Kabinet met CDA en GroenLinks komt dichterbij

De kans is groot dat de VVD de komende parlementsverkiezingen zal winnen. Als de PvdA het spel goed speelt, zal het voor de liberalen echter onmogelijk blijken om tot regeren te komen, meent Omar Ramadan....

DE bruiloft van de kroonprins is veilig gesteld en de begroting voor het volgend jaar is al bijna rond. Minister-president Wim Kok toont zich een bekwame vader des vaderlands door deze netelige kwesties met verve tot een goed einde te brengen. Zijn kabinet zal de rit dan ook wel uitzitten.

De vraag dringt zich op welke wind er daarna gaat waaien over het Haagse Binnenhof. Hoewel de politieke partij van Kok zich geen zorgen lijkt te maken, is het niet ondenkbeeldig dat de liberalen zegevieren in de stembusstrijd. Nu al passeert de VVD de Partij van de Arbeid in de opiniepeilingen, een trend die zal doorzetten indien de sociaal-democraten dit najaar van partijleider wisselen.

Het zal voor de liberalen een moeilijke opgave zijn een parlementaire meerderheid te verwerven. Het kan zelfs een onmogelijke opgave worden, maar dan zal de PvdA haar drang tot regeren moeten temperen, iets dat haar niet van nature is gegeven. Zonder de sociaal-democraten zal het de VVD immers niet lukken om de trappen van Huis den Bosch te bereiken, maar zonder liberalen kan de PvdA dat wel. Geduld is dan wel geboden.

Als volgend jaar op woensdag 15 mei om negen uur 's avonds de stembussen sluiten, heeft Nederland spannende parlementsverkiezingen gezien. VVD en PvdA zullen hoe dan ook verwikkeld zijn in een nek-aan-nek race. De groep zwevende kiezers, die tegenwoordig ongekend omvangrijk is, zal opiniepeilers tot tegengestelde uitspraken brengen. Als het NIPO de ene dag resoluut de liberalen een handvol zetels voorsprong toekent, kan Interview dit de volgende dag met identieke stelligheid beweren ten faveure van de partij van Ad Melkert.

Mocht de VVD inderdaad winnen, dan zal zij nog diezelfde avond haar ideologische tegenstrever de hand reiken. Hans Dijkstal en de zijnen zullen immers een geïsoleerd positie innemen in het politieke spectrum. Dat is een voordeel in de slag om de kiezer, maar een nadeel in de slag om de macht.

Waarschijnlijk zal de partij van Dijkstal eerst opteren voor een prolongatie van Paars. De huidige regeringssamenstelling heeft de VVD geen windeieren gelegd. De PvdA en haar achterban leiden echter aan hevige paarsmoeheid. Hoewel er resultaten zijn geboekt waar menig sociaal-democraat trots op kan zijn, overheerst er bij het kader toch een gevoel van onvrede. Het geeft geen pas deze frustratie met een verwijzing naar beleidsnota's te bestrijden, zoals menig minister of staatssecretaris van PvdA-huize op partijbijeenkomsten poogt te doen. Dit onbehagen zegt namelijk meer over de staat van de eigen partij, dan over de kwaliteit van de coalitie. Het voortzetten van het huidige verbond van VVD, PvdA en D66 gaat hoe dan ook niet lukken.

Bovendien zouden de liberalen het lot tarten door voor de derde maal op rij aan exact dezelfde coalitie deel te nemen. Sinds Thorbecke is het de liberalen zelfs niet gelukt om twee keer achter elkaar met dezelfde partijen voor de volle vier jaar het landsbestuur te vormen. Dergelijke coalities zijn steeds voortijdig ten val gekomen. Wim Kok zal met Paars-II in dat opzicht een unicum vestigen in de parlementaire geschiedenis.

De volgende stap van de VVD laat zich gemakkelijk raden. Men zal proberen D66 te lozen. Nu al is het liberale respect voor de vrijzinnig democraten minimaal. Wat voor Thom de Graaf democratische kroonjuwelen zijn, vindt menig VVD'er maar vervelend gewriemel aan onze staatsrechterlijke traditie. Samen met de PvdA, waar ook niet iedere bestuurder een even grote fan is van referendum en gekozen burgemeester, kan een kabinet van de twee grootste partijen steunen op zo'n negentig zetels.

Het is echter van wezenlijk belang dat de partij van Kok en Melkert deze verleiding weet te weerstaan. Ongetwijfeld zal Dijkstal royaal zijn met concessies. Indien Kok nog steeds aan het roer van de PvdA staat, is het zelfs mogelijk dat de VVD hem het premierschap gunt. Desalniettemin zou het een kapitale blunder zijn om, na de teleurstelling over de verloren verkiezingen, toe te happen. De ganse oppositie zal immers haar pijlen op de PvdA richten.

CDA en D66 zullen zich respectievelijk sociaal en groen profileren. Zij zullen beweren dat een regering met hun partij meer oog voor mens en milieu zou hebben. GroenLinks en de SP zullen zich aansluiten en stellen dat de PvdA zich nu definitief heeft laten ringeloren door de liberalen. Ook een VVD-PvdA-kabinet zal de rit niet uitzitten, al was het maar om aanzwellend protest van de sociaal-democratische achterban. De daaropvolgende verkiezingsuitslag is nu al te voorspellen: een ongekende verlies voor de PvdA. De Partij van de Arbeid doet er dus goed aan om de uitgestoken hand van de VVD te negeren.

Ten einde raad zullen de liberalen, na het afketsen van Paars-III en een VVD-PvdA-kabinet, hun blik op anderen richten. Een minderheidskabinet met het CDA is een mogelijkheid. De ministerraad aanvullen met leden van de ChristenUnie is nog een optie. Men kan nog proberen de incompatibilité d'humeur tussen CDA en D66 weg te poetsen of GroenLinks een liberale hand toe te steken. Uiteraard tevergeefs.

Nederland zal een herhaling te zien krijgen van de formatiepogingen uit 1977. Toen probeerde Joop den Uyl met tien zetels winst op zak een tweede progressief kabinet te formeren, wat jammerlijk mislukte.

Het geduld van Hare Majesteit met de liberale formatiepogingen zal op raken. De PvdA krijgt vervolgens als tweede partij een kans. Binnen een mum van tijd zullen de sociaal-democraten met CDA en GroenLinks een regeerakkoord smeden. Het kabinet dat door velen nu al wordt verlangd, zal in luttele dagen van de grond komen. Zelfs Dries van Agt en Hans Wiegel hebben er in '77 langer over gedaan, zo zal blijken.

Meer over