Nieuws

Kamer: hersteloperatie voor toeslagenouders loopt volledig vast

De organisatie die gedupeerde ouders schadevergoeding moet toekennen, komt om in de bezwaarschriften en hulpvragen. De werkachterstanden zijn zo ver opgelopen dat tienduizenden ouders aanspraak kunnen maken op extra schadevergoeding door het overschrijden van de wettelijke behandeltermijnen.

Yvonne Hofs
Gedupeerde ouders op de publieke tribune tijdens een debat in de Tweede Kamer op 12 mei over de uit huis geplaatste kinderen in de toeslagenaffaire. Beeld ANP
Gedupeerde ouders op de publieke tribune tijdens een debat in de Tweede Kamer op 12 mei over de uit huis geplaatste kinderen in de toeslagenaffaire.Beeld ANP

‘Deze operatie is nog harder vastgelopen dan de Russen in de Oekraïense modder’, poneert oud-CDA’er Pieter Omtzigt donderdagmiddag in een debat met staatssecretaris Aukje de Vries (Toeslagen). De Kamerleden schrikken van wat ze lezen in het nieuwste voortgangsrapport over de hulp aan slachtoffers van de kinderopvangtoeslagenaffaire.

Ouders die zich aanmelden als gedupeerde van de toeslagenaffaire krijgen vrij snel te horen of ze in aanmerking komen voor de eerste uitbetaling van 30.000 euro waar alle erkende slachtoffers sowieso recht op hebben. Die eerste beoordeling is relatief oppervlakkig en kan dus redelijk snel. Maar daarna gaat het mis.

Na die eerste toets moet de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) de meeste dossiers opnieuw tegen het licht houden om te bekijken of de ouder in kwestie recht heeft op méér schadevergoeding dan die initiële 30.000 euro. Die tweede, veel uitvoeriger beoordeling duurt gemiddeld meer dan twaalf maanden. Hoewel het personeelsbestand sinds eind 2020 meer dan verdubbeld is, kan de UHT de stroom aanmeldingen (inmiddels meer dan 53 duizend) niet behappen. Ouders moeten daardoor erg lang wachten op de definitieve afhandeling van hun dossier.

Drie jaar wachten

Als een ouder tijdens die tweede beoordelingsronde ook nog advies vraagt van de daarvoor ingestelde schadecommissie, duurt het nog langer. Die schadecommissie doet er namelijk gemiddeld acht maanden over om advies uit te brengen. Een ouder die zijn persoonlijke dossier opvraagt, moet daar zelfs drie jaar op wachten.

Als de UHT dan eindelijk een besluit heeft genomen, kunnen ouders die ontevreden zijn met de toegekende schadevergoeding ook nog naar een bezwaarcommissie stappen. Die commissie doet er gemiddeld ook weer een jaar over om een bezwaar te beoordelen, terwijl dit volgens de wet binnen 18 weken zou moeten. Die wettelijke termijn wordt momenteel ‘in alle gevallen’ overschreden, meldt de staatssecretaris aan de Kamer. Omdat veruit de meeste tweede beoordelingen nog moeten plaatsvinden en een groot deel van de ouders bezwaar aantekent, zal de wachttijd voorlopig alleen maar verder toenemen.

Bij overschrijdingen van de wettelijke behandeltermijnen kunnen ouders de overheid in gebreke stellen, of beroep aantekenen bij de rechter. Elke forse overschrijding van de wettelijke behandeltermijn geeft recht op 1.442 euro schadevergoeding. De overheid verwacht nu bijna 50.000 boetes te moeten betalen, tot een totaalbedrag van 70 miljoen euro.

Moeilijk om niet wanhopig te worden

De regeling die elke gedupeerde recht geeft op een minimumbedrag van 30.000 euro moest de afhandeling versnellen, maar dat is niet gelukt. Dat komt ten eerste doordat veel minder ouders dan verwacht tevreden zijn met die vaste minimumvergoeding. Het overgrote deel vraagt alsnog om een tweede beoordeling in de hoop dat ze dan een hoger bedrag krijgen. Een tweede vertragingsoorzaak is dat de Tweede Kamer tijdens de hersteloperatie een aantal extra schaderegelingen (waaronder schuldenkwijtschelding) en bezwaarmogelijkheden heeft opgetuigd. Ook is de hersteloperatie lopende het proces uitgebreid naar nieuwe doelgroepen, zoals ex-partners, kinderen en gedupeerden van andere toeslagen dan de kinderopvangtoeslag.

De werklast van de UHT dijt daardoor sneller uit dan de organisatie medewerkers kan werven. De Vries wil het aantal UHT-medewerkers dit jaar opvijzelen van 1.139 voltijdskrachten naar 1.500, maar kan vanwege de krappe arbeidsmarkt niet garanderen dat dit lukt. Verder ziet ze vooralsnog niet direct mogelijkheden de boel te versnellen. De Tweede Kamer, en de getroffen ouders, vragen immers ook om maatwerk en zorgvuldigheid bij het behandelen van de vaak complexe hulpvragen.

Denk-Kamerlid Farid Azarkan spreekt vermoedelijk namens velen als hij zegt: ‘Het is moeilijk om niet wanhopig te worden als je naar dit dossier kijkt.’

Meer over