'Jonge comazuipers valt niets te verwijten'

Op Koninginnedag zal de alcoholconsumptie van jongeren weer pieken. Tot ongenoegen van kinderarts Nico van der Lely. 'Elke dag tot het 18de levensjaar neemt het aantal hersencellen toe, dus waarom zou je dat verpesten door al op je 16de te drinken?'

'Zal ik maar gewoon beginnen?' Zonder een antwoord af te wachten brandt kinderarts Nico van der Lely (48) los: 'We zien dus dat het aantal acute alcoholvergiftigingen weer is toegenomen, en de trendbreuk van vorig jaar dat ze weer wat ouder waren, nou, die is alweer gekeerd. Het is niet die stoere jongen van 17 met te veel biertjes op, ik zie het ook in mijn ziekenhuis, ze zijn 12, 13, ze vallen gewoon om. We hadden er een paar van 11, zelfs eentje van 10 hier, dat heeft toen nog in alle kranten gestaan omdat ik de volgende dag net De Telegraaf aan de lijn had.'

Van der Lely spreekt in sneltreinvaart - 'ik zou als ik jullie was het gesprek maar opnemen' - alsof hij voortdurend in vliegende haast verkeert. Dat is ook zo, want sinds een jaar of vijf is de Delftse kinderarts dé spreekbuis van de groeiende groep deskundigen die zich zorgen maken over het excessieve alcoholgebruik van de Nederlandse jeugd. In 2006 richtte hij met kinderpsychologe Mireille de Visser de eerste alcoholpoli voor jongeren op. Kinderen die bewusteloos worden binnengebracht krijgen daar, evenals hun ouders, een nazorgprogramma over de gevaren van alcohol. Dat begint al als de kater nog tegen de slapen tikt, want dan zijn de kinderen het meest ontvankelijk voor voorlichting.

Deze dagen sprint Van der Lely van interview naar presentatie. In aanloop naar Koninginnedag adviseerde hij burgemeester Van der Laan van Amsterdam, en zijn lezingen brengen hem tot in Moskou en Shanghai. 'Aziaten zijn nog erger dan vrouwen, die lichamen kunnen alcohol al helemaal niet afbreken. En ze worden steeds rijker, dus qua drankgebruik gaat dat dezelfde kant op als bij ons. Maar de Chinezen willen de problemen voor zijn, dus dan sta ik op de staatstelevisie voor zeshonderd miljoen paar Chinese ogen mijn verhaal te doen.'

Daar zou Nederland nog een voorbeeld aan kunnen nemen, wil hij maar zeggen. 'Zie je dat blauwe spul achter je?' Hij wijst op een fles Petrikov Blue (14,7 procent) op de kast in zijn werkkamer. 'Kijk maar op het etiket, daar staat gewoon op hoe je het moet mixen. In Amerika wordt elk flesje Heineken voorzien van waarschuwingen, maar hier staan die flessen nog steeds gewoon in de supermarkt met mixtips erbij. En als kinderen voor een onderzoek als mystery guest naar de detailhandel worden gestuurd, komt 80 of 90 procent met alle drank die ze willen naar buiten.'

U vertelt uw verhaal aan eenieder die het maar wil horen en heeft Kamerleden van alle politieke kleuren op bezoek gehad. Toch is het aantal comazuipers het afgelopen jaar weer gestegen en is het beleid niet veranderd. Raakt u zo langzamerhand niet gefrustreerd?

'Destijds dacht ik: met een jaar of drie kan ik weer wat anders gaan doen. Ik werd hard uitgelachen, en achteraf terecht. Ik heb nog jaren van uitleg geven te gaan. Je kunt een parallel trekken met het anti-rookbeleid, dat heeft ook twintig jaar geduurd. De lol voor mij is nu dat het probleem in steeds meer werelden bekend wordt. Ik werd laatst gebeld door Herman Bolhaar, de baas van het Openbaar Ministerie. Nico, zei hij, volgens mij worstelen wij met hetzelfde. De politie die elk weekeinde de hooligans in toom moet houden, het is allemaal alcohol. Het grappige is dat ik later tegen mijn kleinkinderen kan zeggen dat ik een balletje heb laten rollen. De minimumleeftijd voor het kopen van alcohol gaat naar 18, let maar op. Het tij is aan het keren, het is alleen de vraag of het snel genoeg is.'

Waarom klinkt de roep om keiharde maatregelen tegen excessieve drinkers steeds luider?

'Omdat het probleem groter wordt. We krijgen er last van. Meisjes die op jonge leeftijd veel drinken krijgen internaliserende problemen, die worden vaker depressief. Maar jongens externaliseren. In gewoon Hollands: die gaan elkaar op de bek slaan. Daarom zie je nu dat men in die kringen van politie en OM ook wakker wordt. En terecht.'

Maar lik-op-stukbeleid, zoals jongeren laten betalen voor hun eigen medische behandeling of ambulancerit, helpt volgens u niet?

'Ik vind dat niet juist, omdat kinderen niet bewust doordrinken tot ze omvallen. Ze voelen het gewoon niet aankomen, het overkomt ze. Je moet je realiseren dat kinderen een relatief grote kop hebben ten opzichte van de rest van het lichaam, hun breinpercentage is groter dan dat van volwassenen. Daarom hebben ze ook meer last van hun brein als ze drinken. En het zijn pubers, dus ze weten dat het slecht is wat ze doen, maar doen het toch. En het gevaarlijke is: je ziet het niet aan ze af. Een dronken volwassene slingert als Charlie Chaplin over straat, een 13-jarige loopt in een keurige rechte lijn. Dan stappen ze op de fiets om naar huis te gaan, en pletteren ze 10 meter verder opeens alsnog om.'

Een wijze les voor de volgende keer, zou je kunnen denken.

'Misvatting nummer één. Soms worden ouders boos dat we hun kind hier aan het infuus hebben gelegd. 'Had hem zijn kater laten uitzingen, dan had hij zijn lesje wel geleerd.' Onzin, tweederde van de jongeren leert niet van zijn ervaring. Dat is de puberparadox. Ze weten dat ze verkeerd bezig zijn, maar ze doen het toch. De politie in Rotterdam meldde me laatst trots dat ze dronken jongeren die de cel onderkotsen zelf de troep laten opruimen. Fijn van die schone cel, maar als leereffect helpt het weinig.'

Wat moet er dan gebeuren?

'Die minimumleeftijd moet omhoog, naar 18 en liever nog naar 21, maar dat is politiek al helemaal niet haalbaar. Elke dag tot het 18de levensjaar neemt het aantal hersencellen toe, dus waarom zou je dat verpesten door al op je 16de te drinken? Die ondergrens stamt nog uit de Drank- en Horecawet van 1881, Napoleon was net weg. Waarom is dat nog niet veranderd?'

Zegt u het maar.

'Economische belangen. Het gaat alleen maar over geld. Nederland schijnt het land te zijn dat de meeste alcoholische drank produceert en verkoopt. Dat zal er iets mee te maken hebben, denk ik. Er zijn mensen met stropdassen in grote gebouwen die grof aan deze generatie verdienen.

'Bizar: Lea Bouwmeester, Tweede Kamerlid van de PvdA, was een van de eersten die bij mij in het ziekenhuis kwam kijken. Ze heeft nota bene een hoofdstuk in ons boek geschreven. Bij de presentatie werd ze aangevallen: als u het zo'n belangrijk probleem vindt, waarom wilt u de leeftijd van 16 dan handhaven? Dan komt er een vaag antwoord, dat is die mist van wat er in politiek Den Haag gebeurt.

'Balkenende schijnt de premier te zijn die het meest met een biertje in zijn hand is gefotografeerd. Zijn vader was boer in Zeeland en produceerde hop voor de industrie, het is niet te geloven. Er is eerder gepubliceerd over de invloed van de tabaksindustrie op de Tweede Kamer. Het wordt tijd dat iemand zo'n boek schrijft over de invloed van de alcohollobby.'

Dat jongeren alcohol drinken is niets nieuws. Wat is er volgens u veranderd in de maatschappij dat ze er nu in doorslaan?

'Een combinatie van factoren. De voorradigheid van drank, de toegankelijkheid, de prijs. En de samenstelling. Natuurlijk hadden jongeren vroeger ook hun pisang ambon en hun advocaatjes. Maar al die aangezoete troep was er toen nog niet. Terwijl dat juist het spul is waar ze van blijven drinken.'

De jeugd zelf valt dus niets verwijten?

'Nauwelijks. Onze maatschappij is overgoten met een saus dat drinken gaaf en stoer is, kinderen worden van jongs af aan geconditioneerd. Als jij om vijf uur 's middags die grote gele M ziet langs de snelweg, dan proef je de frietjes toch al in je mond? Nou, zo werkt het dus ook met alcoholreclames. Ik zag er van de week nog één op tv van Heineken, voor zo'n bierkrat met een oranje zitje erop, speciaal voor het EK. Allemaal conditionering.

'Begrijp me niet verkeerd, er is niets mis met alcohol. Als ik nasi eet, drink ik daar ook graag een biertje bij. Maar er zou een primaire reflex moeten zijn om de jeugd te beschermen, niet alleen vanuit de overheid, maar ook vanuit het bedrijfsleven. Het zijn toch je toekomstige werknemers. '

En ouders dan?

'Die zijn veel te permissief. Het is wetenschappelijk bewezen dat kinderen hun ouders minder streng vinden dan ouders zichzelf vinden. Heeft ook met groepsdruk te maken. Dat zie je, bizar genoeg, ook bij ouders. Die halen zelf het bier voor een feestje in huis omdat ze bang zijn dat hun kinderen er anders niet bijhoren. En vervolgens gaan ze zelf een verdieping hoger zitten. Ouders zeggen wel eens tegen me: als ze het niet van ons krijgen, krijgen ze het wel via anderen. Dan antwoord ik: de kans dat mijn kinderen gaan schieten bestaat, maar ik denk dat die kans toch kleiner is als ik zelf geen pistool in huis heb.' Met een glimlach: 'Ik ben niet paranoia, maar wel een beetje.'

Hoe doet u dat met uw eigen kinderen?

'Ook ik ben aan de goden overgeleverd. Laatst had ik hier een moeder, die had meegeholpen een thema-avond over alcoholmisbruik te organiseren op de school van haar zoon. Een half jaar later kon ze hem hier komen opvegen, had hij zich bewusteloos gedronken. Het kan iedere ouder gebeuren. Maar je moet de drank uit de directe omgeving van het kind halen, dat is het enige wat werkt. Ik heb drie kinderen, mijn oudste is 15. Voor hun 18de krijgen ze geen druppel alcohol.'

Als uw tienerzoon dit weekeinde op een feestje drinkt, komt u daar waarschijnlijk toch ook niet achter?

'Jawel hoor, ik wacht ze op als ze 's nachts thuiskomen: blaas maar in m'n gezicht. Ruik ik alcohol? Dan mag hij z'n mobieltje een maand inleveren. Als die kinderen iets verschrikkelijk vinden, is dat het wel. Geloof me, met consequent zijn valt heel veel winst te halen.'

U heeft het over consequentie. Loopt ons drankbeleid uit de pas in vergelijking met andere landen?

'Wat beleid betreft, liggen we echt achter. Ik was laatst nog in Bristol, net toen David Cameron daar een minimale prijsstelling poneerde.'

Van der Lely schiet met zijn bureaustoel door de kamer, duikt met zijn hoofd in een archiefkast en tovert een exemplaar van de Britse krant The Times tevoorschijn. 'Gevonden. Ik vond één zin van hem zo mooi, luister: being in government isn't always about doing the popular thing, it's about doing the right thing. Waar het om gaat: die man heeft een minimale prijs per eenheid alcohol vastgesteld. Dus al die aanbiedingen die je hier in elke supermarkt ziet, je kent ze wel: drie kratten voor de prijs van één, dat haalt hij in Engeland van de markt. Fantastisch. Dan doe je tenminste iets.

'Zelf ben ik Amerikaans van binnen. Dat je in Nederland alcohol in de supermarkt kunt kopen: prima. Maar een toko die twee keer drank aan een 14-jarige verkoopt, moet je meteen sluiten. Dan moet je eens zien hoe snel het afgelopen is met de alcoholverkoop aan minderjarigen.'

'IK WERD PAS WAKKER IN DE AMBULANCE'

Ruim een jaar geleden dook Elise (17) met een groep vrienden de kroeg in voor een gezellige stapavond. Een paar uur later werd ze wakker in de ambulance met een alcoholvergiftiging.

'Een staptijger zou ik mezelf niet noemen, ik ga hoogstens een keer per week uit. Wel was die avond de eerste keer dat ik erover loog. Mijn moeder dacht dat ik in mijn eigen woonplaats naar een feestje ging. In werkelijkheid ben ik stiekem op de trein naar Rotterdam gestapt, om daar uit te gaan met vrienden die ik ooit had leren kennen via een internetforum. Als ik dat aan mijn moeder had verteld, had ze me natuurlijk nooit laten gaan.

'Achteraf gezien was dat ook maar beter geweest. Ik was die dag al behoorlijk moe en had nauwelijks iets gegeten. Ja, één koude pannenkoek tijdens de lunch, niet bepaald een bodem voor een avondje stappen. Bovendien zat ik ook nog eens aan de antibiotica vanwege een blaasontsteking. Eigenlijk mag je dan helemaal geen alcohol drinken. Dat wist ik ook wel, maar eenmaal aangekomen in Rotterdam, deed ik deed het toch. Eerst mixdrankjes bij iemand thuis: Red Bull gemengd met wodka. Toen we later de kroeg indoken, stapte ik over op wijn en bier.

'Hoeveel glazen ik precies op had, weet ik niet meer. Maar opeens, uit het niets, werd ik ontzettend misselijk. Middenin de kroeg gaf ik over. Daarna wordt alles een beetje wazig. Ik weet nog wel dat ik naar buiten ben gerend en op straat ben gaan zitten. Vanaf dat moment heb ik een groot zwart gat in mijn geheugen. Ik werd pas wakker in de ambulance. Ik schrok me rot, had geen flauw idee wat er allemaal was gebeurd. En waarom zat er een infuus in m'n arm? Ik voelde me echt ontzettend kut, en niet alleen lichamelijk. Ik schaamde me dat ik het zo ver had laten komen.

'Na een paar uur in het ziekenhuis en een korte preek van de arts, mocht ik naar huis. M'n moeder had natuurlijk meteen door dat er iets aan de hand was. Ik zag lijkbleek en had verband om mijn arm. Maar ik wimpelde haar vragen af, zei dat er niets aan de hand was. Een paar dagen later heb ik het toch verteld. Ik wist dat de ziekenhuisrekening uiteindelijk op de mat zou vallen. Boos waren m'n ouders niet, wel teleurgesteld omdat ik had gelogen. Dat is natuurlijk nog erger.

'Ik stoor me eraan dat mensen denken dat jongeren het stoer vinden om zichzelf in coma te zuipen. De paar vrienden die ik over mijn beruchte stapavond heb verteld, vonden het juist alles behalve een stoer verhaal. Hoe dom kun je zijn, zeiden ze. Ik ben me sinds die nacht dan ook veel bewuster van mijn alcoholgebruik. Of ik nog steeds alles door elkaar drink? Om heel eerlijk te zijn, soms wel.'

De naam Elise is gefingeerd.

undefined

Meer over