Jihadi's: valse pas is geschikt voor Syrië

'Paniekvoetbal.' Zo kwalificeert De Ware Religie (DWR), spreekbuis van de Nederlandse Syriëstrijders, de maatregel van het kabinet-Rutte II om paspoorten in te trekken van potentiële jihadi's. 'Het is nog maar de vraag of de maatregel effectief is. Het is kinderlijk eenvoudig om aan een vals paspoort te komen', aldus De Ware Religie.

DEN HAAG - De jihadi's staan in hun kritiek op de maatregel niet alleen. Ook ouders van potentiële Syriëgangers zien er weinig heil in. Radicaliseringsdeskundigen waarschuwden afgelopen week in Den Haag zelfs voor een averechts effect.

De paspoortmaatregel is bedoeld om de veiligheidsrisico's voor Nederland in te perken. Wie in Syrië gaat strijden en er sterft als martelaar, vormt geen gevaar voor Nederland. Militair en ideologisch geschoolde jongeren die terugkeren mogelijk wel.

Voor het eerst wordt nu artikel 23 van de paspoortwet ingezet. Daarin staat dat wie gevaarlijke activiteiten in het buitenland onderneemt en daarom ook voor Nederland een gevaar kan vormen, zijn paspoort kan verliezen. Van de circa 120 jongeren die vanuit Nederland naar Syrië vertrokken, zijn er nu zo'n twintig terug.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) Dick Schoof meldde vorige week dat de maatregel vruchten begint af te werpen. Acht potentiële Syriëgangers is de voet dwars gezet. Ze zijn niet aan het strijden, maar zitten thuis.

De timing van dit nieuws wordt in Haagse moslimkringen gewantrouwd. Gewezen wordt op het vertrek onlangs van jongeren die, vanwege eerdere dubieuze reizen, scherp in de gaten werden gehouden door de reclassering en de veiligheidsdienst. Twee van hen zouden in 2009 op weg zijn geweest naar een trainingskamp van de Somalische terreurbeweging Al Shabaab. Zij werden in Kenia opgepakt en teruggestuurd naar Nederland. Twee anderen zaten in 2011 maanden vast in Pakistan. Waar ze precies uithangen is ook voor hun families niet duidelijk. Eentje zou in Syrië zijn gesneuveld.

Weggeglipt

'Die jongens zijn onder het oog van hun bewakers weggeglipt. Het paspoortnieuws is naar buiten gebracht om al die blunders van de Haagse reclassering te verdoezelen', denkt een Haagse moeder.

De NCTV ontkent dat de maatregel een reactie is op het recente vertrek van Haagse jongeren. 'We geven er nu pas ruchtbaarheid aan, maar het paspoortinstrument wordt al langer ingezet', zegt een woordvoerder. Hij benadrukt dat niet alleen repressieve acties worden genomen om 'de stroom Syriëgangers te stelpen', maar dat de NCTV ook aandacht heeft voor preventie, opsporing en sociale en psychische hulpverlening. 'We weten dat er heimelijke manieren zijn om te vertrekken.' Maar vooralsnog is de maatregel effectief, want elke jongere die wordt afgestopt is een potentieel gevaar minder, aldus de woordvoerder.

Ook minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) maakt in een brief aan de Kamer (zie kader) melding van een tweesporenbeleid. 'Het vraagstuk van jihadistische radicalisering is zowel een veiligheids- als een integratieprobleem. Het moet langs beide lijnen worden aangepakt', schrijft hij.

Geen gemakkelijke opgave, bleek donderdag op een door het Europese Radicalisation Awareness Network (RAN) georganiseerd congres, waar zo'n 180 lokale bestuurders, docenten, hulpverleners, politieagenten en terrorismedeskundigen bijeen waren om ervaringen uit te wisselen. De grootste uitdaging voor terrorismebestrijders is het vinden van de juiste balans tussen repressie en hulpverlening. Overal in Europa wordt daarmee geworsteld.

Niet alleen vanuit Nederland, maar uit allerlei Europese landen vertrekken nog steeds mannen, vrouwen en soms gezinnen naar Syrië. RAN schat het aantal Europese Syriëgangers op 1.500 tot 2.000. Algemeen is de ervaring dat vastberaden jongeren moeilijk kunnen worden tegengehouden. Ze hebben vaak dubbele paspoorten, vragen achter de rug van ouders om nieuwe paspoorten aan, reizen met identiteitsbewijzen of valse documenten. Misschien dat een enkeling die een excuus zocht om niet te gaan van de jihadreis wordt weerhouden. Maar zolang Turkije 'de olifant in de kamer' blijft en de grens naar Syrië poreus houdt - een veelgehoorde klacht op de conferentie - is het dweilen met de kraan open. Waarom zou je het slachtoffergevoel in moslimgemeenschappen prikkelen met een maatregel die geen zoden aan de dijk zet, vragen deelnemers aan de conferentie zich af.

Aanvechten

Een van de acht Nederlandse 'paspoortslachtoffers' heeft al aangegeven de maatregel te zullen aanvechten. Hij is verontwaardigd, want was helemaal niet van plan naar Syrië te gaan, zegt zijn advocaat André Seebregts. 'De AIVD geeft geen informatie over die verdenking. Laat de politie maar aan de bestuursrechter uitleggen waarom mijn cliënt een bedreiging is voor de Nederlandse veiligheid.'

Op het RAN-congres toont men wel begrip voor de noodzaak veiligheidsrisico's in te dammen, maar menig hulpverlener roept overheden op niet te snel te grijpen naar een instrument van repressie. Moslimgemeenschappen zullen dan immers minder geneigd zijn mee te werken aan anti-radicaliseringsprogramma's.

Jihadi's zoals de Turks-Nederlandse ex-militair Yilmaz, die in Syrië strijdt, spelen daarop in. Op de dag dat het paspoortnieuws naar buiten kwam, reageerde Yilmaz op ask.fm: 'Moslims links en rechts uitkotsen, en zodra ze Hijra (migratie, red.) willen verrichten worden ze tegengehouden?'

Asscher: betere samenwerking gemeenten

Minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) wil dat gemeenten meer en beter samenwerken in hun strijd tegen radicaliserende moslimjongeren. Hij gaat hierover binnenkort, samen met minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie), overleggen met de wethouders van integratie van ondermeer Den Haag, Delft, Gouda, Zoetermeer en Arnhem.

Dat overleg moet leiden tot een effectievere aanpak van teruggekeerde Syriëgangers en jongeren die van plan zijn naar Syrië af te reizen om te vechten. Asscher schrijft dit in een vandaag verstuurde brief aan de Tweede Kamer, naar aanleiding van een artikel in de Volkskrant van 26 november 2013 over 'popjihadi's'. Hij wijst in de brief op de verschillende maatregelen die de minister van Veiligheid al heeft genomen: iedere terugreiziger wordt benaderd, er ligt een wetvoorstel waarmee geradicaliseerde jongeren het Nederlanderschap kan worden ontnomen en hun paspoort kan vervallen worden verklaard.

undefined

Meer over