'Jesse en ik verschillen totaal, maar onze idealen niet'

Door Tjerk Gualthérie van Weezel

Wat kan Amsterdam verwachten van Rutger Groot Wassink, de man die het nieuwe college mag gaan vormen? Een knetterlinkse koers, als het aan hem ligt, zeker op het gebied van wonen en werk.

'Een nieuwe lente en een nieuw geluid.' Met dat beroemde citaat uit het gedicht 'Mei' van communist en schrijver Herman Gorter dankte Rutger Groot Wassink donderdag zijn kiezers. De keuze voor Gorter is typerend voor de man die sinds 2013 GroenLinks Amsterdam leidt, en die deze week de machtigste politicus van hoofdstad werd.

Linkse strijders

Het idee dat hij in een traditie staat van linkse strijders is diep doorvoeld. Zijn boekenkast staat vol biografieën van mannen als Ferdinand Domela Nieuwenhuis en het verzameld werk van George Orwell. Hij studeerde als historicus af op de ideologie van de Rote Armee Fraktion omdat hij wilde onderzoeken waarom zij overgingen tot geweld - 'begrijp ik nog steeds niet'. En aan de muren hangen platenhoezen van geëngageerde muzikanten. Voor belangrijke debatten draait hij graag het nummer Fight the Power van Public Enemy.

En nu heeft hij zelf de macht in handen. Met tien zetels is GroenLinks deze week de grootste partij geworden in de hoofdstad. Een coalitie zonder GroenLinks lijkt uitgesloten. Alles wijst er dus op dat Groot Wassink de komende jaren het wethouderschap zal krijgen waar hij de laatste maanden openlijk van droomde: werk en inkomen, diversiteit en bestuurlijke en democratische vernieuwing. De onderwerpen waarmee hij, als oud-vakbondsjongen die zich instemmend 'knetterlinks' laat noemen, al decennia bezig is.

Tweedeling in de stad is hét thema waarover Groot Wassink tijdens de verkiezingscampagne gloedvol oreerde in elk zaaltje waar hij maar kwam.

'Het verleden herhaalt zich nooit, maar de stad bevindt zich wel op een historisch kantelpunt', zegt hij vrijdagochtend in het Amsterdamse café de Gaeper, vlak nadat op het stadhuis de definitieve verkiezingsuitslag bekend is gemaakt. Voor hij gaat zitten, belt Groot Wassink nog even een medewerker. 'Stuur jij even een tweetje via het GroenLinksaccount dat we Bij1 en CU feliciteren.' De twee partijen hebben met de hakken over de sloot een zetel veroverd, iets waar hij blij mee is. 'Zij vertegenwoordigen groepen die de afgelopen jaren te weinig in de raad werden gehoord. Dit is goed voor de stad.'

Waarom is dit zo'n historisch moment?

'We hebben in de stad binnen korte tijd een geweldige accumulatie van kapitaal gezien, door investeerders die huizen opkopen en voor hoge prijzen verhuren. Allochtone jongeren hebben intussen moeite om een baan te vinden. Er is kansenongelijkheid in het onderwijs. Toenemende schuldenproblemen. Als groepen op die manier steeds meer naast elkaar gaan leven, is dat vragen om problemen. Dat hebben we in het verleden gezien. De komende vier jaar moeten wij ervoor zorgen dat alle Amsterdammers voelen dat ze onderdeel zijn van deze stad.'

'Een van de terugkerende frustraties van Groot Wassink is de landelijke of provinciale regelgeving die in zijn ogen de problemen van Amsterdam aanwakkert. Het nieuwe huurpuntensysteem dat ervoor zorgt dat de prijzen van sociale huurwoningen in de stad massaal omhoog gegooid worden zodra zittende huurders vertrekken. De provinciale regels die het moeilijk maken om meer windmolens in de stad te bouwen. Of de regel dat uitgeprocedeerde asielzoekers alleen in een opvang terecht kunnen als ze meewerken aan terugkeer. 'Dat betekent dat je grote groepen mensen tot de straat veroordeelt. Dat is niet alleen onwenselijk, maar ook dom. Die mensen moeten eten, drinken. Je dwingt ze haast tot criminaliteit. Slecht voor die mensen en slecht voor de stad.'

Als het aan GroenLinks ligt, gaat Amsterdam de komende jaren zoveel mogelijk de randjes opzoeken van de gemeentelijke regels om het 'falend landelijk beleid' in Amsterdam te verzachten. En daarin staat de partij niet alleen. In antwoord op het regeerakkoord heeft Groot Wassink met de Amsterdamse leiders van de SP en de PvdA een 'links, progressief pact' gesloten.

Inclusief een manifest waarin zij hun gezamenlijke visie formuleren op de veranderingen die nodig zijn op gebieden als wonen, inkomen, zorg en verduurzaming. Maatregelen die de stad uit de greep moeten verlossen van wat SP-leider Laurens Ivens 'de verstikkende klauwen van het kapitaal' noemt.

Dat 'linkse pact' heeft woensdag geen meerderheid behaald. De PvdA en de SP zagen hun aanhang halveren. Opgeteld hebben de drie partijen nu 18 van de 45 zetels. Om een coalitie te vormen met een stabiele meerderheid van 24 zetels, zoals Groot Wassink wil, zal het drietal samen moeten werken met de VVD of D66 (in die laatste variant eventueel zonder de SP). Beide liberale partijen hebben laten weten dat ze in principe graag nog een periode meebesturen.

Onder leiding van GroenLinks-informateur Maarten van Poelgeest wordt nu onderzocht welke coalitie het meest logisch is. Groot Wassink wil niet kwijt hoe hij de kansen inschat. Wel kan hij zeggen dat de hoofdstedelijke woningmarkt een van de spannendste punten zal worden. Zowel VVD als D66 heeft fanatiek campagne gevoerd tegen het linkse voornemen om de verkoop van sociale huurwoningen te staken, middeldure huur te reguleren. Daarnaast is er de kwestie die Groot Wassink 'politieke cultuur' noemt. Want door 'sluwe politieke spelletjes' van D66 zijn de persoonlijke emoties tussen de sociaal-liberalen en de rest van de fracties in de raad de afgelopen jaren regelmatig hoog opgelopen. 'Die irritatie moet echt uit de lucht. De stad verdient een stabiele coalitie, en dan moeten partijen elkaar onderling kunnen vertrouwen.'

Dat goede samenwerking in de politiek belangrijk is, leerde Groot Wassink vooral toen hij tussen 2011 en 2014 werkte als fractiestrateeg in de Tweede Kamer en later als persoonlijk medewerker van Bram van Ojik. Het was de tijd nadat de GroenLinks onder leiding van Jolande Sap het beruchte Kunduz-akkoord had getekend. Het liep niet lekker binnen de fractie, er was gekonkel en er werd gelekt naar de pers. Groot Wassink: 'Ik ben er toen diep van doordrongen geraakt hoe belangrijk het is dat je als fractie een team bent. Dat je van iedereen begrijpt waarom ze de politiek in zijn gegaan. Dat is binnen onze fractie in Amsterdam nu zeker het geval, en ook in een nieuwe coalitie is dat belangrijk.'

Het verhaal gaat dat u in die Haagse periode hard botste met Jesse Klaver, de campagneleider tijdens de dramatisch verlopen verkiezingen van 2012. Aanvankelijk leek GroenLinks drie zetels te halen; dankzij een restzetel werden het er vier. U zou gezegd hebben: ik ben blij dat wij nooit meer samen hoeven te werken'.

'Nou, dat verhaal met Jesse herinner ik mij zo niet. Maar dat het emotioneel was, dat klopt. In de politiek ben je heel gepassioneerd bezig, en als je dan verliest, komt dat keihard aan. Om diezelfde reden heb ik de uitslag woensdag eerst ook in kleine groep afgewacht. Het is gewoon te heftig.'

'Het verschil tussen de twee GroenLinks-leiders werd afgelopen zomer treffend beschreven in Het Parool: 'Groot Wassink proclameert teksten van Malcolm X en Public Enemy, Klaver spiegelt zich aan Obama en luistert naar Black Eyed Peas (voor de niet-hiphopaficionado's: Public Enemy verhoudt zich tot Black Eyed Peas als Dostojevski tot Kluun).' Waar Klaver met opgestroopte mouwen vertelt over 'hoop' en 'economisme' is Groot Wassink in zijn element als hij op het GroenLinkscongres een verhaal kan houden over de Februarisaking en de namen mag noemen van de communisten die destijds het lef hadden Amsterdam stil te leggen.'

Ook afgelopen campagne liep die spanning tussen 'Den Haag' en 'Amsterdam' weer even op. Groot Wassink liep zeer tegen de zin van zijn partijleider mee in een demonstratie die onder het motto 'geen racisme in de raad' impliciet ook gericht was tegen PVV en Forum voor Democratie. Maar Groot Wassink hield, gesteund door zijn hele fractie, voet bij stuk. 'Ik maak mij grote zorgen over racisme, dus loop ik mee.'

Klaver dreigde daarop openlijk afstand te nemen van zijn Amsterdamse lijsttrekker. Uiteindelijk lijmde Van Ojik de kwestie. Groot Wassink liep mee, maar ondertekende niet het manifest van de organisatie, zo was het compromis.

Over zijn relatie met Klaver wil Groot Wassink woensdag kort zijn: 'Het is duidelijk dat we twee totaal andere mannen en persoonlijkheden zijn. Maar we delen dezelfde idealen. Daar gaat het om.'

En u hebt de Amsterdamse overwinning ook voor een belangrijk deel aan zijn populariteit te danken.

'Zeker.'

Meer over