Jan was bezig met een puzzel

Vorige maand werd de 'lastige' afvalverwerker Jan Burgers vermoord. Wilde theorieën deden de ronde over het motief van de aanslag....

Soms is de stilte ondraaglijk. Toen Jan Burgers nog leefde, wilde broer Gré nog wel eens tegen hem zeggen: 'Hou toch eens op met dat slappe geouwehoer.' Maar ze genoten van zijn bezoekjes, Gré Burgers, zijn vrouw Lies en hun kinderen. Dan kwam Jan al van verre toeterend aanrijden, parkeerde zijn auto zo ongelukkig mogelijk, kwam binnen en begon te vertellen, onder het genot van vele 'bekskes' koffie en sigaretten.

Gré: 'Hij was heel druk. En als hij honderd woorden zei, dan waren er maar twintig serieus.' En dat missen ze nu. Zoals ook zijn vrouw Corry en zijn kinderen Mark en Marion in de stilte zijn afwezigheid voelen. Gré Burgers: 'Jan was onnavolgbaar. Maar hij was eerlijk. Dat hij nu is vermoord, heeft eigenlijk ook met zijn goedheid te maken.'

Jan Burgers, afvalondernemer te Weurt, werd vorige maand, donderdagochtend 18 september, doodgeschoten toen hij het kantoor van zijn bedrijf aan de Nijmeegse Hogelandseweg verliet in gezelschap van de man die nu vastzit op verdenking van moord.

Jan Burgers hoefde niet met de man te praten, maar hij deed het toch. De verdachte zou zijn grond verkopen aan Jan Burgers, maar werd nog voordat de transactie kon worden beklonken failliet verklaard. Het gevolg was dat Burgers niet meer direct zaken kon doen met de man: hij moest in het vervolg bij de curator zijn.

Maar de verdachte begreep dat niet. Hij ging bij Burgers langs om geld te halen. Ook de kinderen van de man eisten geld van Burgers. 'Jan kon hem geen betaling doen', zegt Burgers' advocaat Stef Goedvriend. 'Dan zou hij in overtreding zijn. Het is typisch Jan dat hij dat toch persoonlijk wilde uitleggen.'

Volgens getuigen verliep het gesprek in een goede sfeer. De mannen liepen na afloop samen de trap af. Eenmaal buiten klonken er schoten. Toen de eerste mensen kort daarna ter plekke kwamen was Jan Burgers dood en de verdachte verdwenen. Twee dagen later werd de man opgepakt. Naar verluidt zwijgt de verdachte sindsdien. Het moordwapen werd tot op heden niet gevonden.

Er ging een schok door Weurt en omgeving. Want Jan Burgers was niet zomaar iemand. De boerenzoon die naar eigen zeggen analfabeet was, had eigenhandig en op spectaculaire wijze een miljoenenbedrijf opgebouwd.

Jan Burgers was ook landelijk bekend. In 1997 bracht hij burgemeester Zijlmans van Beuningen, waaronder Weurt valt, in de problemen. Zijlmans was naast burgemeester ook commissaris van de Afvalverwerking Regio Nijmegen (ARN), waarvoor Jan Burgers op contractbasis werkte. Een conflict tussen Burgers en de ARN, die de 'lastige' afvalondernemer kwijt wilde, liep hoog op.

Een maand nadat Burgers de adjunct-directeur telefonisch zou hebben bedreigd, deed het bedrijf aangifte en werd hij door de politie opgepakt voor verhoor. Op het politiebureau bleek dat de Riagg was ingeschakeld om Burgers te onderzoeken.

'Weet je wat?', zei Burgers tegen een agent, 'ze willen me gek laten verklaren'. Na zijn vrijlating deed hij aangifte tegen Zijlmans, die had aangedrongen op onderzoek door psychiaters. Zijlmans werd uiteindelijk vrijgesproken, al vonden rechters wel dat hij de schijn van belangenverstrengeling had gewekt.

De zaak is nog altijd niet afgerond. Namens wijlen Jan Burgers heeft zijn vrouw begin oktober een klacht ingediend bij het Europees Hof voor de rechten van de Mens te Straatsburg. Want de kwestie zat Jan Burgers hoog, hoger dan de kwestie ARN. Wilde theorieën als zou zijn dood te maken hebben met het feit dat hij 'te veel wist' over 'onregelmatigheden' bij de ARN, werden al na een paar dagen ontzenuwd.

Jeannette Verheul, ex-secretaresse van de ARN en bevriend met Burgers: 'Zijn dood moet echt te maken hebben met die grondtransactie. Aan het ARN-front was het rustig. Hij vond het belangrijker dat zijn naam, die door de kwestie-Zijlmans was geschaad, gezuiverd werd. De openlijkesuggestie dat hij gek zou zijn, heeft hem diep gekrenkt.'

De dood van Jan Burgers gaf opnieuw voeding aan de sluimerende gedachte dat er wel iets mis zou zijn met Jan Burgers. 'Jantje was gestoord, bijna ontoerekeningsvatbaar. Ja, soms griezelig eng', tekende de Telegraaf na zijn dood op uit de mond van een anonieme dorpsbewoner. Burgers familie en zijn vrienden zijn woedend over het artikel.

'Jan is zoveel onrecht gedaan, dat is haast onvoorstelbaar', zegt Ton Scholten, die Burgers leerde kennen toen Scholten nog bij de Nijmeegse politie werkte. 'Het is ongelooflijk dat hij toch altijd vrolijk bleef.' Het wordt vriend en buurtgenoot Bert Booltink nog altijd te kwaad als hij aan Jan Burgers denkt. 'Ik weet niet of u ooit echt zwaar in de problemen heeft gezeten? Nou, ik wel. En Jan Burgers heeft me toen geholpen. Zonder er een woord aan vuil te maken. Jan werd weleens verguisd omdat hij een slimme zakenman was. Maar dezelfde mensen die zaken met hem deden, zeiden: ”Ik heb nooit één enkel zakelijk probleem met hem gehad.”

Jan Burgers was een man van Cruijffiaanse wijsheden. 'Als je de waarheid vertelt, hoef je nooit te liegen', was één van zijn gevleugelde uitspraken. Wat wél zo was, zegt Ton Scholten: 'Jan zette mensen op het verkeerde been. Mensen die hem niet kenden, dachten dat hij dom was. Hij praatte heel veel, hij leek onzin te verkopen, maar tussen de regels door vertelde hij wel waar hij mee bezig was en wat zijn plannen waren. En dat was altijd doordacht.'

Op die manier bouwde Jan Burgers een miljoenenbedrijf op aan de rafelrand van Nijmegen, op de grens met Weurt. Hij kwam uit een groot boerengezin uit Lindenholt, nu een wijk van Nijmegen. Op school kon hij slecht meekomen, lezen en schrijven was een probleem. Jeannette Verheul: 'Hij zei altijd: ”Ik heb met alle jongens uit Weurt in de eerste klas gezeten.”Haar man, Walter Thijssen: 'Hij heeft altijd willen bewijzen dat hij het ook zonder lezen en schrijven ver kon brengen.'

En dat lukte. Overal waar hij werkte gaf Burgers zijn ogen goed de kost. Of het nu was bij de slachterij, als chauffeur, als stratenmaker, als afvalondernemer. Op zijn 30ste kocht hij zijn eerste bulldozer en al snel kwamen er meer bij. Toen naast zijn huis aan de Jonkerstraat de ARN werd gepland, was hij er als de kippen bij om het grondwerk te doen.

Burgers ontdekte het afval als bron van inkomsten. Broer Gré Burgers: 'Hij kwam op een dag langs en zei: ”Ik kom net van de aardappelboer, die mensen hebben toch armoede. Ze krijgen 11 cent voor een kilo piepers. Terwijl een kilo aardappelschillen 14 cent kost. In afval”, zei hij, ”zit toekomst.”

En zo kocht hij zijn eerste twee vuilniswagens. Gré Burgers: 'Iemand vroeg aan de verkoper: ”Ben je nu niet bang dat hij voor zichzelf gaat beginnen?” Die man barstte in lachen uit. ”Onmogelijk”, zei hij. ”Dat is veel te duur.” Maar een paar jaar later was het bedrijf van Burgers groter dan het zijne.'

Jan Burgers dreef zijn concurrenten tot wanhoop. Bij aanbestedingen zat hij steevast onder de laagste prijs. 'Dat heeft de gemeente Beuningen nog een keer flink wat voordeel opgeleverd', weet wethouder Leo van Beuningen nog goed. 'Er was een aanbesteding, Jan Burgers deed zelf niet mee, maar dat wisten zijn concurrenten niet. Tijdens die bijeenkomst, waar iedereen een envelop moest inleveren met een prijs, kwam hij binnen. In de palm van zijn hand had hij een bedrag geschreven en dat liet hij aan iedereen zien. Dat bracht een grote schrok teweeg.'

Van Beuningen had als een van de weinige vertegenwoordigers van de gemeente wel het vertrouwen van Jan Burgers, al verdedigde Van Beuningen ook zijn burgemeester. 'Jan was bezig met een puzzel. Als Jan iets dwarszat, of iets wilde weten, dan wist je dat zijn auto tien keer zoveel kilometers maakte. Dan ging hij net zo lang bij mensen langs tot hij wist hoe het zat.'

Zo was Jan, bevestigt zijn advocaat Stef Goedvriend. 'Hij kwam hier binnen door de achterdeur, deed zijn klompen uit en begon te praten. Omdat hij niks opschreef was hij voortdurend aan het herhalen wat hij nog moest doen en hoe dingen volgens hem in elkaar zaten. Intussen maakte hij de ene grap na de andere. Pas op het laatst bleek waar hij eigenlijk voor kwam. En dat was dan in een paar minuten afgehandeld.'

Het ging goed, totdat hij bij de ARN, waar hij een emotionele band mee had, opliep tegen een bedrijfsleider waar hij het niet mee kon vinden. 'Dat was een laaghartige man', aldus ex-secretaresse van de ARN, Jeannette Verheul. 'Een moeilijke man, die ook ooit bij de gemeente werkte', zegt Van Beuningen.

Jan Burgers bemoeide zich te veel met het bedrijf, vond de directie. Maar Burgers kon niet anders. 'Jan was altijd op kwaliteit gericht', zegt Ton Scholten. 'En hij kon niet tegen onrecht. Als er iets niet klopte, dan zocht hij het uit, dan wilde hij er over praten.' Gré Burgers: 'Als hij ergens mee zat, dan was hij in staat om een wildvreemde op straat aan te spreken.'

Bij de ARN liep dat uit op een vete die hem en zijn gezin parten speelde. Jeannette Verheul: 'Voor de kinderen was het vreselijk. Die waren nog jong en hoorden op school dat hun vader gevaarlijk zou zijn. Terwijl Jan zich juist altijd wist in te houden. Vroeger, toen hij nog weleens dronk, kon hij wel driftig zijn. Maar toen hij dat merkte is hij rigoureus met drinken gestopt.'

Ton Scholten: 'Het is juist zo ongelooflijk dat hij zich altijd heeft weten te beheersen. Hij werd in die ARN-tijd gevolgd, hij zou met zijn auto op iemand anders zijn ingereden, terwijl het precies andersom was, hij werd op allerlei manieren zwart gemaakt. Wat hem nog het meest dwarszat is dat de overheid, waaronder de burgemeester, daaraan meedeed.' Overigens: Jan Burgers werd één keer veroordeeld, omdat hij een bedrijfsleider tegen de schenen zou hebben geschopt.

Dat Burgers er niet aan onderdoor ging, kwam door zijn paarden, vermoedt Scholten. ' s Ochtends en ' s avonds liep hij de wei in en deed zijn verhaal. 'Dat was zijn uitlaatklep.' Bert Booltink: 'Dat was indrukwekkend om te zien. Dan pakte hij zijn megafoon en riep: ”Kom jongens”, en daar kwamen ze aandraven, veertig stuks tegelijk. En dan stond hij daar een kwartier te strelen en te praten.' Ton Scholten: 'Die paarden hielden hem overeind.' Bij zijn dood had hij er 54, net zoveel als zijn leeftijd.

Op zijn begrafenis bleek hoe geliefd Jan Burgers was. Er waren meer dan duizend mensen. De stoet trok tussen de twee nieuwste wagens van het bedrijf door, de kist werd gedragen door personeel. Dat was bijna symbolisch. 'Want', zegt Ton Scholten: 'het personeel droeg hem op handen.'

Meer over