Nieuws

Kabinet trekt de portemonnee om aardgastekort te voorkomen

Het kabinet wil meer dan een half miljard euro uitgeven om ervoor te zorgen dat Nederland de komende winter over voldoende aardgas beschikt. Prijsgaranties moeten energieleveranciers ertoe verleiden de grootste gasopslagplaats van Nederland te vullen.

Yvonne Hofs
Een put van de gasopslag Bergermeer nabij Alkmaar. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Een put van de gasopslag Bergermeer nabij Alkmaar.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) raamt de kosten van het overheidsingrijpen in de gasmarkt op 623 miljoen euro, maar dit bedrag kan ook hoger of lager uitvallen. De exacte kosten hangen af van de gasprijzen in het komende jaar. De overheid betaalt de rekening van deze noodmaatregel niet zelf. Het kabinet wil de kosten via een heffing verhalen op de afnemers van het gas dat in de ondergrondse berging bij het Noord-Hollandse Bergen wordt opgeslagen. Dat zijn waarschijnlijk industriële grootverbruikers, maar het is niet bij voorbaat uit te sluiten dat ook huishoudens een deel van de rekening gepresenteerd krijgen.

Na de Russische invasie van Oekraïne stuurde minister Jetten (Klimaat en Energie) de Tweede Kamer zorgelijke brieven over de vulgraad van de Nederlandse gasopslagplaatsen. Normaal gesproken zitten die vol als de winter aanbreekt. Daardoor hoeft Nederland niet te vrezen voor een gastekort, ondanks het afbouwen van de gaswinning in Groningen.

Zomer- en winterprijzen

Maar het vulsysteem werkt alleen als de gasprijzen in de zomer lager zijn dan in de winter. Voor marktpartijen is het interessant de gasbergingen in de zomer te vullen, als ze dat gas in de winter tegen een hogere prijs kunnen verkopen. De zomerprijzen zijn nu hoger dan die voor aanstaande winter, dus doet de markt zijn werk niet. De gasberging Bergermeer, van groot belang voor de leveringszekerheid in Nederland, is bijna leeg.

Niet alleen de uitzonderlijke prijssituatie op de gasmarkt is daar debet aan, maar ook het feit dat 40 procent van de opslagruimte verhuurd is aan het Russische staatsbedrijf Gazprom. Gazprom heeft strategische redenen om zijn Europese gasopslagplaatsen onbenut te laten. Europese landen die onvoldoende wintervoorraden hebben zijn immers afhankelijk van nieuwe leveringen uit (onder andere) Rusland.

Het kabinet kan het huurcontract met Gazprom niet opzeggen. Wel mag de eigenaar van de gasberging de onbenutte opslagruimte van Gazprom aan een ander verhuren. Gazprom kan die ruimte te allen tijde zelf opeisen, maar dan moet het bedrijf de opslag wél gaan vullen.

Doorberekenen aan consument

Het kabinet wil de opslag Bergermeer voor minimaal 70 procent vullen. Het ministerie van EZK schrijft een tender uit waarop marktpartijen kunnen inschrijven. De overheid geeft de beste bieder(s) dan een prijsgarantie, waarbij de overheid het verschil bijpast tussen de inkoop- en verkoopprijs (als de inkoopprijs hoger is). Als niet genoeg marktpartijen zich inschrijven voor de tender, draagt het kabinet staatsbedrijf Energie Beheer Nederland op de gasopslag te vullen. Om de vulgraad op het gewenste niveau te krijgen, is minimaal 10 procent van de Gazpromruimte nodig.

De Bergermeeropslag is bedoeld voor hoogcalorisch gas. Dat type gas wordt in Nederland alleen door de industrie gebruikt. In principe gaan bedrijven dus de heffing betalen waarmee het kabinet de kosten wil dekken. Maar een gasleverancier kan het Bergense aardgas omzetten naar laagcalorisch gas, dat in Nederlandse verwarmingsketels en gasfornuizen wordt gebruikt. In dat geval zal die leverancier de heffingskosten waarschijnlijk doorberekenen aan de consument.

Meer over