Kabila geeft niets toe bij topoverleg

De allereerste ontmoeting tussen de Zaïrese president Mobutu en rebellenleider Kabila heeft bitter weinig opgeleverd. De kemphanen werden het niet eens over de voorwaarden voor Mobutu's aftreden....

Reuter, AFP, AP, The Guardian

POINTE NOIRE/KINSHASA

Het overleg tussen Kabila en Mobutu vond plaats op het Zuid-Afrikaanse oorlogsschip Outeniqua, in de Congolese havenplaats Pointe Noire.

De verwachtingen waren hooggespannen. Na dagen van geharrewar en onwil slaagden de Zuid-Afrikaanse bemiddelaars en vertegenwoordigers van de Verenigde Naties er zondag eindelijk in de twee mannen in hetzelfde vertrek te krijgen. Een woedende president Mandela, die de besprekingen voorzat, zou Kabila zelfs per sateliettelefoon hebben uitgefoeterd toen deze vrijdag tegen alle afspraken in verstek liet gaan.

De besprekingen duurden uiteindelijk minder dan anderhalf uur. Kabila kwam lachend naar buiten. Mobutu, vergezeld van zijn vrouw, een stok in de hand en zijn onafscheidelijke muts van luipaardvel op het hoofd, zag er moe en bedrukt uit. Hij sprak niet met de pers.

De speciale VN-gezant voor de Grote Meren, Mohamed Sahnoun, las de slotverklaring voor. Daarin stond dat Mobutu bereid is de macht over te dragen aan een gekozen president. In de tussentijd moet 'een derde partij' het land besturen. Kabila volhardt echter in zijn eis dat zijn Alliantie van Democratische Krachten voor de Bevrijding van Congo-Zaïre (AFDL) het overgangsbewind moet vormen en verkiezingen moet organiseren.

Mandela zei dat er over acht dagen een nieuwe besprekingsronde zal volgen, waarin 'het gat tussen de twee partijen moet worden gedicht'.

Amerikaanse en Zuid-Afrikaanse bemiddelaars wijten het echec op de Outeniqua aan Kabila. Ze beschuldigen hem van dubbelhartigheid omdat hij hen eerst wijsmaakte dat hij tot een compromis bereid was en er daarna 'alles aan deed de ontmoeting te saboteren door eerst niet te komen opdagen en daarna vast te houden aan zijn eis van totale controle'.

Volgens Kabila heeft Mobutu hem acht dagen bedenktijd gevraagd om over de overgangsconstructie na te denken. Tot die tijd gaat de opmars van de AFDL gewoon verder, waarschuwde hij. 'Een bestand is uit den boze. Mijn mannen rukken op alle fronten verder op. Als we binnen acht dagen in Kinshasa zitten, dan is dat jammer voor Mobutu, maar we kunnen niet eeuwig wachten tot hij eindelijk eens weet wat hij wil.'

Kabila staat sterk. De AFDL heeft ruim driekwart van het land in handen. De rebellen namen dit weekeinde de stad Kenge in, op 200 kilometer van de hoofdstad Kinshasa. De provinciehoofdstad Bandundu, 260 kilometer ten noordoosten van Kinshasa, kan elk moment vallen. En in het zuidwesten is volgens mijnbouwbronnen de stad Mbanza-Ngungu veroverd, die op 65 kilometer van Kinshasa ligt.

Verder noordwaarts heeft de AFDL Mobutu's geboorteplaats Lisala ingenomen. Van daaruit wordt richting Gbadolite getrokken, waar Mobutu's op Versailles geïnspireerde paleis staat. Met de inname van Gbadolite moet Mobutu voor zijn eigen stamgenoten worden vernederd.

Rond Kenge verzamelt zich nu een grote rebellenmacht. De AFDL denkt tussen tien- en twaalfduizend strijders nodig te hebben om Kinshasa te veroveren en die verovering te consolideren. Eerst wordt het vliegveld aangevallen, zei Kabila.

In Kinshasa zijn nog geen tekenen van een georganiseerde verdediging. De militaire gouverneur riep de bevolking op kalm te blijven. Het parlement vroeg zaterdag tijdens een informele zitting om de terugkeer van aartsbisschop Laurent Monsengwo, de grondwettelijke opvolger van Mobutu. Monsengwo werd in 1995 afgezet als parlementsvoorzitter. Sindsdien wordt die post niet vervuld. 'Wij verzoeken hem terug te keren, zodat in het geval van onderhandelingen of een militaire overwinning het democratische proces waar de bevolking op rekent kan worden gered', zei de parlementaire vice-voorzitter Christophe Lutundula.

Meer over