Janoekovitsj rapt zich terug naar de top

Victor Janoekovitsj is terug op het Oekraïense politieke toneel; hij rapt en probeert minder grof te zijn. Zijn partij wordt als winnaar getipt van de komende parlementsverkiezingen....

Een jaar geleden was Viktor Janoekovitsj een gebroken man. Na massale straatprotesten in Kiev werd zijn uitverkiezing tot president ongeldig verklaard. Maar de grote verliezer in de Oranje Revolutie is helemaal terug op hetOekraïense politieke toneel. Zijn pro-Russische Partij van de Regio’s zal volgens alle peilingen bij de parlementsverkiezingen op 26 maart de meeste stemmen bemachtigen.

Op het Theaterplein in de mijnstad Loegansk staan vier rijen jongeren in blauwe hesjes te zwaaien met grote blauwe vlaggen. Uit enorme luidsprekers schalt het sonore stemgeluid van Viktor Janoekovitsj, ritmisch sprekend op een strakke beat. ‘Een gezond lijf! Een gezonde geest!’, rapt de politieke leider. ‘Alles hangt nu van jullie af. Kies voor ons!’

Twee uur later ziet het plein zwart van de mensen. Duizenden inwoners van Loegansk zijn voor het standbeeld van Lenin bijeen gestroomd om te luisteren naar de toespraak van hun Janoekovitsj – ex-manager bij de kolenmijnen, ex-gouverneur van Donetsk en ex-premier. Zijn bonkige gestalte vult het podium – Janoekovitsj is bijna twee meter lang en weegt 110 kilo. ‘Ik kom hier voor jullie, voor de mijnwerkers en arbeiders! Wij gaan massaal nee zeggen tegen Oranje! Het Oranje-regime heeft geen respect voor jullie getoond en het land in crisis gestort! Het is tijd voor orde en stabiliteit!’

Op campagne in het Oosten van Oekraïne – waar hij vandaan komt – is Janoekovitsj in zijn element. Zijn toespraak zit vol pakkende uitspraken, de menigte hangt aan zijn lippen. ‘Ik ga op je stemmen, moi zajtsjik (mijn konijntje)’, schreeuwt een oudere dame in bontjas, driftig zwaaiend met een blauw vlaggetje.

De nieuwe Janoekovitsj heeft veel van zijn nederlaag geleerd. Popmuziek was een belangrijk instrument van de Oranje Revolutieleiders: de Janoekovitsj-rap is zijn tegenbod. Overal waar de oppositieleider komt, juicht een enthousiaste menigte hem toe. Acht busjes vol jonge vlaggenzwaaiers rijden voor de campagnekaravaan uit om op de pleinen sfeer te maken. Deze studenten – van wie sommigen een jaar geleden nog voor Joesjenko joelden – krijgen voor dit baantje 50 grivna (8,30 euro) per dag.

Zijn taalgebruik is beschaafder geworden. Vorig jaar schold Janoekovitsj zijn tegenstanders uit voor ‘kozjli’ (geiten), een scheldwoord uit het Russische gevangenisjargon. Tegenwoordig klinkt het subtielere ‘kameleon’ wanneer hij een politieke opponent beschuldigt van leugens en bedrog. En hij raast niet meer door over westerse spionnen die de Oranje Revolutie zouden hebben georganiseerd.

Tot het moment dat de camera’s weg zijn. Tijdens een nagesprek met acht lokale journalisten zakt Janoekovitsj ontspannen onderuit. Terwijl hij opschept over zijn dwingende leiderschapskwaliteiten, rollen de vloeken en scheldwoorden in rap tempo over zijn lippen. ‘Hij heeft veel voor deze regio gedaan, maar ik vind het wel jammer dat hij zo onbeschoft is’, zegt Jelena Privjen, redactrice van een lokaal zakenblad. ‘Een politiek leider hoort erudieter te zijn.’

Met behulp van een Amerikaans pr-bureau heeft Janoekovitsj het afgelopen jaar druk aan zijn imago gesleuteld – dat heeft te lijden onder twee gevangenisstraffen uit zijn jonge jaren en geruchten over banden met de georganiseerde misdaad.

‘Op aanraden van adviseurs probeert hij minder arrogant, minder grof over te komen’, vertelt zijn pr-manager Rodron Mirosjnik in de campagnebus op weg naar alweer een armoedig mijnwerkersstadje. ‘Het is voor Janoekovitsj heel goed geweest dat hij een tijdje oppositie moest voeren. Tot vorig jaar vertoonde zijn carrière een constante stijgende lijn. Hij raakte aan de macht gewend. Nu is hij extra bevlogen om de macht terug te krijgen.’

De politieke positie van Janoekovitsj lijkt net als zijn woordkeus genuanceerder geworden. Hij is sinds kort nadrukkelijk vóór de toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie. ‘Natuurlijk wil ik dat Oekraïne op termijn integreert in de EU’, zo vertelt hij tijdens een kort gesprek tussen twee optredens door. ‘Maar we moeten ophouden met de euro-romantiek van het huidige regime. De EU heeft niets aan mooie woorden, we moeten pragmatisch zijn. Oekraïne is een arm land, waarop de EU helemaal niet zit te wachten. Daarom zullen wij eerst onze economie grondig moeten hervormen. Pas daarna, over een jaar of drie, kunnen we afspraken gaan maken over geleidelijke toetreding.’

Begin februari ontving Janoekovitsj afgevaardigden van veertig ambassades om ook het buitenland met zijn gematigdere imago te laten kennismaken. Veel van zijn standpunten zijn overigens gelijk gebleven. Janoekovitsj is nog steeds fel tegen toetreding tot de NAVO (net als 85 procent deOekraïners) en voor de acceptatie van het Russisch als officiële tweede taal. ‘De anti-Russische retoriek van het huidige regime heb ik nooit begrepen. Het is niet in het belang van het Oekraïense volk om onze belangrijkste strategische partner van ons te vervreemden.’

Janoekovitsj heeft zijn aanhang in het Oosten en Zuiden vanOekraïne het afgelopen jaar vrijwel volledig weten te behouden. Daarin is president Joesjenko niet geslaagd. Een jaar na de revolutie zijn veel Oekraïners gedesillusioneerd. Joesjenko kreeg ruzie met de revolutieprinses Julia Timosjenko en ontsloeg haar als premier. De economische groei daalde en de corruptie nam toe. Salarissen en pensioenen stegen weliswaar, maar de prijzen voor levensmiddelen en benzine eveneens. En de EU bleek helemaal niet zo happig om Oekraïne in haar armen te sluiten.

De parlementsverkiezingen zijn extra belangrijk, omdat Oekraïne dit jaar is veranderd in een parlementaire democratie. De president heeft veel macht moeten afstaan aan de premier. Volgens recente peilingen krijgt de Partij van de Regio’s van Janoekovitsj tussen de 22 en 30 procent van de stemmen. Ons Oekraïne van president Joesjenko blijft steken rond de 17 procent, ongeveer evenveel als het blok van zijn voormalige revolutiepartner Julia Timosjenko. Toch is het zeer de vraag wie de nieuwe premier mag leveren, omdat geen van de partijen een meerderheid in het parlement zal krijgen. De verwachting is dat Timosjenko en Joesjenko opnieuw een coalitie zullen sluiten.

De parlementsverkiezingen in Oekraïne zullen dit jaar hoe dan ook resulteren in een drama, zegt Jevgeni Talisjov hoofdredacteur van het blad Ostrov in Donetsk. ‘Ons nieuwe parlement zal voor 50 procent bestaan uit criminelen. De lijst van de Partij van de Regio’s staat er vol mee – onder wie de financier Rinat Achmetov (industrieel en multimiljardair uit Donetsk, red.) van Janoekovitsj. Maar helaas hebben ook alle andere partijen dubieuze figuren op hun kieslijst staan. Vlak na de revolutie waren alle oligarchen bang, velen vluchtten naar het buitenland. Nu zijn ze terug. En dankzij deze verkiezingen zal een groot deel van hen immuniteit krijgen.’

Ostrov is het enige blad in Donetsk dat tegen Janoekovitsj oppositie voert, vanuit een bouwvallig flatgebouw naast een stinkende fabriek. Net als veel Oekraïners is Talisjov teleurgesteld in Joesjenko. ‘Hij was besluiteloos en onvoorbereid, heeft te lang gewacht met het doorvoeren van veranderingen. Van deze regio in het Oosten heeft hij zijn handen volledig afgetrokken, terwijl hij hier juist zieltjes had moeten winnen.’

De kloof tussen het Oosten en Westen van Oekraïne is het afgelopen jaar alleen maar dieper geworden, meent ook redactrice Privjen uit Loegansk. ‘Zo erg heb ik het nog nooit meegemaakt. De mensen zijn elkaar echt gaan haten.’ Privjen gaat waarschijnlijk stemmen voor Janoekovitsj. ‘Jammer dat hij niet wat beschaafder is. Maar ik kies liever voor stabiliteit dan voor de chaos van het huidige regime.’

Meer over