Jeltsin berust in uitbreiding van NAVO Stichtingsakte

Met de onverwachte toezegging Russische kernwapens niet langer op de NAVO-lidstaten te richten, en door zijn handtekening te zetten onder de Stichtingsakte, heeft de Russische president Jeltsin de uitbreiding van het atlantisch bondgenootschap naar Oost- en Midden-Europa officieel geaccepteerd....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

PARIJS

Een montere Jeltsin verraste dinsdag in de rijk versierde Salle des Fêtes van het Elysée-paleis zijn gehoor van staatshoofden en regeringsleiders met de belofte alle op NAVO-doelen gerichte kernkoppen 'te verwijderen'. Dat was althans de interpretatie van de tolk en het zou - mits zo bedoeld - een ontwikkeling zijn geweest die de bijeenkomst in Parijs nog meer betekenis zou hebben gegeven.

Na de ondertekening van het samenwerkingsakkoord maakten minister van Buitenlandse Primakov en Jeltsins woordvoerder Jastrzjembski een eind aan de verwarring bij de NAVO-delegaties en de media. In een gesprek met minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo verduidelijkte Primakov dat het niet ging om het verwijderen van de kernkoppen, maar om het veranderen van de doelwitten.

Jastrzjembski zei dat hopelijk in de toekomst alle kernwapens worden verwijderd, maar dat Jeltsin bedoelde te zeggen dat de kernwapens niet langer op Europese en Turkse doelen zullen zijn gericht.

Rusland beschikt over ruim zesduizend kernkoppen. Al in 1993 en vervolgens eerder dit jaar in Helsinki spraken de VS en Rusland af hun kernwapenarsenalen niet langer op elkaars steden te richten. Die afspraak wordt dus nu uitgebreid naar Europese steden.

Dit zijn gebaren met een hoog symbolisch gehalte, want in tijden van conflict is het herprogrammeren van de richtingscoördinaten een kwestie van minuten. Niettemin juichte het Witte Huis bij monde van woordvoerder Mike McCurry de toezegging van Jeltsin toe: 'Positief in de zin dat het gaat om een vertrouwenwekkend gebaar.' Clinton greep een aparte ontmoeting met Jeltsin aan om verdere duidelijkheid te krijgen.

De Russische president was dinsdag in Parijs onmiskenbaar het middelpunt. De sfeer in de Salle des Fêtes was licht gespannen, tot Jeltsin diep zuchtte en vervolgens de twee documenten ondertekende. Hij ontlokte daarmee aan zijn collega's opgelucht gelach.

De ene versie van de Stichtingsakte was gebonden in blauw leer, de andere had een kaft van rood leer. Nadat Jeltsin zijn handtekening had gezet, kuste hij een verbouwereerde secretaris-generaal van de NAVO, Solana, op de rechterwang. Dat gebaar werd niet op dezelfde wijze geretourneerd.

Jeltsin liet er geen misverstand over bestaan dat Rusland de uitbreiding van de NAVO naar Oost- en Midden-Europa nog steeds 'op een negatieve wijze bekijkt'. Maar, zo voegde hij er meteen aan toe: 'Wij erkennen dat er een overeenkomst tot stand is gekomen waarin rekening is gehouden met onze belangen'. En: 'Ik hecht zeer grote waarde aan deze bijeenkomst en ik hoop dat we met de ondertekening van de Stichtingsakte een nieuwe fase in het leven van Europa, een vreedzaam Europa, zijn begonnen.'

Jeltsin wekte de indruk dat wat hem betreft de discussie over het principe van uitbreiding achter de rug is. Hij ging zelfs zo ver de Stichtingsakte te prijzen. 'Wij creëren voor onszelf nieuwe mogelijkheden voor gezamenlijke actie op gebieden als crisismanagement, non-proliferatie en wapenvermindering', zei het Russische staatshoofd.

De overeenkomst (de akte is geen juridisch document) voorziet in de oprichting van een Russisch-Atlantisch overlegorgaan en stipuleert dat de NAVO geen kernwapens en nieuwe troepen in Oost- en Midden-Europa zal stationeren.

President Jeltsin werd door alle NAVO-leiders uitvoerig geprezen en bedankt. De Duitse bondskanselier Kohl noemde hem een 'open en eerlijk leider' en minister-president Kok ziet in Jeltsin een 'moedig man met visie', die een 'historische bijdrage levert aan een vreedzaam Europa'.

Kohl en Kok benadrukten dat de Stichtingsakte naar alle waarschijnlijkheid een belangrijker bijdrage is aan vrede en stabiliteit in het ongedeelde Europa dan de uitbreiding van de NAVO. Kok: 'Nu de NAVO niet langer een duidelijk te identificeren vijand heeft, maakt het exclusieve karakter van het bondgenootschap plaats voor een inclusieve alliantie.'

President Clinton, die zijn krukken heeft verruild voor een wandelstok, wees erop dat de wereld waarvan ruim vijftig jaar geleden zijn voorgangers Roosevelt en Truman droomden, binnen bereik is: 'Een vreedzaam, democratisch en eengemaakt Europa.' Tegen sceptici in de Verenigde Staten en Europa zei Clinton dat de Stichtingsakte de basis is voor een partnerschap waarin de Europese veiligheid centraal staat.

'Die veiligheid is niet langer een zaak waarin de winst voor de NAVO het verlies is van Rusland, of de zwakte van de alliantie de kracht is van Rusland. Dat is een vorm van oud denken, dit zijn nieuwe tijden', aldus de president, die gisteravond in Den Haag arriveerde in verband met festiviteiten rond de herdenking van de Marshallhulp die Nederland na de oorlog ontving. Zijn woordvoerder McCurry zei te verwachten dat het debat over de uitbreiding van de NAVO nu ook in de VS op stoom zal komen.

Meer over