Nieuws

Kabinet maakt reuzendraai: stopt toch met financieren fossiele-brandstofprojecten in het buitenland

Nederland stopt na protesten uit de Kamer alsnog met het financieren van fossiele-brandstofprojecten in het buitenland. Minister De Bruijn (Buitenlandse Handel) heeft maandag op de klimaatconferentie in Glasgow de verklaring ondertekend waar zich vorige week al 21 andere landen achter hadden geschaard.

Yvonne Hofs en Marc Peeperkorn
De raffinaderij van Shell in Pernis. Beeld ANP
De raffinaderij van Shell in Pernis.Beeld ANP

Vorige week zei het kabinet nog dat het de verklaring niet kon tekenen vanwege zijn demissionaire status. Het besluit over een financieringsstop wilde het daarom overlaten aan het volgende kabinet. De Tweede Kamerfractie van GroenLinks nam daar geen genoegen mee en verzocht het kabinet per motie de verklaring alsnog te ondertekenen. Over die motie, die steun krijgt van een groot deel van de linkse oppositie en D66, zou de Tweede Kamer dinsdag stemmen.

Minister De Bruijn verklaarde de politieke draai van Nederland maandagochtend in Glasgow als volgt: ‘Dit was geen eenvoudig besluit, omdat het echte consequenties heeft voor bedrijven. Daarom hebben we er even tijd voor genomen. Vrijdag hebben we het eerst besproken in de ministerraad en in het weekeinde nog tussen afzonderlijke ministers. Maar juist in het belang van het klimaat hebben we besloten de verklaring toch te tekenen. Wat hielp is dat de demissionaire regeringspartijen dezelfde zijn als de formerende.’

De Nederlandse staatssteun aan internationale fossiele energieprojecten bestaat uit overheidsgaranties op exportkredietverzekeringen van Atradius Dutch State Business (ADSB). De overheid staat garant voor ongeveer 4,8 miljard euro aan fossiele energieprojecten, waaronder de aanleg van gas- en oliepijpleidingen door bedrijven als Shell, Van Oord, Boskalis en Heerema. Zonder overheidsgaranties zijn die projecten niet verzekerbaar.

Nederland is in internationaal opzicht een vrij grote speler op deze markt. De bedrijfstak biedt werk aan rond de tienduizend mensen. Dat was waarschijnlijk – zoals De Bruijn ook impliceert – de reden dat het kabinet aarzelde over het zetten van een handtekening. ‘Er is de afgelopen dagen contact geweest met de bedrijven die dit raakt, vooral over de manier waarop we dit kunnen uitvoeren’, zei de minister in Glasgow.

COP26

De COP26-verklaring werd donderdag al getekend door onder meer de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Denemarken, Zweden, Finland en Canada. Samen met vijf internationale financieringsinstellingen beloven zij vanaf 2023 geen geld meer te investeren in fossiele energieprojecten in het buitenland.

De Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO), een Nederlandse ontwikkelingsbank, was een van de niet-statelijke ondertekenaars. FMO is een Nederlandse staatsdeelneming (de staat bezit 51 procent van de aandelen), maar het bestuur kan eigenstandig beslissingen nemen. FMO hoefde dus geen toestemming te vragen aan minister Wopke Hoekstra (Financiën) voor het ondertekenen van de verklaring.

De verklaring is belangrijk, omdat een aantal grote industrielanden zich hiermee voor het eerst committeert aan een financiële boycot van olie- en gasprojecten. Tot dan toe wilden regeringsleiders niet verder gaan dan een belofte de financiering van steenkoolprojecten af te bouwen. Vlak voor de top in Glasgow spraken de G20-leiders zich bijvoorbeeld nog uit voor het uitfaseren van steenkool.

‘Actie, actie, actie’

Bij aanvang van de klimaattop vorige week maandag presenteerde premier Rutte zich als een klimaatbewuste politicus. In zijn toespraak voor de afgevaardigden stelde hij dat de besprekingen moeten leiden tot meer concrete actie. ‘Het moet allemaal draaien om actie, actie, actie en implementatie, implementatie, implementatie.’

Rutte verbeterde nota bene een Amerikaanse journalist die beweerde dat het onderlinge wantrouwen tussen rijke en arme landen het grootste obstakel is voor progressie op klimaatgebied. Volgens Rutte klopt dat niet. ‘Het grootste probleem is dat we van ‘bla bla’ naar actie moeten overgaan’, corrigeerde hij de verslaggever van CNBC.

Drie dagen later gaf Nederland niet thuis toen initiatiefnemer Verenigd Koninkrijk steun zocht voor de financieringsstop door overheden. De milieubeweging en linkse Tweede Kamer-fracties beschuldigden de demissionaire premier van hypocrisie. ‘Ruttes roep om actie is een lege huls als Nederland niet onmiddellijk stopt met fossiele exportsteun’, reageerde actiegroep Milieudefensie vorige week.

Meer over