Juliana's geest leeft voort in Willem-Alexander

De bijzetting vandaag van koningin Juliana in de Nieuwe Kerk te Delft markeert het einde van een tijdperk. Alle verhalen sinds haar overlijden op 20 maart, laten zien dat Juliana in de omgang met haar volk een eigen stijl hanteerde....

Het is de pendule van het koningschap: Oranje-vorsten willen regeren op een manier die bij de tijdgeest past en ze reageren op elkaar om een eigen gezicht te verwerven. De functie van vorst kan een mens ook in de moderne tijd langdurig bekleden. Het is begrijpelijk dat een volk en zijn politieke elite na een halve eeuw koningin Wilhelmina of ruim drie decennia koningin Juliana toe is aan iemand die het anders doet.

In de status van kroonprinses of kroonprins kan de opvolger zich in de regel lange tijd voorbereiden op die eigen stijl. Koningin Wilhelmina, die in onze tijd bekendstaat als afstandelijk en koppig, was desalniettemin een milde afspiegeling van de onberekenbare en nurkse koning Willem III.

Koningin Wilhelmina had een dusdanig opvallende, eigen stijl, dat de Britse oorlogspremier Winston Churchill haar 'de enige man in de Nederlandse regering' noemde. Haar minister van Arbeid, Aalberse, kwalificeerde een bezoek aan Wilhemina als 'een examen'. Dezelfde kwalificatie bezigde minister-president Van Agt over zijn wekelijkse bezoeken aan koningin Beatrix begin jaren tachtig.

Het aantreden van Juliana als koningin begon met het afschaffen van de réverence, de knieknik die men geacht werd te maken bij het handen schudden van de koningin. De 'vorstin naast de rode loper' wilde toegankelijk zijn voor haar volk en wenste te worden aangesproken met 'mevrouw'. In het televisie-interview dat zij in 1987 gaf, braakte zij bijna het woord 'pró-tó-cól' uit.

De mores van het hof, het protocol, werd juist een van de kenmerken van koningin Beatrix. Zij professionaliseerde de hofhouding die onder Juliana geen straffe hand had gevoeld.

Juliana was voorzichtiger in de omgang met bewindslieden en vooral streng als haar eigen Huis ter sprake kwam. Zij accentueerde haar moederschap van de natie. Beatrix perfectioneerde haar rol als staatshoofd in de zakelijke jaren tachtig en heeft zelf de volledige ruimte genomen. Ze is ambitieus en concentreerde zich lang op haar rol van staatshoofd, waardoor haar rol als moeder van de natie niet uit de verf kwam. Een boek met toespraken bij haar 12,5-jarig regeringsjubileum heette niet voor niets Het staatshoofd spreekt.

De laatste jaren probeert Beatrix dat beeld van de perfectionistische koningin in balans te brengen met de vrouw die ook emoties heeft, een familieleven leidt en zich bekommert om haar volk.

Het is niet verwonderlijk dat Willem-Alexander nu al zoekt naar zijn eigen stijl en invalshoek. Langer dan een jaar of vijf, zes tot de abdicatie van Beatrix zal het niet duren, taxeren hofkringen.

Willem-Alexander heeft al eens te kennen gegeven dat hij zich vooral identificeert met zijn grootmoeder Juliana. Niet in de zin dat het nieuwe koningspaar de oorlog verklaart aan het protocol, maar wel dat Willem-Alexander en prinses Máxima toegankelijker willen zijn dan koningin Beatrix.

Dat werd bijvoorbeeld zichtbaar in de lijfelijke begroeting van het publiek bij de verloving en het toelopen op belangstellenden die de hele dag hadden gewacht op de geboorte van erfprinses Amalia bij het Bronovo-ziekenhuis.

Vandaag wordt Juliana bijgezet in het familiegraf, maar haar geest blijft aanwezig in het koningschap van haar kleinzoon.

Meer over