Analyse

Kabinet moet halsoverkop terugkomen op versoepelingen. Hoe kon dit zo misgaan?

Niet eerder gedurende de pandemie kwam het kabinet zo halsoverkop terug op een besluit dat zo kort tevoren nog zo enthousiast werd uitgedragen. Zijn rotsvaste vertrouwen in het Testen voor Toegang-project is voor minister De Jonge uitgelopen op een grote desillusie.

Demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) bij aankomst op het Binnenhof voor de ministerraad.  Beeld  Bart Maat / ANP
Demissionair minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) bij aankomst op het Binnenhof voor de ministerraad.Beeld Bart Maat / ANP

‘We maken fouten. Dat heb ik altijd gezegd. Je weet nooit welk metertje precies goed staat en welk metertje niet. Ik denk dat we vorige maand een verstandig besluit hebben genomen. En nu moeten we niet bang zijn om bij te sturen. Er ligt geen precies vluchtplan in deze epidemie.’

Premier Rutte is niet het type dat vergissingen graag erkent. Minister De Jonge evenmin. Maar helemaal konden ze er vrijdagavond toch niet onderuit. ‘We moeten evalueren’, erkende Rutte. ‘Het gevoel van urgentie dat we uitstraalden had misschien beter gekund.’ Om eraan toe te voegen wat hij nu al anderhalf jaar zegt als de crisiscommunicatie van het kabinet ter sprake komt: ‘Het is heel ingewikkeld om de film te evalueren als je er nog middenin zit.’

Feit is dat het kabinet nu halsoverkop terugkomt op een besluit dat het kort geleden nog met groot enthousiasme aankondigde. Het nachtleven gaat met ingang van zaterdag toch weer op slot. De horeca moet weer om middernacht dicht, nachtclubs en disco’s blijven sowieso gesloten en er komen strenge regels voor meerdaagse evenementen. Alleen bij zogenoemde ‘geplaceerde evenementen’, waarbij mensen op hun plek zitten, blijft toegang mogelijk met een vaccinatie- of testbewijs.

De nieuwe regels blijven tot en met 13 augustus van kracht, maar komen sowieso te laat om nog te voorkomen dat Nederland komende week rood kleurt op de Europese besmettingskaart – daarvoor is de uitbraak van de afgelopen dagen te explosief.

Wat is er in vredesnaam mis gegaan?, is de vraag die ook de Tweede Kamer nu beantwoord zal willen zien. Zeker is dat het kabinet drie weken geleden, op 18 juni, iedereen verraste met het enorme pakket versoepelingen dat werd aangekondigd per 26 juni. Het einde van de lockdown was in eerste instantie pas voor 21 juli gepland. Eind mei haalde het kabinet die datum naar voren, naar 30 juni. Uiteindelijk werd het nog vier dagen eerder en kwam er nog veel meer vrijheid dan eerder werd voorgespiegeld.

Zingende Grapperhaus

Het kabinet beriep zich daarbij op de razendsnelle daling van het aantal besmettingen en ziekenhuisopnamen, gecombineerd met de snelle opmars van het aantal vaccinaties. De beelden waarop minister Grapperhaus voor de tv-camera vrolijk zingend afscheid nam van zijn mondkapje zullen – met de kennis van nu – nog wel een tijdje blijven hangen als dé illustratie van de zorgeloosheid die de Trêveszaal kortstondig in de greep had.

In hun ongebreidelde enthousiasme meenden de bewindslieden houvast te vinden in de ervaringen van vorig jaar. De versoepelingen van juli 2020 markeerden weliswaar het begin van een nieuwe opmars van het virus, maar dat ging toen heel geleidelijk. De zomer verliep tamelijk zorgeloos. Er was één verschil: het uitbundige deel van het uitgaansleven, waar de afstandsregels per definitie niet kunnen worden gehandhaafd, bleef destijds dicht.

Nu gingen daar alle remmen los, al meende De Jonge dat hij ook daar houvast had: de fieldlab-experimenten onder de noemer Testen voor Toegang waren immers prima verlopen. Drie weken later weet ook de minister dat zo’n volledig gecontroleerd experiment met medewerking van zeer gemotiveerde deelnemers iets heel anders is dan het in één keer opengooien van het hele nachtleven.

Dat was niet te voorzien, hield De Jonge vrijdagavond vol. Hij had nou eenmaal niet verwacht dat het land er met de pet naar zou gooien. ‘Testen voor toegang proberen we uit sinds februari. Ik was zelf bij het Songfestival. Dat ging hartstikke goed. Waarom? Omdat de mensen zich niet met valse codes naar binnen probeerden te rommelen. Omdat er bij de poort goed werd gecontroleerd.’

Een besluit moet bovendien altijd worden gezien in de ‘context van het moment’, betoogden beide bewindslieden. ‘Als ik een foto maak van 26 juni, dan stonden alle streefwaarden op het allerhoogste niveau. Versoepelen was logisch en verantwoord’, aldus De Jonge. ‘En nu staan we op de rem omdat dat nodig is.’

Wat een zorgeloze zomer moest worden is zo begonnen met een domper, die de Jonge ook in de Tweede Kamer nog wel even zal worden nagedragen. Verzachtende omstandigheid: ook de volksvertegenwoordiging maakte op 18 juni geen bezwaar toen alles van het slot ging. Dankzij die volgzaamheid zal De Jonge, niet voor het eerst in deze epidemie, ook dit hachelijke avontuur weer politiek overleven. Op de vraag of hij kan aanblijven, reageerde hij vrijdag dan ook hoogst verbaasd. ‘Dat lijkt me wel praktisch, ja. Er moet nog veel gebeuren.’

Meer over