Voorpublicatie

‘Je kunt niet meer zeggen: de ic regelt het wel even. Daar zijn we helemaal klaar mee’

Het OMT staat aan de vooravond van weer een belangrijk advies aan het kabinet. Liever zou ic-arts Diederik Gommers in Nederland de discussie voeren over de toekomst van de zorg. Dat zegt hij in het boek dat vrijdag over hem verschijnt. Een fragment uit het laatste hoofdstuk.

Intensivist en OMT-lid Diederik Gommers in het academisch ziekenhuis Erasmus MC in Rotterdam. Beeld Arie Kievit
Intensivist en OMT-lid Diederik Gommers in het academisch ziekenhuis Erasmus MC in Rotterdam.Beeld Arie Kievit

Op dinsdagavond 14 september 2021 parkeert taxichauffeur Shamal Jabbar zijn auto voor de deur van huize Gommers in Wijngaarden. Hij komt de intensivist ophalen voor een bezoek aan Jinek. Het is een historische dag: Rutte heeft zojuist aangekondigd dat het vanaf 25 september niet langer verplicht is anderhalve meter afstand te houden. Daarmee vervalt een van de laatste coronabeperkingen. Gommers neemt plaats op de achterbank. In zijn handen heeft hij een stapeltje papier. Zijn gezicht staat zorgelijk.

Wat een heerlijke dag, hè? Het land gaat weer open. Ben je blij?

‘Ik weet het niet. Jinek belde me zondag en ik heb al een paar nachten slecht geslapen. Dan word ik wakker en denk ik: wat moet ik Eva vertellen? Ik kan wel weer een zielig verhaal houden over de ic, maar het heeft geen zin elke keer opnieuw hetzelfde te zeggen. Ik zou dolgraag meegaan in de sfeer van ‘dit is de afronding, het zit erop’, maar zo voelt het niet. Iedereen heeft zich ingegraven in zijn loopgraaf. Mensen die zich nog niet hebben laten vaccineren, gaan dat nu ook niet meer doen. Dat betekent dat de situatie nog steeds risicovol is, er kan zo weer een piekje komen. Ik maak me echt zorgen of we voldoende capaciteit blijven houden.’

Maar de vaccinatiegraad in Nederland is hoog. De situatie van vorig jaar komt toch nooit meer terug?

‘Dat dachten we in juni ook en toen kwamen er toch weer best veel mensen naar de ic. En daar is de situatie echt heel anders dan vorig jaar. We hebben veel minder verpleegkundigen dan toen, de uitstroom is enorm.’

Hij pakt zijn papieren. ‘Ik heb hier een paar brieven die verpleegkundigen naar het management hebben gestuurd. We proberen met de afdeling oplossingen te bedenken voor het personeelstekort en ik had ze gevraagd of ze eens wilden nadenken over de mogelijkheid medisch studenten in te zetten tijdens piekbelasting. Daar zijn ze woedend over. Hier, lees maar mee. Deze verpleegkundige schrijft dat ze het gevoel heeft dat het Erasmus MC blind is voor wat die opschaling met het personeel zal doen en dat de leiding alleen geïnteresseerd is in het geld dat covidpatiënten het ziekenhuis opleveren. Ze schrijven allemaal dat ze geen plezier meer hebben in hun werk en de coviddiensten te zwaar vinden.’

Hoeveel minder ic-verpleegkundigen zijn er nu in vergelijking met vorig jaar?

‘Ik denk landelijk een stuk of honderd. Dus als je vraagt of ik blij ben: niet echt, nee. We hadden in het OMT drie scenario’s gemaakt en mijn advies zou zijn geweest om voor scenario 2 te kiezen, gefaseerd opengaan. Maar ze hebben gekozen voor het scenario met het hoogste risico. Dat mogen ze doen, maar ze zeggen óók dat elke Nederlander de behandeling moet kunnen krijgen die hij nodig heeft. Alleen zeggen ze níét: mocht het onverhoopt toch weer misgaan, dan regelen we iets waarmee we die verpleegkundigen binnenboord houden, bijvoorbeeld door ze extra te betalen.’

Er is geen vangnet?

‘Precies, daar komt het op neer.’

Het aantal beschikbare ic-bedden heeft deze hele crisis lang centraal gestaan. Het land is meerdere keren op slot gegooid om te voorkomen dat de vraag groter werd dan de capaciteit. Is de grote les voor de toekomst dan niet dat we structureel naar meer ic-bedden moeten?

‘Dat is maar de vraag. Nederland heeft 1.150 ic-bedden, daarvan waren er toen covid begon 950 operationeel en inmiddels zullen dat er 925 zijn. In 2019 was 70 procent van de ic-capaciteit bezet en dat is een prima percentage. Wij zijn een land waar we niet zinloos bepaalde behandelingen doen, zoals in veel andere landen waar de drempel om op een ic te komen veel lager is. En je wilt ook geen situatie waarin voortdurend bedden leegstaan, daar zijn ze veel te duur voor.’

Maar nou komt volgend jaar covid-21 of iets anders engs en ligt de boel wéér plat omdat de ic het niet trekt: dat slaat toch ook nergens op?

‘Covid-19 was een exceptionele ramp. Maar inderdaad: het kan gebeuren. En de apparatuur is er, ergens in Nederland staan nog duizend of misschien wel tweeduizend beademingsmachines opgeslagen. Geef ons een paar bussen vol verpleegkundigen en we gaan aan de slag. Alleen zijn die er dus niet. Daar zit het probleem. Je moet zorgen voor flexibiliteit bij de verpleegkundigen, maar die moet je organiseren; daar kwam dat idee van het inzetten van medisch studenten ook vandaan. Zodat je zonder al te grote problemen kunt opschalen. Maar het is vooral de hoogste tijd voor een zinnige discussie over wat voor zorg we in Nederland willen.’

Wat bedoel je?

‘Hoeveel geld hebben we ervoor over, hoe hoog is de premie die je bereid bent te betalen en wat voor zorg kun je daarvoor leveren? Bij een volgende ramp kun je niet meer zeggen: de ic regelt het wel even. Daar zijn we helemaal klaar mee. Want we kúnnen niet zoveel meer regelen. De enige knoppen waaraan we kunnen draaien, is het ok-programma. Dat moet je ’s ochtends om kwart voor acht beslissen. Maar die mensen zitten ook te wachten, sommigen moeten een spoedoperatie ondergaan, die kun je niet eindeloos uitstellen. En waar je vooral geen vat op hebt, is wat er via de Eerste Hulp binnenkomt.

‘Tegen mijn vakbroeders heb ik gezegd: luister eens jongens, moeten we ons vak niet beter beschermen? Want als we zo doorgaan, houden we over een jaar of twee jaar geen verpleegkundige meer over – en wat is ons vak dan nog? Dus moeten we niet een andere discussie hebben? Over wat we eigenlijk aan het doen zijn en of we scherpere keuzes moeten maken? Zou je in geval van krapte niet moeten zeggen: dit gaat voor dat?’

Dus eigenlijk wil je een zinnige discussie over kwaliteit van leven en de vraag of we niet te veel ingrijpen.

‘Ja! Niet behandelen is ook behandelen. Alleen ligt die discussie nu zo gevoelig omdat hij wordt gecombineerd met covid. Maar covid heeft wel dingen zichtbaar gemaakt die daarvoor ook al speelden. We leven in een heel rijk land en we dachten dat alles kon. Mensen hebben het gevoel dat ze recht hebben op eindeloze behandelingen. Maar binnen het huidige systeem gaat dat niet. We zijn tegen de grenzen van ons zorgsysteem aangelopen. En als je wel wilt dat alles kan, dan moeten we er zoveel miljard inpompen en de ziektekostenpremies verhogen. Maar dat heb je niet in een paar maanden opgelost, daar moet je aan bouwen. En daar ben je wel tien jaar mee bezig.’

Vrijdag verschijnt Intens. Het verhaal van Diederik Gommers, geschreven door Volkskrantredacteur Wilma de Rek. Het boek is een reconstructie van de coronacrisis door de ogen van ic-arts Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care en lid van het OMT. Hij geeft inzage in zijn aantekeningen, mails en whatsappjes, laat zien hoe belangrijke besluiten tot stand kwamen en spreekt openhartig over zijn persoonlijke leven.

null Beeld Uitgeverij Balans
Beeld Uitgeverij Balans