Nieuws

Kamer wil debat met oud-verkenners over fotoblunder, maar formeel bestaat de ‘verkenner’ niet eens

De Tweede Kamer wil volgende week in debat met oud-verkenners Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma. Een unicum, want formeel bestaat de functie van verkenner helemaal niet. ‘Eigenlijk is de formatie nog helemaal niet begonnen.’

Kajsa Ollongren (links, D66) en Annemarie Jorritsma (midden, VDD), hier nog verkenners, met Kamervoorzitter Khadija Arib in de Stadhouderkamer, waar de formatie plaatsvindt. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Kajsa Ollongren (links, D66) en Annemarie Jorritsma (midden, VDD), hier nog verkenners, met Kamervoorzitter Khadija Arib in de Stadhouderkamer, waar de formatie plaatsvindt.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hoe kan iemand ter verantwoording worden geroepen die formeel niet bestaat? Dat is de vraag waar de Tweede Kamer voor staat na de fotoblunder van verkenner Kajsa Ollongren. De formatie van een nieuw kabinet wordt sinds 2012 geregeld via het Reglement van Orde van de Tweede Kamer, maar hoelang iemand er ook doorheen bladert, één woord komt er niet in voor: verkenner. Het is een informele functie die in 2012 is bedacht om in de week tussen de verkiezingen en de installatie van een nieuwe Tweede Kamer alvast op zoek te gaan naar een geschikte informateur.

Nu er grote ophef is ontstaan rond het per ongeluk geopenbaarde stuk van ex-verkenner Ollongren, blijkt opeens hoe wankel de formatie zonder rol voor het staatshoofd in elkaar zit. De Tweede Kamer kan wel informatie inwinnen bij een informateur, al is die niet eens verplicht om die te geven, maar nergens in het reglement staat dat een verkenner tot de orde kan worden geroepen.

Ze mogen weigeren

Toch wil de Kamer dat nu gaan doen. Kamervoorzitter Khadija Arib wil dat de ex-verkenners eerst een verslag maken en daarna moeten ze zich beschikbaar houden voor een debat. Jorritsma is bereid om te komen, Ollongren ook, als de coronaregels het toelaten. Ze hadden kunnen weigeren. ‘Eigenlijk is de formatie nog helemaal niet begonnen’, zegt staatsrechtgeleerde Paul Bovend’Eert. ‘Volgens het Reglement van Orde begint die pas als de informateur is aangewezen. We zitten nu in een voorfase waar geen regels voor bestaan. De verkenner is een functie die formeel niet bestaat.’

‘De Tweede Kamer heeft geen instrumenten om Ollongren of Jorritsma om informatie te vragen’, zegt ook staatsrechtgeleerde Wim Voermans. Alleen als het reglement welwillend wordt gelezen, kan de verkenner als een soort informateur light worden gezien. Maar dan nog zijn Ollongren en Jorritsma niet verplicht om informatie te verstrekken. ‘De huidige regels in het reglement schieten tekort’, aldus Voermans. ‘De Tweede Kamer moet daar snel mee aan de slag.’

Zonder opheldering niet verder

In het uiterste geval kan de Kamer wel een parlementaire enquête of verhoor opzetten – dan kan de verkenner ook onder ede worden gehoord – maar zover hoeft het waarschijnlijk niet te komen. De politieke druk is inmiddels zo groot, dat er wel iets van opheldering moet komen. Zolang niet duidelijk wordt wie opperde om voor het kritische CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt een ‘functie elders’ te zoeken, willen meerdere partijen niet verder praten over de vorming van een kabinet.

Staatsrechtgeleerde Bovend’Eert snapt wel dat de Kamer meer wil weten, vooral omdat de verkenners hun informele rol in zijn ogen veel te ver hebben opgerekt. ‘Het is nogal merkwaardig wat er gebeurd is. Zo’n opmerking over een andere functie voor een Kamerlid als Omtzigt, dat is tamelijk ongepast en onbehoorlijk, er spreekt eigenlijk vooral dedain uit voor het Kamerlidmaatschap. Best wel schokkend.

‘Verkenners horen daar natuurlijk helemaal niet mee bezig te zijn. Ze zouden de keuze van de eerste informateur(s) moeten voorbereiden. Punt. Maar deze verkenners hebben zich volgens hun eigen notitie gedragen alsof ze als formateur al kabinetsposten moesten verdelen. Heel bizar.’

Podcast

In de verkiezingspodcast Koorts bespreken columnist Sheila Sitalsing, chef politiek Raoul du Pré, hoofdredacteur Pieter Klok en presentator Gijs Groenteman de blunder van Kajsa Ollongren. Rutte kan dit niet meer laconiek wegwuiven. Welke functie bekleedt hij in dit proces eigenlijk? Luister mee.

Meer over