Jörg Haider richt blik begerig op Wenen

De schoenmakerszoon Jörg Haider vierde zondag zijn tot nu toe grootste triomf. Zijn partij werd met ruim 42 procent veruit de grootste in Karinthië....

ACHT JAAR geleden stond Jörg Haider al aan het hoofd van de deelstaat-regering in Karinthië, dat in het Zuid-Oosten van Oostenrijk ligt en grenst aan Slovenië. Een slip of the tongue leek toen voortijdig een eind te maken aan Haiders politieke ambities. Zijn lof voor het werkgelegenheidsbeleid van Adolf Hitler ging het Oostenrijkse politieke establishment te ver; hij werd tot aftreden gedwongen.

De 49-jarige Jörg Haider werd in 1950 geboren als zoon van een schoenmaker die lid van Hitlers NSDAP was geweest. Met die familie-achtergrond onderscheidde hij zich niet wezenlijk van tal van andere Oostenrijkers.

Een verschil was wel dat Haider, toen hij in 1986 aan het hoofd kwam van de kleine liberale FP & Ouml; (Freiheitliche Partei Österreich), een systematisch beroep deed op het rechts-extreme gedachtengoed om zichzelf en zijn partij te profileren.

Met groot succes. Terwijl de FP & Ouml; bij Haiders aantreden slechts op 5 procent van de stemmen kon rekenen, trok zij bij de laatste landelijke verkiezingen bijna een kwart van de kiezers.

Belangrijkste thema van Haiders FP & Ouml; was en is het uitspelen van de vrees dat Oostenrijk - gelegen aan de buitenrand van de Europese Unie - door asielzoekers en andere vreemde elementen zal worden overspoeld.

Van die Europese Unie is Haider ook al geen aanhanger. Vooral de beoogde uitbreiding van de EU is hem een doorn in het oog, want dat zou betekenen dat over enige tijd Polen, Hongaren, Slovenen en Tsjechen zich vrijelijk in Oostenrijk zouden kunnen vestigen. En wie door Haiders ogen om zich heen kijkt, zal constateren dat er nu al te veel zijn.

Zijn campagne in Karinthië richtte zich met name tegen de Sloveense minderheid, die daar al eeuwen leeft. Met het tweetalige onderwijs op scholen met veel Sloveense leerlingen moet het volgens Haider afgelopen zijn.

Zijn verhouding tot Hitler en diens Derde Rijk is ambivalent. Haider verzekert bij hoog en bij laag geen aanhanger van de Groot-Duitse gedachte en geen antisemiet te zijn.

Maar afgezien van zijn warme woorden voor Hitlers strijd tegen de werkloosheid, heeft hij nog een paar keer uitlatingen gedaan die je van een fervente anti-nazi niet direct zou verwachten.

Zo betitelde hij de concentratiekampen als 'strafkampen' en vergeleek hij vorig jaar september het lot van de vermoorde joden met dat van de door de Tsjechen in 1945 verdreven Sudetenduitsers.

Wat Haider in het diepst van zijn gedachten ook moge vinden, hij beseft terdege dat het nazi-ticket anno 1999 geen winnende kaart is.

Om die reden houdt hij ook zorgvuldig afstand van andere extreem-rechtse partijen in Europa. Bijeenkomsten met Le Pen of de Duitser Schönhuber moeten het zonder Haider doen.

Het imago dat hij koestert, is niet dat van rechtse extremist, maar van een liberaal die dicht bij het volk staat. Jörg Haider spreekt openlijk uit wat veel Oostenrijkers denken. Zijn partij moet het toevluchtsoord zijn voor de kleine, hardwerkende man, wiens belangen worden verwaarloosd door de 'systeempartijen' die Oostenrijk al tientallen jaren bestieren alsof het hun broekzak is.

De FP & Ouml; is goedbeschouwd een 'nationale bevrijdingsbeweging', 'de PLO van Oostenrijk', zoals Haider het in de Süddeutsche Zeitung omschreef. Zelf is hij ook geen fanatieke Duitse nationalist, maar een Oostenrijkse patriot. 'Het zijn juist de anderen die het patriottische bewustzijn hebben afgezworen en alles weggeven aan Brussel.'

Meer over