Jurkjes zo dun als hoofddoekjes

Hakken zo hoog als wolkenkrabbers en glimmende grijze pakken op een Arabisch festival in Den Bosch. Een gejoel van jewelste, maar ook een 'tegengeluid, na al het gepraat over de fascistische islam'.

Als ze een amechtig gezongen habibi door Hal 1 laat galmen, is het alsof de Libanese zangeres Nancy Ajram met haar delicaat gemanicuurde nagels een zoete kers in een slagroomtaart laat zakken.


Ach, habibi, hoe mis ik je, waar ben je, ik wacht al zo lang! - zo ongeveer gaat het in Moushtaka Lik, een hit van Marrakech tot Bagdad. 'Liefje' betekent het in ballades als deze. Maar in het dagelijkse spraakgebruik van het Midden-Oosten is het veel meer. Het gonst er van de habibi's (of habibti's als het tot een vrouw is gericht). Vriendschap, broederschap, genegenheid, óf om overreding: wil je iemand vermurwen, dan noem je hem even nadrukkelijk habibi.


Maar Nancy Ajram, met haar 27 lentes een van de diva's van Beiroet, hoeft zaterdag niemand te vermurwen. Voor het eerst in haar tienjarige carrière treedt ze op in Nederland en bij haar verschijning op het podium gaan honderden uitzinnige handen met daarin een mobiele telefoon op de camerastand de lucht in - het is de 21ste eeuwse variant van 'een gejoel van jewelste'.


Welkom bij de eerste editie van Faracha. De 'Arabische muziek en lifestyle experience', die een vlinder wil zijn in het verwilderde Nederland. Een publiek vol immigrantenkinderen, wier ouders ooit vertrokken zijn uit Marokko, Egypte, Libanon of een van die andere moslimlanden aan de andere kant van de Middellandse Zee - al zijn de Turken op een hand te tellen omdat ze nauwelijks affiniteit hebben met de Arabische cultuur.


Op hakken zo hoog als wolkenkrabbers en in jurkjes zo dun als hoofddoekjes paraderen de meiden aan de zijde van hun vrienden, mannen, broers, collega's of neven, die veelal acte de présence geven in ietwat glimmende grijze pakken.


Boerenkool

Goed, de plaats van handeling, de Brabanthallen in Den Bosch, is net zo oriëntaals als boerenkool met worst. Maar de toverjurken die de dames van de organisatie hebben aangetrokken zijn van een uitbundige kleurigheid die eerder doet denken aan een Arabische souk, dan aan de 'snuffelmarkt' die in een andere vleugel van de Brabanthallen is ingericht.


Het is een experiment. Het begin van iets moois, hoopt de jonge organisatie F.A.R.M. Entertainment. Twee supersterren uit het Midden-Oosten zijn er voor ingevlogen: nooit eerder was er zo'n prestigieus dubbelconcert in Nederland. Tot de 'doelgroep' behoren hoger opgeleide allochtone jongeren, die zich niet zo één twee drie thuis voelen bij het op een wit publiek toegesneden popconcertaanbod in Nederland. Stijlvol uitgaan op de huppelende Arabische ritmes van hun roots - zoiets moet het zijn.


Het is met recht pionieren, zegt Rajae el-Mouhandiz van F.A.R.M. Scepsis over Arabische optredens overheerst, omdat de sterren het in het verleden meer dan eens op het laatste moment lieten afweten. 'Onze bezoekers zullen op het laatste moment beslissen, als ze weten dat de artiesten geland zijn', zei ze vooraf. 'Eerst het Offerfeest, dan de bezoeken aan familie en daarna is het tijd om uit te gaan.'


Uiteindelijk komen er ruim 5 duizend bezoekers. Vol is het dan ook zeker niet. De cocktailbar achterin de donkere zaal oogt niet als het kloppend hart van een feestende menigte. Met zijn opengeklapte luiken is het eerder een net schoongemaakte haringkar voor sluitingstijd.


'Verlies was ingecalculeerd', zegt Anke de Jong van het mediabedrijf GMG dat de jonge organisatie F.A.R.M. Entertainment bijstaat met raad en financiële middelen. Faracha - 'vlinder' in het Arabisch - is een concept dat makkelijk 'uitgerold' kan worden naar andere landen, zegt De Jong. Als het eenmaal draait in Nederland kan de allochtone jongerenmarkt in België en Duitsland worden bediend. GMG is het bedrijf achter de Miljonair Fair, een reeks glossy's voor de luxemarkt en het concert dat zangeres Ilse de Lange in 2011 in het Gelredome geeft. De eigenaars van GMG overwogen in 2009 nog even het gevallen bedrijf van zanger Marco Borsato over te nemen.


Tegengeluid

Toch zit er wel meer achter dan alleen zakelijk denken in doelgroepen. Alles komt samen in wat Mayhar Zarrinphaker in alle opgewektheid een 'tegengeluid' noemt - 'tegen al het gepraat over schotelcity's, straatterreur en de fascistische islam'.


Van Iraanse afkomst is hij en werkzaam bij het consultancybedrijf Hi5. Het is drie jaar geleden opgericht om de kloof tussen bedrijven en jonge allochtonen te overbruggen. 'Als de vergrijzing echt op gang komt heeft Nederland al die goed opgeleide allochtonen nodig.' Daarbij past geen 'slachtofferschap', maar denken 'vanuit je eigen kracht'. Voor de duidelijkheid voegt Zarrinphaker nog toe: 'Wij werken niet op subsidie.'


Bij het podium knoopt een uitgelaten man in pak een Palestijnse sjaal om zijn hoofd als Fadl Shaker (41) ten tonele verschijnt. De Libanese zanger van Palestijnse afkomst trad nooit eerder in Europa op, terwijl in de Arabische wereld geen bruiloftsfeest kan aflopen zonder dat één van zijn romantische liederen heeft geklonken. Achterin halen mannen zakdoekjes te voorschijn om ze naar goed gebruik in de hand heen en weer te wiegen tijdens het dansen. Yallah, de stemming zit er eindelijk echt in!


Welke trucs haalt Shaker om dat te bereiken - hoe bespeelt hij 'de doelgroep'? Naar westerse maatstaven werkt hij zich op een onwaarschijnlijke manier door zijn repertoire heen: de popster staat achter een lessenaar vrijwel roerloos zijn liederen te zingen. Hij is op geen danspas te betrappen - wel glimlacht hij de habibi's en habibti's in de zaal ontwapenend toe.


Bezoekers van de eerste editie van Faracha dansen op livemuziek van Fadl Shaker. Tot de doelgroep van dit Arabische festival behoren hoger opgeleide allochtone jongeren, die zich niet direct thuis zouden voelen bij het popconcertaanbod in Nederland.


Nancy Ajram heeft sinds haar 15de zeker 30 miljoen platen verkocht.


De Libanese zanger Fadl Shaker trad nooit eerder in Europa op.


Britney Spears van Midden-Oosten

Voor haar optreden speelt zich een klassieke showbizzscène af in een bijzaaltje in de Brabanthallen. Gehuld in een donkere bontjas staat Nancy Ajram (1983) fluisterend de pers te woord. Haar gezicht op en top in de make-up, haar lange donkere haar gecoiffeerd. Naast haar de manager: Jiji Lamara. Aan hem heeft ze haar gang naar de top te danken. Maar alles wat zij aan stijl en grandeur bezit, mist hij: een bonkige man, kauwgom knauwend, in een poloshirt waaronder een zilveren schakelketting glinstert.


Zeker 30 miljoen platen heeft ze verkocht, sinds ze op 15-jarige leeftijd haar eerste album uitbracht. Ze is het gezicht van Coca-Cola in het Midden-Oosten; ze is ambassadeur van Unicef in Noord-Afrika en de Arabische wereld; ze is de enige Arabische artiest die te gast is geweest bij Oprah Winfrey - sindsdien heet ze de 'Britney Spears van het Midden-Oosten' te zijn. De kinder-cd Shakhbat Shakhabit (Tekenen en kleuren), die ze ooit opnam, is inmiddels ook doorgedrongen op 'zwarte scholen' in Nederland.


Arabische koning van de romantiek

Hij is voor zijn fans de 'koning van de romantiek' - Fadl Shaker (1969), kind van Palestijnse vluchtelingen. Tussen zijn optredens op festivals van Egypte tot Koeweit houdt hij ervan te vissen bij zijn geboorteplaats Sidon aan de Libanese kust. Sinds het einde van de jaren negentig staat hij aan de top, met bijna jaarlijks een nieuwe lading hits op de Arabische muziekzenders.


Met een groot orkest treedt hij aan in Den Bosch. Drie tabla-spelers bepalen met hun schel klinkende trommels de beat. Aanvankelijk lijken zijn nummers voort te kabbelen zonder uitgesproken climaxen. Maar dat is schijn: de songs van Fadl Shaker zijn diep geworteld in de maqam, de Arabische traditie van tranceachtige liederen.


De mythische Egyptische zangeres Umm Khaltoum was daar onovertroffen in - haar werk luisterde opmerkelijk genoeg in juni de opening van het Holland Festival op. Maar waar die liederen vroeger al gauw een half uur duurden, houdt Shaker het hooguit op een minuut of zes, zeven.


Meer over