op het tweede gezicht

Jens Stoltenberg scandeerde als jongen leuzen tegen de Navo die hij nu vol overtuiging aanvoert

De Noorse oud-premier Jens Stoltenberg is de eerste 21ste-eeuwse secretaris-generaal van de Navo die ze overal in Europa kennen, en dat is geen gunstig teken.

Olaf Tempelman
Jens Stoltenberg Beeld Javier Muñoz
Jens StoltenbergBeeld Javier Muñoz

Interessant: Jens Stoltenberg, de op één na langstzittende secretaris-generaal van de Navo, scandeerde leuzen tegen de Navo toen die werd bestierd door de langstzittende voorzitter, ‘onze’ Joseph Luns. Zingen tegen de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie deed hij ook, als 16-jarige: ‘Noorwegen, Noorwegen uit de Navo’. Stoltenberg kan de melodie nog neuriën. Wie jong en links was in 1975, zag de Navo als een reactionair bolwerk, geleid door een oerconservatieve houwdegen.

Het kan verkeren. Tegenwoordig wordt de Navo in oerconservatieve en hardrechtse kringen gehekeld. Adepten komen uit kringen waar ‘Navo’ vroeger een vies woord was. Neem de Duitse Grünen, neem GroenLinks. Geen partij die opging in GroenLinks ijverde voor ‘defensiesamenwerking met onze Navo-partners’. Twee sociaal-democratische vrouwelijke premiers uit Scandinavië vroegen deze maand het Navo-lidmaatschap aan. Het Navo-boegbeeld is een sociaal-democratische ex-premier van Noorwegen.

Zonder Russisch revanchisme had Jens Stoltenberg niet in deze rubriek gestaan, als eerste Noor en tweede Scandinaviër, na Greta Thunberg. In de tijd van Luns genoot een Navo-voorzitter bekendheid, na het einde van de Koude Oorlog werd deze functie anoniemer. Verschijnt de secretaris-generaal van de Navo ineens op internationale nieuwszenders, dan is dat net zo min een gunstig teken als wanneer de premier van Noorwegen CNN haalt.

Het kan niet anders of Stoltenberg heeft dit voorjaar teruggedacht aan de zomer van 2011, toen de extreemrechtse terrorist Anders Breivik een bom voor zijn kantoor plaatste (acht doden) en daarna op het eiland Utøya 69 deelnemers aan een sociaal-democratische zomerkamp doodschoot. Stoltenberg was bezig aan de speech die hij op dat zomerkamp zou houden.

Noorse Tony Blair

In de nasleep van de grootste tragedie uit de moderne Noorse geschiedenis bleef hij rustig en kalm, ‘zakelijk’, oordeelden sommigen. Stoltenberg werd bij zijn aantreden ‘de Noorse Tony Blair’ genoemd, maar op behaagzucht, gedraai en veelwoorderij is hij nooit betrapt. Typerend voor zijn publieke uitlatingen is dat hij vaak samenvat wat niemand betwijfelt. ‘We waren verrast over de snelheid waarmee het ging’, zei hij over de machtsovername van de Taliban na de Navo-terugtrekking. Over de dood van zijn jongste zus Nini, jarenlang Noorwegens beroemdste heroïneverslaafde: ‘Haar leven kende lichte en donkere momenten.’

Hij was de middelste van drie kinderen uit een prominente sociaal-democratische familie. Vader Thorvald Stoltenberg was minister van Defensie en Buitenlandse Zaken, moeder Karin Heiberg hoogleraar genetica en feminist. Biografen van Stoltenberg senior schreven over het vrije, antiautoritaire klimaat in dit gezin. Toch kun je als kind uit zo’n milieu prestatiedruk ervaren. Jens Stoltenberg en zijn oudste zus Camilla staken in hun carrières hun ouders naar de kroon. De een bereikte de top in de politiek, de ander in de gezondheidszorg. Voor Nini Stoltenberg werd heroïne een middel om aan de druk te ontsnappen. Er waren jaren dat haar broer en vader haar na afloop van hun buitenlandse reizen gingen zoeken op straat.

Op haar begrafenis bleef Jens Stoltenberg in de plooi, net als op Utøya-herdenkingen en persconferenties over de oorlog in Europa. ‘Oekraïne kan de oorlog winnen’, is het extreemste wat hij heeft gezegd. De Russische staatstelevisie hekelt de Navo net zo als in de Sovjet-tijd, maar zo vaak als kijkers destijds Luns zagen, zo weinig zien ze nu Stoltenberg. Klaarblijkelijk is deze secretaris-generaal als afschrikwekkend personage ongeschikt. Russische kijkers zouden kunnen gaan denken dat de Navo helemaal geen schurkenorganisatie is.

Meer over