REPORTAGEKamerdebat staatssteun Air France-KLM

Kamer wil ‘blauwe trots’ graag redden, maar dan wel met aangedraaide duimschroeven

De linkse partijen in de Kamer willen harde, groene voorwaarden aan de staatssteun voor KLM. Maar de ministers Hoekstra en Van Nieuwenhuizen konden in het debat van woensdag nog niet veel loslaten over het reddingspakket van 2 à 4 miljard euro.

De ministers Van Nieuwenhuizen en Hoekstra tijdens een pauze in het debat over de KLM.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Als VVD-minister Van Nieuwenhuizen innig tevreden vaststelt dat de Tweede Kamer zich als één man achter ‘onze blauwe trots’ KLM schaart, schiet GroenLinks-Kamerlid Bart Snels uit zijn slof. De luchtvaartminister spreekt niet namens hém, reageert hij geïrriteerd. ‘Ik heb in dit debat juist expliciet gemaakt dat ik helemaal niks heb met termen als ‘blauwe trots’ zodra het over KLM gaat. In mijn ogen is dat lobbygeleuter.’ Van Nieuwenhuizen, die vlak voor de uitbarsting van Snels ook nog in vervoering raakte over ‘dit sterke merk, dit bedrijf van naam en faam’ laat zich niet van de wijs brengen. Opgewekt: ‘U gebruikt misschien andere woorden dan ik, maar gelukkig zijn we het er allemaal over eens dat we KLM overeind willen houden.’

En dat lijkt inderdaad het geval, hoewel Lammert van Raan van de Partij voor de Dieren er wel héél zuinig bij kijkt. Hij vindt dat staatssteun voor de nationale luchtvaartmaatschappij gepaard moet gaan met knalgroene voorwaarden, anders hoeft het voor hem eigenlijk niet. ‘De luchtvaart heeft überhaupt geen toekomstperspectief als die niet fors gaat verduurzamen. Waarom eist u niet gewoon van KLM dat het zijn broeikasgasuitstoot radicaal vermindert? Dat hebben de Fransen toch ook gedaan?’

D66, GroenLinks, SP en de PvdA zijn het in meer of mindere mate met Van Raan eens dat het kabinet harde milieueisen moet stellen aan KLM in ruil voor de 2 tot 4 miljard euro belastinggeld die de overheid in de vliegmaatschappij wil steken. Ze opperen onder andere een vermindering van het aantal nachtvluchten, het schrappen van korte Europese vluchten zoals van Amsterdam naar Brussel en doelstellingen voor het verlagen van de fijnstof- en CO2-uitstoot. CDA, VVD en SGP willen daar niets van weten. ‘Dit is niet het moment om langgekoesterde wensenlijstjes over duurzaamheid op tafel te leggen’, betoogt CDA’er Erik Ronnes. VVD’er Roald van der Linde: ‘Wij vinden duurzaamheid belangrijk, maar we moeten geen eisen aan KLM stellen waar andere luchtvaartmaatschappijen niet aan hoeven te voldoen.’ Wel vindt ook de rechtervleugel in de Kamer dat KLM een tegenprestatie moet leveren voor de noodhulp, maar dan in de vorm van een flinke kostenreductie om het verdienvermogen op de te krikken (een kostenbesparing die dan weer niet al te veel banen mag kosten).

Halfslachtig debat

Met hun verwijzingen naar Frankrijk als lichtend voorbeeld slaan de milieupartijen de plank een beetje mis. De Franse minister van Financiën Bruno Le Maire blies vorige week hoog van de toren over de strenge milieueisen die Frankrijk aan zijn staatssteun heeft verbonden, maar liet daarbij onderbelicht dat die voorwaarden niet bindend zijn en ook niet ‘extra’. Zo waren de CO2-reductiedoelen die Air France moet behalen al vóór de coronacrisis door de bedrijfstop zelf vastgesteld. Le Maire kan de staatssteun bovendien moeilijk terugdraaien als Air France-KLM de beloofde milieudoelen in 2024 en 2025 niet haalt. Het bedrijf heeft die 7 miljard euro dan al lang en breed uitgegeven.

Dat geldt straks ook voor KLM. De enige voorwaarden die het kabinet echt kan afdwingen zijn voorwaarden vooraf, zoals het opschorten van winstdelingen, bonussen en dividenduitkeringen en salarisoffers van de piloten en het hogere management. De piloten van de Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa, die bij de Duitse overheid voor steun heeft aangeklopt, hebben een salariskorting van 45 procent geaccepteerd. Minister Hoekstra van Financiën maakt duidelijk dat hij ook zoiets verwacht van KLM, maar dat dit de medewerking van de vakbonden en de ondernemingsraad vereist.

Het Tweede Kamerdebat over de al aangekondigde staatssteun aan KLM heeft woensdag dus iets halfslachtigs. Hoekstra en Van Nieuwenhuizen moeten op veel vragen van de Kamer het antwoord schuldig blijven, omdat ze nog volop in onderhandeling zijn met KLM en de banken over de voorwaarden, de hoogte en de precieze vorm van de staatsleningen die het luchtvaartbedrijf tegemoet kan zien. Laat dat nou net de zaken zijn waar de Tweede Kamer zo graag duidelijkheid over wil. ‘Als we eruit zijn en de Kamer een definitief reddingspakket kunnen presenteren, zal daar ongetwijfeld weer een Kamerdebat over komen’, zegt Hoekstra troostend. Hij onthult wel dat KLM het maximaal kan uitzingen tot medio juni. Als de staatssteun dan nog niet geregeld is, komt de valbijl naar beneden en wacht de ‘blauwe zwaan’ een wisse dood.

Lees ook

Kamerleden vrezen Franse nationalisatie Air France-KLM
De Tweede Kamer wil meer waarborgen van minister Hoekstra dat de staatssteun voor KLM echt alleen Nederlandse belangen dient, zoals het redden van banen op Schiphol. PvdA en D66 willen niet dat een deel van de Nederlandse miljarden via het moederconcern Air France-KLM in Frankrijk belandt. Zij vroegen al eerder  om opheldering hierover in een Kamerdebat.

Meer over