Analyse

Kabinet verbiedt designerdrug 3-MMC: heeft dat zin?

In een zoveelste poging om designerdrugs te verbieden, heeft het kabinet donderdag besloten om het onder jongeren populaire en verslavende middel 3-MMC op lijst II van de Opiumwet te plaatsen.

Ingezoomde foto van designerdrug 3MMC. Beeld Marcel Christ
Ingezoomde foto van designerdrug 3MMC.Beeld Marcel Christ

Het is ‘gevaarlijk spul waar onze jongeren tegen moeten worden beschermd’. Zo luidde de toelichting van minister Paul Blokhuis (Volksgezondheid) op het aangekondigde verbod, dat waarschijnlijk dit najaar zal ingaan. Andere designerdrugs met ingewikkelde codenamen als 4-MMC (beter bekend als Miauw-Miauw) en 3-FA gingen het middel al voor.

De Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS, of: designerdrugs) worden op de markt gebracht om bekende illegale drugs als mdma en cocaïne te vervangen: door de bestandsdelen aan te passen, weten producenten de Opiumwet telkens weer te omzeilen. Designerdrugs zijn gewoon legaal verkrijgbaar, via het internet of de smartshop.

‘Het blijft in eerste instantie onder de radar en wordt alleen door een klein clubje psychonauten gebruikt', zegt drugsonderzoeker Ton Nabben, verbonden aan de Hogeschool van Amsterdam. ‘Daarna wordt het populairder en komt het terecht bij een bredere groep jongeren die zin hebben om naar de klote te gaan.’ Vanaf dat moment worden de risico’s zichtbaar en komt de drug in diskrediet.

Het kristalachtige poeder waaruit 3-MMC (ook wel ‘Poes’ genoemd) bestaat, kan worden gesnoven, geslikt of gespoten. Het zorgt voor een euforisch en oppeppend gevoel. Gebruikers krijgen meer energie en hebben zin in sociaal contact.

Vorig jaar eindigden 64 jongeren na het gebruik van 3-MMC met vergiftigingsverschijnselen in het ziekenhuis. Ook uitputting, emotionele dips, slapeloosheid en in het meest ernstige geval psychoses of suïcidegedachten worden genoemd als bijwerkingen.

In één klap verbieden

Het verbod op 3-MMC zal in de praktijk geen groot verschil maken. Het verleden heeft uitgewezen dat producenten creatief zijn in het wijzigen van de samenstelling, zodat er binnen de kortste keren een nieuw middel met een vergelijkbaar effect op de markt is.

Minister Ferd Grapperhaus en staatssecretaris Blokhuis willen dit voorkomen door drugs met een vergelijkbare samenstelling in één klap te verbieden. In een wetsvoorstel dat ze vorig jaar indienden, pleiten ze ervoor om deze groepen in een aparte lijst aan de Opiumwet toe te voegen: ‘Lijst la’.

Dat het wetsvoorstel nog niet is aangenomen, heeft te maken met de extra druk die de beleidswijziging zal leggen op de handhaving. ‘De kosten hiervoor konden in de huidige begroting niet worden gedekt’, zegt Emilie Westerouen van Meeteren, woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid. ‘Het volgend kabinet gaat er in de nieuwe begroting opnieuw naar kijken.’

Opmars

Wijkagenten en lokale politici in de Achterhoek en de Veluwe sloegen vorig jaar al alarm over het gebruik van 3-MMC: zij zagen een sterke opmars van het middel onder minderjarige jongeren. ‘Wij maken ons grote zorgen’, zei Maikel Boomkamp, politieman in de gemeente Aalten, tegen Omroep Gelderland. ‘We vinden kinderen van 15 jaar laveloos op straat. Ik heb twee kinderen in het ziekenhuis terecht zien komen.’

De zeven burgemeesters van de Regio Achterhoek riepen Grapperhaus en Blokhuis in een brandbrief op om 3-MMC zo snel mogelijk te verbieden.

In een rapportage die donderdag op basis van deze signalen werd uitgebracht door het Coördinatiepunt Assessment Monitoring nieuwe drugs (CAM), valt te lezen dat het gebruik van 3-Methylmethcathinon (3-MMC) ‘een matig tot groot’ risico vormt voor de volksgezondheid.

De gemakkelijke beschikbaarheid, gecombineerd met de lage prijs (zo’n 11 euro per gram) maakt ‘de drempel tot gebruik laag’. Het gevoel van ‘craving’ (de behoefte om veelvuldig bij te nemen) en het toenemend aantal meldingen bij de verslavingszorg van mensen die onder meer 3-MMC gebruiken, maken dat de commissie het wenselijk acht om het middel op lijst II van de Opiumwet te plaatsen.

Daarmee neemt het een plek in tussen andere softdrugs als wiet, hasj, paddo's en verschillende slaap- en kalmeringsmiddelen. Voor Lijst I, waar harddrugs als extasy en heroïne op staan, vonden de onderzoekers de risico's van de drug vooralsnog te beperkt.

Nichemiddel

Hoewel de markt aan designerdrugs sinds 2009 flink is gegroeid, blijft het gebruik ervan beperkt. De middelen zijn ondergeschikt als clubdrug en kunnen niet tippen aan bestaande middelen als ecstasy en cocaïne. ‘Je kunt het vergelijken met een nieuwe mobiele telefoon’, zegt drugsonderzoeker Ton Nabben. ‘Die heeft misschien iets meer pixels en een leukere kleur, maar als je het vergelijkt met je oude telefoon is er nauwelijks nog verschil.’

Overigens wil Nabben het beeld over 3-MMC als extreem verslavende drug wel iets nuanceren. ‘Ik ken heel veel mensen bij wie het niet verslavend werkt.’ Ook verslavingskliniek Jellinek constateert ‘geen enorme toenames’ aan patiënten die zich melden met een 3-MMC-verslaving. ‘Ondanks het feit dat je er veel over hoort en leest, is het een nichemiddel’, zegt woordvoerder Tom Bart. ‘Er zijn een paar brandhaarden in Nederland waar het middel een probleem is, vaak bij groepen die wat kwetsbaarder zijn. Maar dit is geen landelijke trend.’