Joego-lantaarnpaal staat nog ergens voor

Het is veel geschreven: het oude Joegoslavias een kunstmatige veelvolkerenstaat die vanaf zijn stichting gedoemd was uit elkaar te vallen....

Joegoslavias Oostenrijk in het noorden en Turkije in zuiden. In het noorden benaderden de economische prestaties die van Duitsland, in het zuiden die van Egypte. Persoonlijk heb ik nooit zoveel opgehad met bovenstaande analyse. Hoewel zij was gestoeld op historische feiten , geloof ik dat deze redenering zowel het noorden als het zuiden te veel stigmatiseerde.

Kwalijker was dat het concept van Joegoslavils volstrekt idiote constructie te pas en te onpas werd gebruikt door zowel noordelijke als zuidelijke nationalisten . Wie in de vroege jaren negentig betoogde dat de Joegoslavische volkeren toch wel wat overeenkomsten vertoonden, werd gebrandmerkt als Joego-nostalgicus.

Over wat de Joegoslavische volkeren oorspronkelijk gemeenschappelijk hadden, kun je twisten. Zeker is dat zij in de tijd dat zij samen een staatsverband vormden het nodige gemeenschappelijke kregen. De Kroatische schrijfster Dubravka Ugresic - die zich nog steeds liever Joegoslavische noemt - stelde enkele jaren geleden een lexicon samen van de oude Joegoslavische cultuur. In honderden items haalden ex-Joegoslaven herinneringen op aan wat zij ooit hadden gedeeld: van popmuziek tot frisdrank tot aanspreekvormen.

Misschien het ultieme bewijs dat Joegoslavioch wat meer was dan een historische fout, is het feit dat naarmate de veelvolkerenstaat langer geschiedenis is, de hoeveelheid Joego-nostalgici in alle oude deelrepublieken toeneemt. In ServiBosnin Macedonierd het uiteenvallen eigenlijk vanaf het begin betreurd.

Maar tot mijn grote verbazing bleek bij mijn laatste bezoek aan Kosovo ook een aanzienlijke hoeveelheid Albanezen naar het Joegoslavian vMilosevic terug te verlangen. Dit terwijl meestal wordt gesteld dat het uiteenvallen van de veelvolkerenstaat was begonnen met de Kosovo-Albanese opstand van maart 1981.

De rijkste deelrepubliek van het oude Joegoslavias het aan Oostenrijk grenzende Slovenidat zich niet toevallig als eerste uit het staatsverband losmaakte. In de jaren zeventig en tachtig werd er steevast gemopperd dat de zuidelijke deelrepublieken veel te veel geld kostten. Ik was derhalve welhaast verbijsterd toen ik vorige week in de Sloveense hoofdstad Ljubljana minstens drie mensen hoorde reppen over de good old Yugoslav days.

Wat blijkt: behalve dat arme republieken als BosniMontenegro en Macedoniroeger Sloveense subsidies verslonden, waren het ook grote afnemers van Sloveense producten. Er hadden nog geen oorlogen gewoed: de 'arme drommels' in het zuiden hadden nog een heel behoorlijke koopkracht.

Toen ik een paar uur later in de bus zat van Ljubljana naar de Bosnische hoofdstad Sarajevo, moest ik evenwel concluderen dat de kloof tussen noord en zuid die ik vroeger overdreven achtte, thans een harde realiteit is. De 'historische' breuklijn uit de boeken is een soort self fullfilling prophecy gebleken. Naarmate de bus zuidelijker geraakte, veranderde letterlijk alles.

In Slovenias het asfalt glad, in Bosniegon de bus te hobbelen over in de oorlog zwaar beschadigd wegdek. In Sloveniag je mensen van een afstand glanzende etalages passeren en even stilstaan bij pinautomaten. In Bosniwamen bij elke stop arme oude vrouwen de bus in om etenswaren te verkopen.

Tevergeefs zocht ik in het landschap naar Joego-objecten uit Ugresic' lexicon. Mijn heimelijke hoop was de oude Joegoslavische auto, de Zastava. Maar bijna alle Slovenen blijken hun Joego-auto's te hebben vervangen door degelijke Japanners. In Bosnieden er nog wel Zastava's, al stonden er ook heel wat uitgerookt langs de weg. Pas toen de avond viel, kwam het oude Joegoslavien beetje terug. Overal in Bosniingen dezelfde ronde straatlantaarns aan die je ook in Sloveniiet.

De ronde Joego-lantaarn! Tot op de dag van vandaag verlicht zij straten van Ljubljana tot Skopje en van Maribor tot Pristina. Joego-lantaarns omringen zowel het meer van Bled bij de grens met Oostenrijk als het meer van Ohrid bij de grens met de AlbaniEen goed geormeerde ex-Joegoslaaf vertelde me wat ik al vermoedde: de Joego-bollen worden vervaardigd in SloveniBestellingen die vroeger uit het binnenland kwamen, komen thans uit het buitenland.

Meer over