Jihad dreigt in Hoorn van Afrika

In Somalië dreigt een oorlog, misschien zelfs een jihad. Het onderscheid daartussen kan het verschil betekenen tussen een lokaal conflict of internationale ontwrichting....

Van onze correspondent Kees Broere

‘De oorlog kan elk moment uitbreken.’ Dat zei begin deze week Sjeik Abdulkadir Ali, de vice-voorzitter van de Unie van Islamitische Rechtbanken, de groep die momenteel grote delen van Somalië onder controle heeft. Zijn woorden waren gericht tegen andere Somaliërs, de leden van de Federale Overgangsregering, de TFG.

De TFG kent brede Afrikaanse en internationale erkenning, maar bezit slechts de macht over één stad, Baidoa. Terwijl de leden van de Overgangsregering ruzieden over de te kiezen koers, namen strijders van de Islamitische Rechtbanken de hoofdstad Mogadishu en andere strategische gebieden van het land in bezit.

In het conflict tussen beide groepen hoopt de TFG te overleven door de Rechtbanken ervan te beschuldigen onderdak te bieden aan strijders van Al Qa’ida. Harde bewijzen hiervoor zijn nog niet gevonden. Maar het heeft de TFG wel de steun opgeleverd van Ethiopië, vanouds het machtigste land in de Hoorn van Afrika.

Ethiopië heeft diverse redenen om de Overgangsregering TFG de helpende hand te bieden. Het land kent zelf een grote islamitische en deels ook van oorsprong Somalische bevolking, die weinig op heeft met het centraal gezag van grotendeels christelijke Tigrayers in Addis Abeba. Al eerder kwam het tot oorlog tussen Somalië en Ethiopië.

Daarnaast wil Ethiopië, dat zelf geen toegang tot zee heeft, zijn economische en politieke invloed op Somalië, het land langs de Rode Zee, niet opgeven. Dat Addis bovendien zegt zich teweer te stellen tegen ‘radicale islamieten’, geeft Ethiopië een gewillig oor bij de Verenigde Staten.

In Baidoa, de ‘hoofdstad’ van de Somalische Overgangsregering, bevinden zich Ethiopische militaire adviseurs. Begin deze week nam de Overgangsregering bovendien, naar verluidt met actieve steun van Ethiopische soldaten, de stad Buur Hakaba over van de Islamitische Rechtbanken. Daarop kwam de waarschuwing van vice-voorzitter Sjeik Ali over een op handen zijnde oorlog.

De voorzitter van de Rechtbanken, Sjeik Sharif Ahmed, ging nog een stap verder, en sprak van jihad, van een heilige oorlog. Voor een dergelijke strijd, zo wordt gevreesd, zouden de leiders van de Islamitische Rechtbanken een beroep kunnen doen op islamitische broeders uit landen in Afrika en het Midden-Oosten.

In dat laatste geval dreigt destabilisering in de hele Hoorn van Afrika. Niet alleen in Somalië, maar ook in het zelfstandige Somaliland, in Djibouti, in Ethiopië en in Kenia. Al deze landen grenzen niet alleen aan Somalië, maar kennen ook een aanzienlijke etnisch-Somalische bevolking.

De Keniaanse Somaliërs bijvoorbeeld wonen vooral in het noordoosten van het land. Op dit moment heeft Kenia te maken met de instroom van duizenden vluchtelingen uit Somalië. Maar het Keniaanse leger is aan de grens paraat en weet uit het recente verleden ook hoe makkelijk het is voor radicaal-islamitische strijders om zich te verschuilen tussen Keniaanse moslims in kustplaatsen als Lamu, Malindi en Mombasa.

Voor Ethiopië heeft een ‘heilige oorlog’ vanuit Somalië nog een andere dimensie. Het land is al sinds 1998 verwikkeld in een inmiddels gesmoord, maar juridisch en politiek nog altijd niet opgelost grensconflict met Eritrea. De leiders van beide landen waren ooit wapenbroeders, maar zijn nu elkaar grootste vijanden.

De steun van de Ethiopische regering van premier Meles Zenawi aan de Somalische Overgangsregering is voor het Eritrese bewind van president Isaias Afewerki aanleiding op zijn beurt de steun aan de Islamitische Rechtbanken op te schroeven. Een nieuw, rechtstreeks gewapend conflict tussen beide kemphanen is niet uit te sluiten.

Op de achtergrond van dit alles speelt uiteraard ook het mondiale conflict tussen islamistische terroristen en de Amerikaanse regering plus haar bondgenoten. Zoals de VS eerder steun gaven aan Somalische krijgsheren die tegen de Islamitische Rechtbanken in Mogadishu vochten (en de strijd verloren), zo ontvangen de Rechtbanken financiële en wellicht ook militaire steun van Arabische landen.

Bij een jihad is het goed mogelijk dat ook islamitische Afrikaanse landen als Sudan zich actiever met het conflict zullen bemoeien.

Vorige maand besloot de Afrikaanse Unie in principe een vredesmacht naar Somalië te sturen. Het verzoek daartoe kwam van de Overgangsregering. De Rechtbanken zijn fel tegen. Hoe meer Afrikaanse vredessoldaten in Somalië, hoe groter de kans op een nieuwe, onheilige Afrikaanse oorlog.

Meer over