Jeltsins populariteit op ongekend dieptepunt

De populariteit van Boris Jeltsin heeft een dieptepunt bereikt. Zelfs de machtige zakenlieden, die hem tot nu toe financieel steunden, zijn hem nu liever kwijt dan rijk....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Als we de Russische krant Nezavisimaja Gazeta mogen geloven, doet president Jeltsin er beter aan dit jaar niet op vakantie te gaan, wil hij de macht houden. Volgens het blad loopt de president het gevaar in zijn vakantiehuis in Karelië te worden opgesloten, waarna een junta onder leiding van voorzitter Strojev van het Russische hogerhuis de macht overneemt.

De krant baseert zich op een analyse van de elektronische inlichtingendienst FAPSI, die het toegespeeld heeft gekregen door de ultra-conservatieve Djerzjava-beweging. Volgens het document is Jeltsin zo impopulair geworden dat een herhaling van de augustuscoup van 1991 (ditmaal met Jeltsin als slachtoffer) niet uitgesloten is.

Waarschijnlijk is het bericht volslagen nonsens - de Nezavisimaja geeft zelf schaapachtig toe dat het document mogelijk een vervalsing is -, maar op één punt heeft het blad gelijk: Jeltsins populariteit is langzamerhand tot een ongekend dieptepunt gezakt.

Volgens recente opiniepeilingen is slechts 3 tot 5 procent van de Russen van plan op Jeltsin te stemmen als er nu verkiezingen zouden worden gehouden. Zorgelijker is dat Jeltsin zelfs de monomane ultra-rechtse politicus Zjirinovski ingehaald heeft als minst geliefde politicus. Liefst 55 procent van de ondervraagde Russen zegt in geen geval op Jeltsin te zullen stemmen.

Zelfs binnen het Kremlin wordt er openlijk getwijfeld aan de politieke toekomst van Jeltsin, die twee jaar geleden ondanks een hartaanval, maar met de financiële steun van de Russische business-tycoons herkozen werd als president.

Jeltsins tweede woordvoerder Igor Sjabdoerasoelov zei gisteren in een interview met de Roesski Telegraf dat Jeltsin zich niet herkiesbaar moet stellen in 2000. 'Je kan niet zeggen dat Jeltsins gezondheid ideaal is en dat hij fit genoeg is om 24 uur per dag te werken', zei Sjabdoerasoelov.

Volgens hem zou de president er beter aan doen een geschikte kandidaat te zoeken die hem in 2000 kan opvolgen. Sjabdoerasoelov werd meteen op zijn vingers getikt door zijn baas Jastrzjembski, die erop wees dat Jeltsin volstrekt gezond is en dat Sjabdoerasoelov geheel voor zijn eigen rekening had gesproken. Het zal weinigen verbazen als de loslippige woordvoerder binnenkort de laan uitvliegt.

Dat de meerderheid van de Russen negatief over Jeltsin denkt, zal het Kremlin een zorg zijn. Afgezien van zijn overwinning bij de presidentsverkiezingen van 1996, toen de kiezers voor de keuze werden gesteld tussen Jeltsin of de communist Zjoeganov, kan de Russische president op weinig aanhankelijkheid van zijn onderdanen bogen.

Het grote verschil is echter dat Jeltsin langzamerhand ook de steun lijkt te hebben verloren van de business-tycoons die hem in 1996 weer in het zadel hielpen met royale schenkingen aan zijn campagnekas. Het is een publiek geheim dat de Nezavisimaja de spreekbuis is van de zakenman/

diplomaat Boris Berezovski en de boodschap is duidelijk: wees blij als je nog aan de macht blijft, maar stel je niet nog eens verkiesbaar.

Een veeg teken is dat ook Berezovski's zakenrivaal Potanin, de topman van het InterRos-concern, deze week openlijk zei te hopen dat Jeltsin zich niet nog eens kandidaat zal stellen. 'Dat zou een heel lastige situatie scheppen. Ik denk dat Rusland een nieuwe leider nodig heeft', zei Potanin.

Een half jaar geleden zouden de 'oligarchen', zoals de vijftien Russische topmanagers genoemd worden, het niet aangedurfd hebben de president in het openbaar af te vallen. Maar nu hebben ze minder geduld: door de crisis op de Russische beurzen hebben ze de waarde van hun concerns met ruim de helft zien dalen. Bovendien is Jeltsin nu veel meer afhankelijk van hun bijdragen aan de lege schatkist.

Volgens Sergej Markov, de directeur van het Moskouse Instituut voor politiek onderzoek, beginnen de oligarchen hun loyaliteit te verleggen, omdat ze aan Jeltsins kansen op herverkiezing twijfelen. Daarbij komt dat ze zich, anders dan in 1996, weinig zorgen maken over het gevaar van een verkiezingszege van de communistenleider Zjoeganov. 'Zijn kans om in de tweede ronde te komen is bijna 100 procent, maar zijn kans om gekozen te worden is bijna nul', vatte Potanin Zjoeganovs perspectieven onlangs tevreden samen.

Volgens Markov willen de business-tycoons van Jeltsin af, omdat hij zich te weinig van hen aantrekt. Een nieuwe kandidaat die met hun geld gekozen wordt, zal zich veel inschikkelijker opstellen, hopen zij.

Tot nog toe heeft Jeltsin zorgvuldig in het midden gelaten of hij van plan is nog eens een gooi naar het presidentschap te doen. Volgens de constitutie mag de president hooguit twee termijnen aanblijven, maar Jeltsins hofhouding redeneert dat zijn eerste termijn niet meetelt; toen maakte Rusland immers nog deel uit van de Sovjet-Unie.

Het Kremlin heeft de zaak voorgelegd aan het Constitutionele Hof, dat waarschijnlijk dit najaar uitspraak doet. Markov voorspelt cynisch dat het Hof zijn oordeel zal laten afhangen van Jeltsins plannen. Maar zelfs als het Hof Jeltsin het groene licht geeft, zal het de president volgens Markov moeilijk vallen zich weer in het zadel te hijsen. Zijn grootste probleem is dat zijn geldschieters dan mogelijk al zijn overgelopen naar het kamp van een van zijn rivalen.

Meer over