Jong en goedgebekt in Rusland

Anders dan hun ouders vroeger nemen ze geen blad voor de mond. De Twaalf Boze Kijkers - jong, modieus en vreselijk goed gebekt - hebben een mening over bijna alles, en vinden het heerlijk om die voor de tv-camera te verdedigen....

'Klassno!' roept Kirill Golovko (17). 'Bwaaah', doet Anja Gavrilova (23), studente psychologie. Aleksej Agafonov (26) zegt niets; hij vindt het zo saai, dat hij zijn lange rode hardrockershaar als een gordijn voor zijn gezicht laat hangen en doet alsof hij onder de studiolampen in slaap is gevallen.

In de populairste jongerentalkshow van Rusland praten elke week twaalf kijkers over nieuwe videoclips. En niet alleen over clips: vanavond komen toevallig ook vliegangst, voors en tegens van schelden, antimilitarisme en voetbal ter sprake. De regels zijn simpel: 'Zeg wat je denkt, maar doe het op een intelligente manier.' Het resultaat is vrolijke en onbevangen televisie: de twaalf boze kijkers discussiëren op een manier waaraan de Doema soms een voorbeeld zou kunnen nemen.

'Het is geen sociologische steekproef', waarschuwt Pjotr Sjeksjejev, die de show voor muziekzender MTV produceert. 'Wij selecteren herkenbare types die meer dan enkel uh en oh zeggen. Voor ons publiek zijn het echte helden. Soms worden ze na de uitzending op straat om hun handtekening gevraagd.'

De boze kijkers zijn de voorhoede van een nieuwe generatie Russen. 'Bang op tv je mening te geven?' Olja Katsjelkina (16) trekt haar fraai gemodelleerde wenkbrauwen hoog op. 'Waarom niet? Het is interessant, en al je vrienden zien je!'

Tweeëntwintig miljoen Russen zijn tussen de 16 en 23. Ze zijn volwassen geworden in de jaren na de val van het communisme; Britney Spears en de Back Street Boys klinken hen vertrouwder in de oren dan De Internationale. Moskouse eindexamenleerlingen weten amper nog wie Lenin is ('een of andere president'). In lagere klassen hebben ze geen idee meer. 'Een beroemde Russische dichter?' 'De bouwer van de metro?'

Dat ze, zoals de jongeren van tien jaar geleden, toeristen uit het buitenland zouden aanschieten om een spijkerbroek te kopen, is ondenkbaar. De Russische jeugd is net zo modebewust als die in het Westen. De normaly, granzjery, metallisty en derepera hebben hun elk eigen kledingcode en muziek. (Lenin maakt een comeback als mode-accessoire; om je tegen je ouders af te zetten werkt niets zo goed als piekhaar en een button van Vladimir Iljitsj op je leren jack.)

'De Pepsi-generatie', heeft het liberale dagblad Izvestija hen gedoopt. 'Dat is de eerste post-Sovjetgeneratie die de mythes van de oude structuren al niet meer kent, maar daarentegen is ondergedompeld in de nieuwe realiteit, die sommigen cynisch en anderen oprecht en wars van hypocrisie vinden.' De hoop dat de Russische jeugd de democratie zou omarmen, is bewaarheid geworden. Een recent onderzoek van de VN-jeugdorganisatie Unicef in Rusland en de andere landen van Oost-Europa laat zien dat onder jongeren de steun voor de hervormingen veel groter is dan onder hun ouders.

Maar de democratie en de markteconomie bieden niet alleen voordelen; jongeren worden nog harder getroffen door de armoede en chaos van de overgangstijd dan de rest van de Russen. Ze groeien steeds vaker op in gebroken gezinnen, maken hun school niet af, of kunnen een vervolgopleiding niet betalen.

Een op de vier kan geen werk vinden. Het gebruik van alcohol en harddrugs neemt toe, en het aantal jongeren dat in aanraking komt met de politie stijgt. Met hun gezondheid is het slecht gesteld; 40 procent van de jongens wordt afgekeurd voor militaire dienst omdat ze te mager, te klein, of niet goed gezond zijn.

Russische jongeren 'worden onderworpen aan een keiharde selectie', zegt de socioloog Aleksandr Viktorov van de Moskouse Staatsuniversiteit. 'Er zullen veel uitvallers zijn, ongeschikt voor de huidige samenleving, junkies, sekteleden, maffiosi. Aan de andere kant groeit er door de harde concurrentie een volwaardige middenklasse, die een goede opleiding heeft en zijn weg in het leven wel zal vinden.'

Jonge Russen mogen zijn opgegroeid zonder het communisme, maar dat betekent niet dat ze pro-westers zijn. Verre van dat! 'Jonge Russen worden kieskeuriger' over het Westen, schrijft Unicef. Ze zijn te spreken over de 'creativiteit en vrijheid' van de westerse levensstijl, maar vinden die tegelijkertijd 'oppervlakkig, te pragmatisch en zielloos'. Ze luisteren naar pop en rock van eigen bodem - 'muziek voor je geest', en niet, zoals die uit het Westen, 'voor je lijf'.

Het Moskouse Centrum voor Onderzoek en Onderwijs ontdekte na een peiling onder 1900 middelbare scholieren dat de nieuwe generatie voorstander is van een Groot-Rusland. Landsgrenzen? Graag die van het oude Russische imperium. Etnische conflicten? Die kun je het beste laten oplossen door het leger. 'Van Sovjet-waarden stappen jongeren over op het nationaal-patriottisme', zegt directeur Vladimir Sobkin.

In de bioscopen is Brat-2 de hit van het jaar. Filmheld Danilo reist naar New York, waar hij op de tonen van Russische rock de ene na de andere Amerikaanse bad guy neerknalt. En passant redt hij een aan lager wal geraakte Russin uit de prostitutie en neemt haar mee terug naar huis. Aan het slot van de film steekt ze op het vliegveld - onder luide bijval van het jonge bioscooppubliek - tegen de verbouwereerde Amerikaanse douaniers haar middelvinger op.

Alternatief Moskou danst in de clubs op Oebi Janky! (Doodt de Yankee). Rockzanger Aleksandr Nepomnjasjtsjy schreef het liedje tijdens de NAVO-bombardementen op Joegoslavië, al moet de titel volgens hem niet letterlijk worden genomen. Hij ziet het meer als protest tegen 'de massacultuur van de supermarkt'. De tekst laat aan duidelijkheid niets te wensen over. 'Steek de Amerikaanse winkel in de fik! Maak reclame voor de valuta-winkel met een baksteen door de ruit! Blaas hun luxe Chevrolet met een handgranaat aan flarden!'

'Wat er ook met de Russische jongeren is gebeurd', zegt Rosemary McCrary van het Russische kantoor van Unicef, 'hun creativiteit en initiatief hebben ze niet verloren.'

Meer over