Nieuws

Kabinet beperkt energieproductie kolencentrales – ‘Nu hopen op een zachte winter én een goede zomer’

Nederlandse kolencentrales mogen jaarlijks op niet meer dan 35 procent van hun capaciteit draaien, zo heeft het kabinet woensdag besloten. Energie-experts hebben kritiek op de timing: het besluit zou de historisch hoge stroomprijzen verder opjagen.

Bard van de Weijer
De Onyx-kolencentrale op de Maasvlakte. De centrale gaat dicht om het halen van de klimaatdoelen te bevorderen. Beeld Arie Kievit / ANP
De Onyx-kolencentrale op de Maasvlakte. De centrale gaat dicht om het halen van de klimaatdoelen te bevorderen.Beeld Arie Kievit / ANP

Het afknijpen van de kolencentrales is bedoeld om de Nederlandse CO2-uitstoot verder terug te dringen. Kolencentrales zijn per opgewekte eenheid elektriciteit extreem klimaatonvriendelijk. De nu gepubliceerde wijziging van de wet Verbod op Kolen leidt volgens het ministerie van Economische Zaken tot een daling van de CO2-uitstoot met 6 tot 7 megaton per jaar.

Het moment is echter opmerkelijk; staatssecretaris Yeşilgöz-Zegerius komt ermee naar buiten net nu energieprijzen nieuwe records breken, onder meer door de hoge gasprijs en het uitschakelen van Franse en Duitse kerncentrales.

Volgens de staatssecretaris levert de gedwongen productiebeperking voor kolencentrales echter een ‘belangrijke bijdrage aan de CO2-reductie op korte termijn’. De leveringszekerheid van elektriciteit komt volgens haar niet in gevaar, omdat de drie resterende Nederlandse kolencentrales nog wel op vol vermogen mogen draaien in tijden van krapte, zoals nu.

Maar zodra de maximale 35 procent is bereikt, moeten ze uit. Vanaf 2030 kent Nederland helemaal geen kolencentrales meer.

Voldoende elektriciteit

‘De timing is wat ongelukkig’, zegt energie-econoom Hans van Cleef van de ABN Amro, ‘al zat het besluit al wel in de pijpleiding, om in energietermen te blijven.’ Volgens het ministerie van Economische Zaken zal er steeds voldoende elektriciteit beschikbaar zijn, omdat in de zomer meer en meer elektriciteit afkomstig is van duurzame opwekking (vooral wind- en zonne-energie). Ook zijn biomassa en aardgas een alternatieve en klimaatvriendelijker energiebron dan kolen.

‘Nieuw in dit plaatje zijn de problemen met aardgas’, zegt Van Cleef. ‘Je moet er wel van uit kunnen gaan dat gascentrales altijd voldoende kunnen leveren.’ Dit is sinds de recente tekorten geen absolute zekerheid meer. ‘Enkel de focus op duurzaamheid, zonder de betaalbaarheid en betrouwbaarheid in de gaten te houden, kan link zijn. Dit is de grootste les van de afgelopen maanden.’

De hoop is nu dat er de komende zomer genoeg wind en zon is om de elektriciteitsvoorziening te stutten, zodat de gascentrales uit de wind gehouden kunnen worden en er aardgas overblijft om de voorraadkamers voor de volgende winter te vullen.

Afhankelijk van het weer

Hiermee wordt het Nederlandse energiebeleid erg afhankelijk van het weer: nu al is het hopen op een zachte winter, aangezien de gasvoorraden bijna uitgeput zijn. En vervolgens is het hopen op een zonnige en windrijke lente en zomer. Gebeurt dat niet, dan moeten gascentrales harder draaien en is er mogelijk te weinig aardgas beschikbaar om de opslagkamers in de zomer aan te vullen. ‘Dan zitten we de volgende winter met hetzelfde probleem’, aldus de ABN-econoom.

Dat de kolencentrales eind volgend jaar in geval van nood toch weer een tandje harder mogen draaien, is volgens een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat uitgesloten. ‘In dat geval moet geprobeerd worden het probleem op andere fronten op te lossen.’ Het ministerie zegt te verwachten dat de situatie op de energiemarkt tegen die tijd ‘flink verbeterd’ zal zijn.

Volgens een woordvoerder van RWE, dat twee kolencentrales in Nederland heeft, moet blijken of beide centrales onder deze omstandigheden economisch rendabel kunnen draaien. Het energieconcern wordt wel gecompenseerd voor de huidige beperking.

‘Onder de huidige omstandigheden doen ze hun werk’, aldus de woordvoerder, die doelt op de hoge elektriciteitsprijzen. Ondanks de eveneens hoge recordprijs voor CO2 en de hoge uitstoot van kooldioxide zijn de kolencentrales van RWE momenteel rendabel. Wat er gebeurt als de stroomprijzen weer dalen, is volgens RWE nog niet te zeggen. De centrales stoken naast kolen deels ook biomassa, formeel een klimaatneutrale brandstof.

Weer en geopolitiek

Nederland is sinds het goeddeels dichtdraaien van de Groninger gaskraan voor zijn energievoorziening in korte tijd afhankelijk geworden van factoren waar het geen invloed op heeft: het weer en geopolitiek. Nu Europa’s belangrijkste leverancier Rusland de eigen gaskraan lijkt te gebruiken als machtsmiddel, is er weinig dat Nederland kan doen om een betaalbare energievoorziening zeker te stellen.

Eind november bereikte het kabinet al een akkoord over de sluiting van de (nu nog vierde) kolencentrale Onyx in Rotterdam. Eigenaar Riverstone krijgt maximaal 212,5 miljoen euro compensatie om de centrale begin volgend jaar te sluiten.

Meer over