Jiang Zemin in VS om nieuwe vriendschap te beklinken

Voor de Chinese president Jiang Zemin, die zondag begint aan een staatsbezoek aan de Verenigde Staten, is de ontvangst op het Witte Huis een erkenning dat China terug is als wereldmacht....

Van onze correspondent

Toine Berbers

HONGKONG

Soms kunnen diplomatieke aardigheden averechts uitpakken. In de voorbereidingen van het staatsbezoek dat China's president Jiang Zemin komende week brengt, dachten de Amerikanen hun gast een plezier te doen met een extra groot banket. Weliswaar kon het Witte Huis zo veel genodigden eigenlijk niet bergen, maar een tent in de tuin zou uitkomst bieden.

Peking werd zoals te doen gebruikelijk van de voortvarende plannen op de hoogte gesteld. Maar bij de Chinezen vielen de goede bedoelingen verkeerd: 'Wat, onze president in een tent?' Dat leek te veel op een affront voor de aan protocol verslaafde Chinese diplomatie. De Amerikanen beloofden snel de tafels voor het galadiner binnen de muren van het Witte Huis te dekken.

Even leek de achterdocht die de afgelopen jaren de verhouding had beheerst, het klimaat van welwillendheid te verdrijven. Symboliek is vanouds een belangrijk element in de Chinese politiek. President Jiang wil met zijn langverwachte staatsbezoek niet alleen de verbetering in de onderlinge betrekkingen bezegelen, maar ook zijn eigen reputatie als wereldleider vestigen.

Jarenlang heeft Jiang zijn zinnen gezet op een ontvangst in de ambtswoning van de Amerikaanse president. Het is voor hem de ultieme erkenning van Pekings nieuwe status, waarmee hij in Azië en in het Westen ontzag wil afdwingen. Na anderhalve eeuw onderwerping is China weer helemaal terug als wereldmacht.

Bovendien zal de foto van twee breedlachende staatshoofden zijn positie thuis versterken. Na de dood van Deng Xiaoping, China's grote leider, begin dit jaar, moest de als weifelende technocraat bekend staande Jiang drie missies tot een goed einde zien te brengen. De overdracht van Hongkong en het vijftiende partijcongres werden glansrijke successen die hem opeens als doortastend leider toonden. De Amerikaanse rondreis moet bewijzen dat hij de man is die China weer geaccepteerd maakt in de internationale arena.

In vraaggesprekken met enkele Amerikaanse media zei de president erop te rekenen dat de Chinees-Amerikaanse betrekkingen op 'een nieuw niveau' komen. Zijn vertrek, morgen, naar Honolulu, de eerste etappe op zijn rondreis, moet een tijdperk van pragmatisme inluiden.

Ruim een jaar heeft Jiang koortsachtig gewerkt aan verbetering van de stormachtige relatie met Washington. Hij moest de brokstukken opruimen van de mislukte intimidatiepolitiek tegen Taiwan. Het eigenzinnige eiland was naar de stembus gegaan zonder zich iets aan te trekken van raketten die Peking in zee afvuurde. Amerikaanse vliegdekschepen voeren langs de kust om China van militaire avonturen af te houden. De verhouding met Washington naderde het dieptepunt van 1989, toen het leger in Peking een bloedbad aanrichtte onder democratische activisten.

Hoewel Washington bang was dat er duistere bedoelingen staken achter Jiangs charmeoffensief, was de afwisseling op de scheldkanonnades van weleer welkom. De regering-Clinton wilde graag laten zien dat het beleid van 'constructieve betrokkenheid', wel degelijk werkbaar was. Clinton matigde de kritiek over gevangen dissidenten, het handelsoverschot en de doorverkoop van nucleaire technologie aan pariastaten als Iran.

De investeringsstroom over de Stille Oceaan zwol tot ongekende hoogte. China's leiders hielden het miraculeuze groeitempo vol. De belofte van een markt met ongekende mogelijkheden voor Amerikaanse bedrijven bleef intact. Jiang zal niet nalaten zijn goede wil te tonen door met orders te strooien. Zo moet de aanschaf van enkele hangars vol Boeings de bittere herinnering uitwissen aan de orders die aan de Europese Airbus werden verloren.

Dat er op hoofdpunten grote geschillen blijven bestaan, ontkennen beide partijen niet. En ze zullen ook aan de orde komen. Washington zal garanties willen voor China's toezegging dat het rakettechnologie niet meer zal doorverkopen. Deze belofte maakt de weg vrij voor hervatting van Amerikaanse nucleaire export naar de lucratieve Chinese markt.

Er is nog veel meer twiststof: Taiwan, schending van auteursrechten, China's vurig gewenste lidmaatschap van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), dwangarbeid in gevangenissen, Tibet, mensenrechten, Amerikaanse militaire samenwerking met Japan en het handelsoverschot. Vervroegde vrijlating van enkele prominente dissidenten, waarover al een half jaar wordt gespeculeerd, lijkt onwaarschijnlijk, omdat China liever niet buigt voor buitenlandse druk.

Maar dit mag de sfeer niet bederven. De ontmoeting zelf is de boodschap, vinden beide partijen. Het enige succes dat Jiang echt wil boeken is een harde afspraak over een tegenbezoek. Clinton heeft Peking voorlopig voor maart komend jaar opgenomen in zijn reisschema en de Chinezen willen dat graag bevestigd hebben.

Daarom zal Jiang zijn uiterste best doen om zo mediageniek mogelijk over te komen. Zijn omgeving studeert al weken op de vraag welke grapjes de staatsman het beste op welke plekken kan maken. Dat er door mensenrechtenactivisten gedemonstreerd zal worden, neemt de president op de koop toe. 'We weten nu eenmaal dat de Amerikanen verslaafd zijn aan protesten', lachte woordvoerder Shen Guofang deze week de bezorgde vragen weg.

Hoewel Chinese activisten in de Verenigde Staten een beleefd verzoek hebben gekregen zich op de achtergrond te houden, zal Jiang glimlachend de spandoeken negeren en niet boos worden, zoals premier Li Peng enkele jaren geleden deed in Duitsland. Op persconferenties zal hij moeilijke vragen zo elegant mogelijk omzeilen.

Al een half jaar heeft hij bijles om zijn kennis van het Engels bij te spijkeren. Jiang is een fan van Amerika, die behalve voor karaoke ook een zwak heeft voor musicals. Hij is een liefhebber van de schrijver Mark Twain en bewondert president Lincoln, vooral diens Gettysburg-rede. Hij heeft zelf in de voormalige Sovjet-Unie gestudeerd, maar zijn kinderen heeft hij naar de Verenigde Staten gestuurd.

Meer over