Kamers Kersttips (3): de obsessies van Jarvis Cocker

Een van mijn lievelingsboeken van dit jaar is een bundel met liedteksten van Jarvis Cocker. Toen ik het een paar maanden geleden voor het eerst doorbladerde, bekroop me allereerst een gevoel van spijt.

Gijbert Kamer
Jarvis Cocker (op de tafel). Beeld getty
Jarvis Cocker (op de tafel).Beeld getty

Wat ik in muzikaal opzicht dit jaar misschien wel het meest betreur is dat ik Pulp gemist heb.

Pulp, een van mijn lievelingsbands uit de jaren negentig, kondigde begin dit jaar aan weer te gaan optreden. Ze zouden in Londen spelen (Hyde Park, toen ik op vakantie was) en enkele festivals doen, waar ik niet naar toe ging.

Had ik wel moeten doen, maar ergens hoopte ik dat Pulp misschien nog wel naar Nederland zou komen ook. Lowlands bijvoorbeeld (ze stonden naar ik begreep lang op de 'long list').
Helaas. Pulp kwam niet.

Gelukkig heb ik ze in hun gloriedagen een paar keer gezien, en ben ik einde 2002 zelfs naar Sheffield afgereisd om hun afscheidsconcert (in een kille loods ver buiten de stad) bij te wonen.
Prachtig.

En nog altijd vind ik Jarvis Cocker de meest interessante poppersoonlijkheid in de Britse popmuziek. Ja, ik sla hem zelfs hoger aan dan die andere held, Morrissey (komt de laatste jaren te veel flauwekul uit zijn mond).

9 dagen
Het kan te maken hebben met het feit dat we bijna precies (we schelen 9 dagen) even oud zijn, maar als hij het bijvoorbeeld over zijn popbeleving van vroeger heeft en die vergelijkt met die van de jongere generaties, zegt hij dingen die me uit het hart gegrepen zijn.

Bijvoorbeeld in dit inmiddels veel geciteerde interview uit The Guardian van eerder dit jaar. Muziek, zo parafraseer ik, is niet meer zo belangrijk als vroeger. Het functioneert in ons leven als een soort geurkaars. 'To set the mood'. Daarmee bedoelt hij niet dat er nu geen goede, mooie of anderszins belangwekkende muziek meer wordt gemaakt, maar wel dat muziek nu meestal een andere rol vervult.

Popmuziek was bij uitstek geschikt als middel om iets van de wereld proberen te begrijpen. Door bepaalde liedjes, of tekstvellen van platen grondig te bestuderen hoopte je er een soort van zingeving in te vinden. Tegenwoordig grijp je daarvoor, zo stelt Cocker, niet automatisch naar muziek, er is te veel andere afleiding.

En dan is er nog het multitasken. Muziek wordt meestal beluisterd als je iets anders aan het doen bent. Het is onderdeel van de bezigheden, niet het enige.

Cocker werd aan het woord gelaten in The Guardian omdat hij net een selectie van zijn teksten in boekvorm had gepubliceerd. En dit Mother, Lover, Brother is echt prachtig.

Niet lezen
Het is niet alleen fraai uitgegeven, als deftige hardback maar voor het eerst zijn Cockers teksten niet afgedrukt als een stroom van woorden, wat hij in de cd-boekjes altijd deed.
De teksten zijn opgemaakt als echte gedichten met interpunctie en witregels.

Voor het eerst ja, want in de cd-boekjes stond altijd een waarschuwing: lees de teksten niet terwijl je naar de muziek luistert. Ze maken onderdeel uit van iets anders, je moet ze niet uit die context halen. Het zijn songteksten en geen gedichten, zo benadrukte Cocker altijd.

Daarmee deed hij ze toch wat te kort, want juist nu ik die teksten los van de muziek ben gaan lezen, viel me in veel gevallen op hoe bijzonder ze zijn. Neem zijn beroemdste nummer Common People van Pulps meest beroemde plaat Different Class uit 1995. Cocker bezingt hier een meisje uit de Griekse upperclass dat naar Londen komt en op de kunstacademie wil leren wat het is om als 'gewone mensen' te leven.

Rent a flat above a shop
Cut your hair and get a job
Smoke some fags and play some pool
Pretend you never went to school
But still you never get it right
'cos when you're laid in bed at night watching roaches climb
the wall,
if you called your dad he could stop it all

(...)

You will never understand how it feels to live your life
with no meaning or control
and with nowhere left to go.

Al zestien jaar zing ik dit liedje hard mee, en natuurlijk wist ik waar het over ging, maar de tekst lezend tussen andere teksten krijgt het toch een diepere betekenis.

Niks romantisch
Afkomst kun je niet veinzen, die verloochent zich, zeker in de Britse klassenmaatschappij, nooit. Er is bovendien niks romantisch aan het gegeven van de Britse 'working class'. De poging eraan te ontsnappen dat is wat Cocker in zoveel liedjes probeert te beschrijven, maar dat het hem uiteindelijk ook zou lukken, leidde juist bij hem tot grote twijfels, verwoord en verklankt op het moeizame album dat drie jaar later op Different Class volgde: This Is Hardcore. Het beschrijft de kater die Cocker aan zijn sterrenstatus overhield die hij met Different Class verkreeg.

Ik moet zeggen dat ik nog altijd moeite heb met veel muziek op This Is Hardcore (Pulps laatste album We Love Life uit 2001, is me veel dierbaarder), maar ik schoot al lezend toch regelmatig in de lach, zo blijft zijn beschrijving van porno geestig:

That goes in there,
then that goes in there,
then that goes in there,
then that goes in there,
and then it's over

Oh, what a hell of a show,
but what I want to know:
What exactly do you do for an encore?

Cockers obsessies
Misschien wel het meeste indruk maakte de tekst van I Spy een nogal bombastisch nummer dat nooit echt favoriet was op Different Class.
Maar al lezend blijkt het de kern van veel van Cockers obsessies te raken. 'Wacht maar mensen, jullie denken dat ik een nietsnut ben, maar onderschat mij niet, mijn wraak zal zoet zijn.'

Hele stukken tekst blijken me altijd ontgaan te zijn.

Dat bleek al toen ik het gelijktijdig met Cockers tekstbundel verschenen boekje Uncommon van Owen Hatherly las (Zero Books) waarin het werk van Cocker aan een zeer leesbare exegese wordt onderworpen.

I Spy, zo stelt hij, 'is where the mask is torn of, where the genial, Alan Bennett-via-Bryan Ferry pop star with his funny lyrics about sex and common folk and his funny little dance, truly reveals himself.'

I spy a boy,
I spy a girl
I spy the worst place in the world,
In the whole wide world.

Oh, you didn't do bad;
You made it out.
I'm still stuck here, but I'll get out.

Zo begint het.
Hatherley: 'On the album I Spy follows Common People, and it seems far from accidental. The first could be seen as charting the attainment of class consciousness, the realisation of the class war's existence - and the second the avenging response to that revelation, a doomed guerrilla action in belated retaliation.'

Geleerde woorden, maar luister nog maar eens goed naar het nummer, en lees de tekst.

Een prachtige versie, ook door Hatherley aangehaald is deze uit 1995 bij Jools Holland:

I Spy a boy,
I Spy a girl.

besluit Cocker ,

I spy a chance to change the world, to change your world.

Dat is hem gelukt. Ik ben er nog wel even zoet mee.

Gijsbert Kamer is muziekjournalist van de Volkskrant

undefined

Meer over