Jong, specialist en onbetaald aan het opereren

Een chirurg moet uren maken, maar veel jonge specialisten komen moeilijk aan een baan. Dus grijpen ze alles aan, tot werken met behoud van uitkering aan toe.

SANDER HEIJNE

Wielrenners praten dezer dagen makkelijker over doping dan jonge medisch specialisten over hun benarde carrièrekansen. Vele tientallen jonge specialisten zitten werkloos thuis, terwijl honderden anderen zijn aangewezen op tijdelijke contracten zonder uitzicht op een vaste aanstelling. Sommige jonge specialisten werken zelfs onbetaald, of met behoud van uitkering, in Nederlandse ziekenhuizen. De jonge dokters hebben naar eigen zeggen geen keuze. Een jaar niet snijden betekent voor een jonge chirurg al gauw het einde van zijn carrière.

Zodra je jonge specialisten belooft ze niet met naam te noemen in de krant, komen de verhalen los. 'Ik had uitzicht om toe te treden tot een maatschap', zegt een kno-arts, 'maar de gepensioneerde specialist die ik zou opvolgen wordt niet meer vervangen.' Een radioloog: 'Ik zou je dertien namen kunnen geven van jonge specialisten uit mijn persoonlijke omgeving die geen vaste baan hebben weten te bemachtigen, vier gaan hun heil nu in het buitenland zoeken. Het is een trieste situatie waar we in zitten.'

Uit angst te weinig vlieguren te maken bieden sommige jonge specialisten hun diensten nu zelfs gratis aan. Sommige ziekenhuisbesturen en leden van maatschappen vinden dat helemaal niet erg; zij kunnen fors verdienen aan de wanhopige dokters. Zorgverzekeraars keren immers een vast bedrag uit per verrichting, ook wanneer deze is uitgevoerd door een onbetaalde kracht. De vergoeding voor een chirurg die gratis snijdt, verdwijnt in de kas van het ziekenhuis of de zakken van de leden van de maatschap waarvoor hij werkt.

Het Amsterdamse Academisch Medisch Centrum heeft uitkeringsinstantie UWV - tot verbijstering van veel jonge specialisten - gevraagd of het werkloze jonge specialisten met behoud van uitkering 'de gelegenheid mag geven hun vak in het ziekenhuis te onderhouden'. Het gaat in eerste instantie om vier stage-achtige banen voor de duur van twaalf maanden, benadrukt een woordvoerder van het AMC. De jonge specialisten moeten naast hun werk onder meer een sollicitatietraining volgen.

'Wat heeft een sollicitatietraining voor zin als het AMC ons werk laat uitvoeren door onbetaalde krachten', zegt een jonge Amsterdamse dokter. Ook Bas Hammer van beroepsvereniging de Jonge Specialist ziet geen heil in de Amsterdamse oplossing voor de werkloosheid onder jonge dokters. 'Dit is een geformaliseerde regel om gratis specialisten te kunnen aannemen', aldus Hammer. Hij vreest dat de constructie zal leiden tot verdringing van normale banen.

Het Rijnland Ziekenhuis in Zuid-Holland is een ander voorbeeld. 'Ik hoorde laatst dat er op hun orthopedenmaatschap twee onbetaalde jonge specialisten zijn aangesteld', zegt een gynaecoloog uit Utrecht. Jonge Amsterdamse specialisten kennen het verhaal ook. 'Ze schijnen zelfs hun parkeerkosten niet te mogen declareren.'

Een woordvoerder van het Rijnland bevestigt het gerucht, maar ontkent misbruik. 'Het gaat om twee jonge artsen die volledig vrijwillig meelopen met onze orthopeden.' Eén van de twee is vier dagen per week verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum. 'Daar ontvangt ze natuurlijk wel een salaris', zegt de woordvoerder. 'Zij wil graag één dag per week als arts blijven werken en dat faciliteren wij graag.'

De ander werkt twee dagen onbetaald in het Rijnland. 'Zij verkeert in het grijze gebied van iemand die al wel is afgestudeerd maar nog geen baan heeft', aldus de woordvoerder van het ziekenhuis. 'Solliciterende dokters willen graag hun cv opkrikken. In dit geval wilde ze graag bijleren van een orthopeed van ons die gespecialiseerd is in schouders.' De orthopeed in kwestie heeft per 1 januari een betaalde baan gevonden.

'De onbetaalde orthopeden van het Rijnland doen zelf geen verrichtingen', benadrukt de woordvoerder van het ziekenhuis. Dit zou impliceren dat de leden van de maatschap financieel niet beter worden van de constructie.

Hammer - zelf radioloog in opleiding - vraagt zich af of het mogelijk is, een specialist die zijn kennis en kunde op peil houdt zonder medische handelingen te verrichten. Hij zet ook zijn kanttekeningen bij het vrijwillige karakter van de constructie in het Rijnland. 'Als geen ziekenhuis of maatschap specialisten aanneemt, grijp je alles aan om een gat op je cv te voorkomen. Maar toen er nog voldoende werk was, was er echt niemand die zei: 'Ik heb nog wel twee dagen over, laat ik eens gratis in het Rijnland gaan werken.''

Jonge specialisten onbetaald laten werken is ook onder oudere artsen omstreden. Dit verhaal is mede tot stand gekomen naar aanleiding van een tip van een oudere specialist. De Orde van Medisch Specialisten stelt in een schriftelijke reactie 'afstand te nemen van incidenten waarbij jonge specialisten minderwaardige contracten worden aangeboden'. Volgens de beroepsvereniging gaat het om niet meer dan 'enkele kwalijke incidenten die afbreuk doen aan het algehele beeld'.

'Een jonge specialist die onbetaald werkt, wordt niet per definitie uitgebuit.' Dit zegt Jan Verhaar, hoogleraar orthopedie en in het Erasmus Medisch Centrum en voorzitter van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging. Verhaar veroordeelt maatschappen en ziekenhuizen die jonge specialisten onbetaald aan het werk zetten om hun eigen inkomsten te vergroten. 'Maar hier is niet in alle gevallen sprake van', zegt de Rotterdamse hoogleraar.

Net als de Orde roept Verhaar specialisten met vaste banen op hun jonge vakbroeders te helpen. Bijvoorbeeld door een dag werk per week in te leveren om jonge dokters de gelegenheid te geven hun verrichtingen op peil te houden. Desnoods onbetaald. Omdat ook Verhaar het gevaar van misbruik van de jongelingen erkent, stelt hij wel een voorwaarde. 'Het werk van een onbetaalde jonge specialist mag nooit tot extra inkomsten voor het ziekenhuis of de maatschap leiden.'

Voorman Hammer van de Jonge Specialist moedigt oudere collega's eveneens aan zich solidair te verklaren met jonge werkloze dokters. 'Maar solidariteit is niet jonge collega's hetzelfde werk gratis laten doen', zegt Hammer.

De voorbeelden van het Rijnland en het AMC stemmen de jonge dokters met wie de Volkskrant sprak buitengewoon verdrietig. 'We hebben het hier over volledig afgestudeerde specialisten', benadrukt Hammer. 'Die verdienen ook een fatsoenlijk uitzicht op de arbeidsmarkt met bijpassend salaris.'

Werkloosheid onder medisch specialisten is in Nederland zo ongewoon, dat niemand weet hoe groot het probleem precies is. Statistieken worden simpelweg niet bijgehouden. Het is nog minder duidelijk hoeveel jonge dokters worden onderbetaald. De persafdelingen van ziekenhuizen lopen niet te koop met deze cijfers. Maar een enquête van de Jonge Specialist uit mei doet vermoeden dat het AMC en de orthopeden van het Rijnland niet de enige zijn.

De enquête werd ingevuld door 330 afgestudeerde jonge specialisten met een tijdelijk contract. Eén op de tien respondenten schreef voor een lager loon te werken dan het bedrag dat de cao voorschrijft. De beloning van de onderbetaalde specialisten varieert van het niveau van een basisarts tot volledig onbetaalde aanstellingen. Hammer vermoedt dat het aantal onderbetaalde specialisten sindsdien eerder is gestegen dan gedaald.

Iets minder dan de helft van de jonge specialisten heeft wel werk, maar hopt noodgedwongen van tijdelijke baan naar tijdelijke baan. In sommige gevallen van Groningen naar Maastricht naar Rotterdam en weer terug. Zonder uitzicht op vast werk.

Een bestaan als dolend specialist laat zich vaak lastig rijmen met het privéleven. De meeste jonge specialisten zijn al halverwege de dertig als ze afstuderen en hebben vaak partners en kinderen. Voortdurend verhuizen legt grote druk op hun gezinnen.

Dat lang niet alle ziekenhuizen en maatschappen misbruik willen maken van de benarde positie van de jongelingen, merken wanhopige dokters die nee op het rekest kregen toen ze zich gratis aanboden bij ziekenhuizen. Zeker een op de twintig jonge, duuropgeleide, specialisten zit werkloos thuis.

'Terwijl het werk er gewoon is', zegt een jonge Amsterdamse specialist met een tijdelijke baan. 'Wij maken in het ziekenhuis zulke lange dagen, het zou zowel voor de dokters als de patiënten beter zijn als we met iets meer artsen normale werkweken zouden maken.'

undefined

Meer over