooit nog goed met het 'open debat'?

'Je mag hopen dat er met het verstrijken van de tijd meer vrijheid komt. Het is deels een generatie kwestie. Ik zie aan mijn studenten dat ze gemakkelijker over dit soort zaken discussin dan de babyboomers. Ik hoop ook dat mensen als Hirsi Ali, Ellian en Bouazza toonaangevend worden in het debat. Zij kennen de gevaren van het multiculturalisme. Zij hebben het aan den lijve ervaren.'

En uw klassieke opponenten zijn op leeftijd.

'Dat is een geruststellend idee. Of is dit kwetsend?'

Meer over