Interview

‘Je moet bij klimaatpolitiek kijken naar de daden, niet naar de woorden’

Het Klimaatrapport van het IPCC kwam maandag hard aan in Den Haag. Premier Rutte wil olympisch kampioen klimaat worden, liet hij weten in een reactie. De vraag aan politiek verslaggever Yvonne Hofs: Hoe geloofwaardig is hij als chef de mission?

Demissionair premier Mark Rutte in Venlo bij de ondergelopen Maaskade, eerder deze zomer. Beeld ANP
Demissionair premier Mark Rutte in Venlo bij de ondergelopen Maaskade, eerder deze zomer.Beeld ANP

Hoe is het klimaatakkoord gevallen in Den Haag?

‘Het regende weer alarmerende termen. ‘Code rood voor de mensheid’, ‘uitermate zorgelijk’, ‘een levensbedreigende realiteit’. Heel voorspelbaar. Maar ja, nu moet er boter bij de vis, hè? Gratuit geschokt doen is heel gemakkelijk.’

Hoe interpreteer jij de opstelling van de VVD? Rutte spreekt over een ‘zeer zorgelijk’ rapport en wil ‘nummer één in de Olympische Spelen van het klimaat’ worden. Tegelijkertijd houdt hij vol dat het ‘wel haalbaar en betaalbaar’ moet blijven.

‘Dat zegt al genoeg. Dat is altijd het probleem. Het doet mij denken aan die discussie over de nieuwe bestuurscultuur. Rutte zei toen ook dat hij daar ‘radicale ideeën’ over had, maar toen hij die ideeën bij Nieuwsuur uit de doeken mocht doen, produceerde hij alleen hete lucht. Het is erg makkelijk om ambitieuze doelstellingen te formuleren, maar zodra het op de uitvoering aankomt hapert het altijd.’

‘Je moet kijken naar de daden van de politiek, niet naar de woorden. Woorden zijn gratis. Neem het Urgenda-doel, daar had het kabinet zich aan gecommitteerd. En toch halen we het niet. Ik geloof best dat Rutte klimaatopwarming echt zorgelijk vindt. Hij schrikt ook van de overstromingen in Limburg en van wat er in de rest van de wereld gebeurt. Maar uiteindelijk willen de kiezers, en dat zijn niet alleen degenen die op Rutte stemmen, geen windmolens in hun achtertuin, geen hogere energierekening, en wél goedkoop op vliegvakantie naar Mallorca.’

‘Je kunt niet altijd de schuld bij politici leggen. Die reageren op wat de kiezer wil. En die wil niet genoeg inleveren op zijn levensstijl, zo simpel is het. Om drastisch in te grijpen, moeten politici de kiezer martelen, bij wijze van spreken. Daar hebben zij geen zin in, want dan worden ze niet herkozen.’

Speelt de sterke lobby van grote, vervuilende bedrijven ook een rol?

‘Het is erg lastig om multinationals tot streng klimaatbeleid te dwingen. Dat kan echt alleen via internationale afspraken, niet op nationaal niveau. Hun dreigementen zijn namelijk reëel. Ze kunnen hun productielocaties en hoofdkantoren naar een ander land verplaatsen, waar minder strenge klimaatregels gelden. Stel dat de Nederlandse regering Tata Steel nog meer onder druk zet, een bedrijf dat overigens al probeert te vergroenen. De eigenaren in India zeggen dan: wij vinden staalproductie in Europa toch al niet rendabel, wij sluiten de fabriek. Dan verlies je een enorme werkgever in de provincie Noord-Holland. Dat vinden de vakbonden niet leuk en dan hebben politici weer een ander probleem.’

Wat weerhoudt Rutte ervan zich net zo ambitieus uit te spreken als zijn Britse collega Boris Johnson, wiens achterban toch ook niet overloopt van, om met de VVD te spreken, ‘klimaatdrammers’?

‘Het is ook afwachten of Johnson tot daden komt. Zoals ik zeg: woorden zijn makkelijk. ‘We moeten echt méér doen tegen klimaatverandering’ is de enige logische reactie op dit rapport, tenzij je Thierry Baudet heet. En er gaat heus ook het nodige gebeuren qua reductie van de broeikasgasemisses. Zowel in Nederland als de rest van de wereld. Maar de vraag is of het genoeg is. Dit nieuwe rapport is vooral zo alarmerend omdat het laat zien hoe weinig tijd er nog is om catastrofale opwarming van de planeet te voorkomen.’

‘Ook de Britse conservatieve kranten, zoals de Daily Mail, vroegen zich gelijk af hoe veel die klimaatambities van Johnson de Britse burger wel niet gaan kosten. ‘Boris Johnson gaat ons aan de bedelstaf brengen’, teksten van dat kaliber. De Telegraaf doet in Nederland min of meer hetzelfde.’

Hebben politici niet de taak om de burger mee te nemen op zo’n belangrijk dossier?

‘Ja, maar het vertrouwen in de politiek is laag op dit moment. Dat maakt het sowieso al moeilijk om mensen mee te nemen. Daarbij is klimaatalarmisme een boodschap die mensen niet willen horen. Onze huidige welvaart en wereldeconomie is gebaseerd op fossiele brandstoffen. Een transitie naar duurzame energie gaat pijn doen, die gaat mensen hard in de portemonnee raken. Dat is onmogelijk te verkopen aan de meerderheid van het publiek.’

‘Het is een keuze tussen nu de rekening van effectief klimaatbeleid betalen of over een paar decennia een nog veel hogere rekening van klimaatrampen betalen. Als politici voor het eerste kiezen, worden ze bij de volgende verkiezingen keihard afgestraft. De noodzaak van langetermijnbeleid verdraagt zich slecht met democratieën waar om de vier tot zeven jaar verkiezingen zijn.

Niet voor niets zegt Rutte dat het klimaatbeleid ‘wel betaalbaar’ moet blijven. In de notulen van de verkenners Jorritsma en Ollongren stond dat Rutte liever niet met GroenLinks wilde regeren, want dat zou een regeerakkoord met ‘heel veel klimaat’ opleveren. Een heel ambitieus klimaatbeleid, daar had de VVD dus geen zin in. Ik denk niet dat dit VN-rapport daar nou veel verandering in brengt. Ook gisteren probeerde hij het weer zo te spinnen dat een overgang naar een duurzame economie goed is voor de werkgelegenheid en economische groei. Maar dan moet de transitie langzaam gaan, en die tijd is er volgens het rapport dus niet.’

‘Heel hard gezegd: je hebt een ramp als de Watersnoodramp nodig voordat de ernst bij de kiezer pas echt doordringt. En die rampen moeten dan wereldwijd plaatsvinden, want als alleen Nederland bereid is offers te brengen, maakt het te weinig verschil. Eén overstroming in Limburg zonder doden is snel vergeten, dat is niet genoeg om struisvogelpolitiek te verdrijven. De wal moet in dit geval echt het schip keren.’

Heeft dit rapport nog invloed op de formatie?

‘Nee. Het klimaat stond immers al op de agenda. Dit rapport is ook geen verrassing, alle omineuze tekenen dat klimaatverandering versnelt waren er al. Het komt uiteindelijk op de grote hoop van afruilen in de formatie terecht. Uiteindelijk zullen de koopkrachtplaatjes toch weer leidend zijn voor het kabinetsbeleid. Het behoud van welvaart vindt men op korte termijn belangrijker dan de planeet redden. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd.’

Meer over