Jongeren zijn gevaar op de weg

Jonge, onervaren automobilisten overschatten zichzelfen vertonen riskant rijgedrag...

Wat verkeersdeskundigen al vermoedden, is nu feitelijk aangetoond: jonge, onervaren automobilisten overschatten hun rijvaardigheid en vormen daardoor een gevaar op de weg. De psycholoog Saskia de Craen (32) deed er onderzoek naar, waarop ze 16 maart aan de TU Delft promoveert. Titel van haar proefschrift: The X-factor – A longitudinal study of calibration in young novice drivers.

De Craen, onderzoeker bij de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV), vindt dat jonge, beginnende autobestuurders meer rijervaring moeten opdoen voordat ze volwaardig aan het verkeer kunnen deelnemen. Dat kan met een getrapt rijbewijs (in stapjes te verstrekken), begeleid rijden en het creëren van veilige omstandigheden, zoals beperkt rijden in het donker en het vervoeren van een beperkt aantal passagiers.

De promovenda volgde twee jaar lang 500 automobilisten van 18-24 jaar vanaf het moment dat ze hun rijexamen hadden gedaan. Op een website moesten zij vragenlijsten invullen en een dagboek bijhouden van hun rijervaringen, ook wat er mis ging. Bovendien maakte een aantal van hen een rijvaardigheidsrit ter vergelijking.

De Craen wilde weten hoe en wanneer jonge, onervaren autobestuurders hun rijgedrag leren aan te passen aan de verkeerssituatie en wat dat betekent voor het risico om betrokken te raken bij een ongeluk. In de statistieken is de kans op een ongeluk voor jonge, onervaren automobilisten groot in het begin, maar neemt hij in de eerste twee jaar af, en daalt hij sterk tijdens de eerste zes maanden of de eerste 5.000 kilometer. Aangenomen wordt dat dit te maken heeft met de ontwikkeling van de rijervaring en het ouder worden.

Maar hoe en in welk stadium het rijgedrag wordt aangepast aan het verkeer, heeft De Craen tot haar verbazing niet kunnen achterhalen. ‘Rijervaring speelt op zich een belangrijke rol, en dat heb ik ook kunnen aantonen – bijvoorbeeld het ontwikkelen van routines als het schakelen, zodat je daar niet meer over hoeft na te denken. Het zou dus logisch zijn om jongeren meer ervaring te laten opdoen voordat ze volwaardig de weg op kunnen. In Amerika doen ze dat al met een getrapt rijbewijs. In Nederland zal dat even wennen zijn. Eind dit jaar, is de verwachting, wordt het mogelijk om op je 17de een rijbewijs te halen en dan onder begeleiding van een ervaren bestuurder deel te nemen aan het verkeer. Dat zou al een hele verbetering zijn. Nu zitten ze gemiddeld 40 uur op de weg voordat ze hun rijbewijs halen en meteen de weg op kunnen. Dat is veel te kort.’

Jonge, onervaren automobilisten (18-24 jaar) vormen 8 procent van alle autorijders. In 2008 waren zij betrokken bij ongelukken met 110 doden, 20 procent van alle slachtoffers in het autoverkeer.

De Craen ontdekte overigens dat examinatoren goede voorspellers zijn. Van de automobilisten die in het eerste jaar het laagst scoorden bij de rijvaardigheidsrit, rapporteerde 50 procent één of meer ongevallen in het jaar daarop. Bij de hogere scores was dat 15 procent.

Meer over