Jeruzalem gaat lijken op zusterstad van Teheran

Tussen Israël en zijn buren mag dan een koude vrede heersen, intern woedt een felle strijd tussen rekkelijken en preciezen, betoogt Thomas Friedman....

OP DE dag waarop Israël zijn onafhankelijkheid vierde, vroeg een journalist aan de stafchef van het leger, Amnon Shahak, waarover hij zich meer zorgen maakte: het afnemend krediet van het Israëlische leger bij de eigen bevolking, of het bewapeningsprogamma van buurland Syrië. Het antwoord van Shahak luidde: 'Over geen van beide.'

'Waar ik me echt zorgen over maak', zei Shahak, 'is de toenemende onenigheid binnen de Israëlische samenleving. Die tast onze kracht aan. Ik doel hier op de geschillen tussen zionisten en niet-zionisten, tussen religieus en niet-religieus, tussen Sefardische en Ashkenazische joden, tussen links en rechts. We mogen niet goedvinden dat deze meningsverschillen zich gaan nestelen in het denken der jongeren.'

Shahak's opmerkingen herinneren ons aan het feit dat de echte conflicten waarbij Israël, Egypte, Jordanië, Algerije, Palestina, Turkije en Marokko betrokken zijn, zich niet tússen maar bínnen deze landen afspelen. Toen de Arabieren en de Israëli's nog geregeld tegen elkaar ten strijde trokken, was de centrale vraag of ze ooit vreedzaam zouden kunnen samenleven. Op dit moment is de vraag hóe de Israëli's met de Arabieren moeten samenleven: in een onbehaaglijk staakt-het-vuren of in een situatie van echte vrede? Over deze vraag heerst zowel binnen de Israëlische als binnen de Arabische maatschappij grote verdeeldheid.

In de interne strijd binnen de Arabische wereld vinden we aan de ene kant diegenen die aansluiting willen bij de wereldeconomie. Zij zien vrede met Israël niet als een doel op zich, maar als een noodzakelijke concessie omwille van handelsrelaties met het Westen.

Tegenover hen staan degenen die modernisering als een bedreiging zien. Tot deze groep behoren allerlei soorten mensen: van bureaucraten die bang zijn hun macht kwijt te raken aan particuliere ondernemers, tot fundamentalisten en intellectuelen die bang ten onder te gaan in het proces van modernisering en veramerikanisering. Voor deze 'preciezen' is vrede met Israël het kwalijkste onderdeel van dit proces.

In Israël is een soortgelijke interne oorlog gaande, waarin de vrede met de Arabieren onlosmakelijk verbonden is met de manier waarop Israël in het algemeen de wereld tegemoet treedt. De tegenstelling heeft zulke scherpe kanten gekregen, dat de Israëlische filosoof David Hartman waarschuwt tegen de 'nieuwe opdeling van Israël' - in een ultra-orthodox deel, met Jeruzalem als hoofdstad, en een seculier (niet-religieus) deel met Tel Aviv als hoofdstad.

De ultra-orthodoxe krachten die zich in Israël tegen het vredesproces verzetten omdat ze het zien als een vorm van assimilatie, die Israël alleen maar meer Pizza Huts, Blockbuster video's en kabelkanalen vol obsceniteiten oplevert, zijn dezelfde ultra-orthodoxe krachten die een wet willen aannemen waarmee ze het conservatieve en liberale jodendom willen verbieden. Voor de ultra-orthodoxe joden zijn de Pizza Hut, het vredesproces en het liberale jodendom éé pot nat: ze gaan gepaard met verlies van de joodse identiteit.

Tragisch genoeg zijn te weinig joden in de VS zich hiervan bewust. Zij denken dat de strijd om Jeruzalem tussen de joden en de Arabieren gaat. Maar die oorlog is voorbij. In Jeruzalem zullen de joden de scepter zwaaien. Het gaat er echter om of dat joden zullen zijn die Jeruzalem zien als een tolerante, pluralistische stad, waar iedere vorm van jodendom even rechtmatig wordt geacht, of joden die van Jeruzalem een getto willen maken dat 'nee' zegt tegen de moderne wereld - Jeruzalem als zusterstad van Teheran.

'In Jeruzalem gaat het er niet simpelweg om of de Arabieren worden buitengesloten, maar of er een hechte gemeenschap van joden ontstaat - of Israël een Jeruzalem kan opbouwen waarin alle joden zich welkom en erkend weten', aldus Midden-Oostendeskundige Stephen P. Cohen.

Steeds minder Israëli's zien Jeruzalem nog als sprirituele hoofdstad. Het mag dan wel de plaats zijn waar de regering zetelt, maar het is niet een plaats waar het prettig wonen is of waar je voor je plezier naar toe gaat, omdat de ultra-orthodoxe joden een steeds zwaarder stempel drukken op het leven in de stad.

Daarom heeft Shahak gelijk. De oorlogen waar het nu om gaat, zijn interne oorlogen. De afloop van het Arabisch-Israëlische conflict wordt bepaald door de uitkomst van de joods-joodse strijd om Jeruzalem en de Arabisch-Arabische strijd om de modernisering.

Thomas Friedman is columnist van The New York Times.

The New York Times/ de Volkskrant.

Vertaling: José van Zuijlen.

Meer over