Nieuws

Jongeren vaker doelwit van cyberfraudeurs: ‘In mijn achterhoofd klonk een stemmetje: klopt dit wel helemaal?’

Argeloos stellen steeds meer jongeren hun bankaccount beschikbaar aan oplichters. Deze ‘vriendendienst’ kan zorgen voor een strafblad en het moeten opdraaien voor de schade. ‘Wil je snel geld verdienen, DM me.’

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Een beetje gek dat hij mij vraagt, dacht Roos (17). ‘Maar wat kan er misgaan?’ De jongen die ze op Snapchat toevoegde na een ontmoeting op een terras, zag er tenslotte heel braaf uit. De vwo-scholiere had net afgesproken om met hem een drankje te doen toen hij vertelde dat zijn vader jarig was. ‘Hij moest een groot cadeau regelen, maar zijn pinpas deed het niet.’ Of Roos misschien het geld kon pinnen voor hem.

Ze ging akkoord. ‘Naïef misschien, maar hij zou het geld eerst overmaken, dus het was niet alsof hij van mij kon stelen.’ Het geld – zo’n 800 euro – kreeg ze inderdaad netjes op haar rekening. ‘Meer dan ik had verwacht, maar goed, die vader werd 50.’ Toen ze een dag later ging pinnen, bleek haar bankrekening geblokkeerd. ‘Ik voelde me schuldig dat ik het geld niet aan die jongen kon geven.’

Pas toen haar ouders met de bank belden, viel het kwartje. De jongen had haar rekeningnummer gebruikt om vriend-in-noodfraude te plegen. Een vorm van oplichting via WhatsApp, waarbij gebruikers denken dat ze een bericht krijgen van een vriend of familielid in nood en snel geld overmaken. In dit geval maakten twee slachtoffers dat geld over naar de bankrekening van Roos. Als haar bank niet had ingegrepen, zou zij nietsvermoedend het geld gepind hebben om het later aan de dader te overhandigen.

Berichten Whatsapp waarmee jongeren geronseld worden om - onbewust - mee te werken aan fraude. Beeld Whatsapp
Berichten Whatsapp waarmee jongeren geronseld worden om - onbewust - mee te werken aan fraude.Beeld Whatsapp

Geldezels

Geldezels worden ze genoemd. Mensen die hun rekening laten gebruiken door criminelen. Door de geldtransacties via derden te laten lopen, blijven de echte fraudeurs buiten schot. Al dan niet bewust spelen de geldezels zo een essentiële rol bij cyberfraude. Sinds de coronacrisis neemt het aantal digitale delicten toe. Volgens het Openbaar Ministerie steeg het aantal meldingen van cybercrime in 2020 met 127 procent.

‘De meeste geldezels zijn tussen de 18 en 25 jaar oud’, zegt Caroline Sander. Ze is teamleider van de Electronic Crimes Task Force (ECTF), een samenwerkingsverband tussen de politie en banken om cybercriminaliteit te bestrijden. Sinds april kwamen alleen al via de vriend-in-noodfraudezaken 4.500 geldezels in beeld bij het team. Het daadwerkelijke aantal ligt nog veel hoger. Sander: ‘Het gaat om miljoenen euro’s aan oplichting. Om al dat geld wit te wassen heb je een hoop geldezels nodig.’

Wijzer in geldzaken, een initiatief van het ministerie van Financiën, wil dat er meer aandacht komt voor het groeiende probleem. De organisatie maakt zich zorgen over de onwetendheid onder jongeren. Uit recent onderzoek onder driehonderd jongeren blijkt dat 43 procent het begrip geldezel niet kent. ‘Terwijl 7 procent al eens is benaderd’, zegt Remco Spithoven, lector bij de hogeschool Saxion.

De 19-jarige Stef werd door een voetbalvriend benaderd. Of hij 200 euro wilde verdienen in ruil voor zijn pinpas én pincode. ‘Mijn scooter was net gerepareerd, dus ik kon het geld goed gebruiken.’ Dat zijn bankrekening voor cyberfraude werd gebruikt, kwam niet in hem op. ‘Mij werd verteld dat het te maken had met de Toto.’ Dat kan geen kwaad, dacht Stef. ‘Al klonk in mijn achterhoofd een stemmetje: klopt dit wel helemaal?’

Dat onbestemde gevoel blijkt terecht als Stef een week later uit bed wordt gebeld door zijn bank: ‘U heeft fraude gepleegd.’ Hij belt meteen de politie en de voetbalvriend, maar het kwaad was al geschied. Via zijn rekening was met phishing 1.500 euro gestolen. Het slachtoffer had meteen aangifte gedaan en Stef moest voor de schade opdraaien.

Lijkt onschuldig

‘Jongeren doorzien de mogelijke gevolgen niet’, zegt Caroline Sander. ‘Digitale criminaliteit lijkt onschuldig.’ Toch is de pakkans groot en de gevolgen zijn niet mis. Geldezels kunnen een strafblad krijgen en komen vaak op een fraudelijst te staan bij de bank. ‘Een hypotheek aanvragen wordt dan lastig.’ In ernstige gevallen kan ook een celstraf worden opgelegd van maximaal vier jaar.

‘Als klap op de vuurpijl kunnen slachtoffers ook de schade verhalen op de geldezels’, zegt Remco Spithoven. ‘Terwijl jongeren niet altijd doelbewust een strafbaar feit begaan.’ Volgens de onderzoeker kunnen geldezels ook als slachtoffer worden gezien. ‘Sommigen worden er echt ingeluisd.’ Sander beaamt dit: ‘We zien dat criminelen doelbewust kwetsbare jongeren ronselen. Bijvoorbeeld bij jeugdinstellingen.’

Ook online worden steeds vaker geldezels geronseld volgens Sander. ‘Daar bereiken criminelen allerlei soorten jongeren.’ Op Tiktok of Instagram staan teksten als: ‘Wil je snel geld verdienen, DM me’. Met foto’s van een bling bling levensstijl. ‘Dat kan voor jongeren heel aantrekkelijk klinken.’

‘Wanneer mensen horen dat ik ben gebruikt als geldezel, is de eerste reactie: wat dom van je’, zegt Roos. ‘Als ze mijn hele verhaal horen, beseffen ze dat het iedereen kan overkomen.’ Des te belangrijker is het volgens taskforce-leider Sander dat er meer voorlichting komt op scholen en bij banken. ‘Als jongeren zich bewust worden van de gevaren wordt het lastiger om ze te ronselen.’

De ex-geldezels zullen zich niet snel aan dezelfde steen stoten. ‘Ik heb geluk gehad’, zegt Stef. Met hulp van zijn ouders kon hij het slachtoffer terugbetalen. ‘Hij heeft zijn aangifte daarna ingetrokken.’ Wie achter de cyberfraude zit weet Stef niet. Zijn voetbalvriend is alleen als getuige gehoord. ‘We betalen het geld nu samen terug aan mijn ouders.’

Roos heeft nooit meer iets gehoord van de jongen die haar gebruikte als geldezel. Ze deed aangifte bij de politie. ‘Omdat ik het gestolen geld nooit gepind heb, heeft het voor mij geen consequenties opgeleverd’, zegt ze. ‘Wel veel stress en schaamte.’

Om hun privacy te beschermen, zijn de namen van Roos en Stef gefingeerd.

Meer over