Jonge jihadist is rustiger en onzichtbaar

Voordat moslimjongeren afreizen om te vechten in Syrië, isoleren ze zich van hun familie. Dat doet denken aan de tijd rond de moord op Theo van Gogh.

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER JANNY GROEN

AMSTERDAM - Jordi van A. (20) uit Schipluiden werd verliefd op een Marokkaans meisje. Voor haar bekeerde hij zich tot de islam. In zijn drang een goede, 'zuivere' moslim te worden, bezocht hij steeds vaker de moskee.

Hij ging een baard dragen en een djellaba, was niet meer 'die normale jongen uit het dorp' die een bijbaantje had bij de lokale AH. Hij werd 'steeds extremer'. Hij kreeg een kindje, ging in Delft wonen, vervreemdde van zijn vroegere vrienden van christelijke basisschool De Ark, van wie niemand had verwacht dat hij in Syrië 'op jihad' zou gaan.

Jordi kwam, net als de onlangs gesneuvelde jonge vader Mourad M., geregeld in de Al Qibla-moskee in Zoetermeer. Een deel van de moslimjongeren (uit Delft, Rotterdam en Den Haag) die naar Syrië zijn vertrokken, zijn daar geradicaliseerd. Niet alleen bekeerlingen en jongeren van Marokkaanse komaf. Maar ook Koerdische Turken, zoals Turgay Y. (24) en Ahmet B. (25). 'Nette, rustige moslims', vertelden familieleden in het EO-programma De Vijfde Dag. Eind januari reisden ze via Turkije naar Syrië.

Het is een beeld dat opnieuw sterk oprijst uit gesprekken over de nieuwe radicalisering met vrienden en familieleden van de Syrië-gangers en met sleutelfiguren uit de Marokkaanse en Turkse gemeenschap in Delft, Den Haag, Utrecht en Amsterdam: zonder uitzondering gingen deze jongeren zich ineens meer in hun religie verdiepen.

Tijdens de eerste radicaliseringsgolf rond de moord op Theo van Gogh (in november 2004), ging het precies zo. Toen waren het voornamelijk jongeren van Marokkaanse komaf die in een identiteitscrisis verkeerden. Ze moesten niets hebben van de 'volksislam' van hun ouders, voelden zich in Nederland niet thuis en zochten hun heil bij de 'zuivere' islam, ofwel het salafisme (ultra-orthodoxe vorm). Ze wilden hun leven inrichten naar het voorbeeld van de vrome moslims ten tijde van de profeet. Dat gold ook voor sommige bekeerlingen, die roomser wilden zijn dan de paus.

Tientallen jongeren raakten in die periode bij moskeegemeenschappen uit beeld, kwamen bijeen in huiskamers, werden gehersenspoeld door jihadistische sites en extremistische predikers.

Ook tijdens die eerste golf wisten ouders zich geen raad met hun eigen kinderen. Want thuis gingen die ineens allerlei religieuze eisen stellen. De televisie moest de deur uit, er mochten geen afbeeldingen van mensen meer aan de muur hangen. Ze konden het niet langer verdragen in een ruimte te zijn waar alcohol werd geschonken. Mannen en vrouwen mochten elkaar de hand niet meer schudden. In sommige gezinnen manifesteerden kinderen zich als religieuze tirannen.

Dat nu is wel anders. De jongeren gedragen zich rustiger, ingetogen islamitisch. Ze zijn ook veel voorzichtiger met het uitwisselen van informatie. Ze sturen elkaar gecodeerde sms'jes of app-berichten, en discussiëren op afgeschermde internetfora. Ze hebben 'een masterclass gehad van het Hofstadnetwerk', zoals een welzijnswerker het uitdrukt. 'Ze hebben geleerd van de fouten van die amateurtjes.'

Ook een 16-jarig Koerdisch meisje uit Den Haag maakte deel uit van de radicale Al Qibla-groep. Ze was islamitisch getrouwd (zonder medeweten van de ouders) met haar Nederlands-Marokkaanse vriendje uit Utrecht. Ze was smoorverliefd, wilde alleen maar bij haar 'man' zijn. Ze kon zich op school niet meer concentreren, was voortdurend met hem en de islam bezig.

Vorige week was het jonge stel plotseling verdwenen. De ouders in Utrecht en Den Haag waren in paniek. Ze zullen toch niet naar Syrië zijn? Onmogelijk dachten ze, ze hebben geen bagage meegenomen. Alleen een paspoort. De ouders deden onmiddellijk aangifte van de vermissing van hun kinderen.

Safehouses

Door die snelle ouderlijke actie kon de politie de piepjonge jihadisten in spe terughalen van een Belgisch vliegveld.

Mede door de sociale media verspreidt het 'Syrië-sentiment' zich razendsnel. De jongeren voegen elkaar toe op Facebook, trekken naar dezelfde radicale moskeeën. Volgens bronnen in Amsterdam en Den Haag komen ze, net als in het Hofstadtijdperk, ook wel bijeen in huiskamers, die ze 'safehouses' noemen. Daar zijn ze uit het zicht van bemoeizuchtige ouders en geestelijk leiders.

Het overgrote deel van deze moslimjongeren, die zich opwinden over 'het afslachten van hun broeders en zusters in Syrië', zal niet naar het Midden-Oosten afreizen. Maar verontrustend is wel dat ze zich terugtrekken uit de maatschappij. Ze isoleren zich, zijn voortdurend bezig met de regels van de islam. Ze verlaten school, trouwen jong. Gaan niet meer naar verjaardagen, kopen geen knuffels meer met gezichtjes, want dat is allemaal haram (verboden volgens de islam).

Degenen die wel naar Syrië vertrekken, zijn niet onder één noemer te vangen. Er zijn avonturiers bij die in Nederland weinig vooruitzichten hebben en voor alles en nog wat in zijn. In die categorie zou een bekeerde Antilliaan uit de Al Qibla-groep passen.

Er zijn jongeren bij die het leed niet langer kunnen aanzien, de bevolking in Syrië echt willen helpen en die in hun naïviteit in handen vallen van fanatieke religieuze ideologische scherpslijpers.

Op 2 februari vertrok de 21-jarige Sofian M. uit Zeist, samen met een vriend uit Driebergen, naar Syrië. Zijn familie had zo'n stap 'helemaal niet zien aankomen', vertelt zijn neef Mohammed. Sofian had net zijn mbo-opleiding beveiliging afgerond.

Hij sprak nooit over Syrië. Wel was hij het laatste halfjaar sterk op de islam gericht. Hij ging vaker naar de moskee, kweekte een baardje en liet zich soms ontvallen dat hij in een islamitisch land wilde gaan wonen. Erg verontrustend vonden de ouders dat gedrag niet. Moskeebezoek en een baardje laten groeien zijn in hun ogen geen signalen van radicalisering. Worstelen met je identiteit hoort bij de puberteit, dachten ze.

Stilletjes heeft Sofian niet uit huis kunnen sluipen, zoals Syrië-reizigers wordt geadviseerd. Zijn moeder snapte hem met een koffertje. Sofian had nog nooit ergens gelogeerd. Mohammed: 'Hij zei dat hij een weekeindje naar Duitsland zou gaan.' De woensdag daarop kreeg de familie een telefoontje van Sofian, die vertelde dat hij in Zuid-Turkije zat. Hij belde echter met een Syrisch nummer. Toen gaf hij toe dat hij daar inderdaad was 'om te helpen'. Hoe en wat, daar is hij nog steeds vaag over.

Mohammed kent ook de jongen uit Driebergen. 'Een normale, leuke jongen, met wie je kon lachen.' Ook die was de laatste tijd in zijn geloof 'meer praktiserend' geworden.

'Naïeve slachtoffers'

De scherpslijpers zitten in het netwerk van radicale groepjes als Behind Bars, Sharia4-Holland en Millatu Ibrahim NL, die al langer door de AIVD in de gaten worden gehouden. Die gaan niet naar Syrië om te strijden voor democratische hervormingen. Zij verwerpen democratie, een regeringsvorm die immers door mensen is bedacht, en niet door Allah.

Zij verachten alle Arabische leiders, die zijn taghut (plaatsen zich naast God, verboden afgoderij). Zij dromen van een ware islamitische staat die, zoals een van die jongeren mailt aan de Volkskrant, 'opkomt voor de belangen van de ummah (wereldwijde islamitische geloofsgemeenschap, red.) en niet die van het Westen, de democratie, het communisme, socialisme of kapitalisme'.

Die jongeren voelen zich in de steek gelaten door de nieuwe leiders van Egypte, Tunesië en Libië, die 'na hun islamitische revoluties weinig hebben veranderd'.

Zij trekken zich niets aan van de oproep van de Syrische verzetsleider, imam Mouaz al-Khatib, die dinsdag tijdens de Arabische top in Doha Europese moslimjongeren opriep vooral thuis te blijven. En ze luisteren evenmin naar sjeik Abdullah al Manea, lid van de Saoedische Raad van Geleerden, die deze week de strijd in Syrië karakteriseerde als 'een burgeroorlog en geen heilige oorlog'. De sjeik veroordeelde fatwa's (religieuze richtlijnen) die moslims buiten Syrië oproepen naar dat land af te reizen voor de jihad.

Die geradicaliseerde Nederlandse jongeren sluiten zich niet aan bij het Vrije Syrische Leger, in hun ogen 'een marionettenleger van de VS'. Zij hebben hun hoop gericht op jihadistische groepen als Jabhat al-Nusra.

De jongens uit Zeist en Driebergen zijn geen jihadisten, zegt neef Mohammed, maar vallen in de categorie 'naieve slachtoffers van ronselaars'. 'Ze wilden alleen maar helpen. Ze hadden beter hier kunnen blijven en geld doneren.'

Hij zegt dat vorige week zaterdag voor het laatst contact was met Sofian. 'Hij zei dat het goed gaat met hem en ook dat hij weer wil terugkeren naar Nederland. Maar of hij ook weg kan, is onduidelijk. We houden ons hart vast.'

undefined

Meer over