Jammer van die 20 miljard

In de discussie over schaliegas heeft iedereen zijn schuttersputje alweer opgezocht.

Het gaat niet goed met het schaliegas. Minister Kamp wil proefboren, maar woensdag bleek dat nu zelfs de CDA-statenfracties van Gelderland, Overijssel en Limburg er niets in zien. Er waren al 49 schalievrije gemeenten, de waterwinbedrijven morren, net als de Brabantse bierbrouwers en de Rabobank in Boxtel waar geboord zou worden. Maar wanneer een doorgewinterde bestuurspartij als het CDA de kont tegen de krib gooit, dan ben je als minister in moeilijkheden.

Wel moeilijkheden die je kon zien aankomen. Voor de zomer zei Kamp dat schaliegas een nationaal belang is waarover nationaal beslist moet worden. Hij bedoelde: gemeenten, bemoei je met je eigen zaken. En bij de presentatie van een onderzoeksrapport twee weken geleden had Kamp het over 'beheersbare risico's'. Om in de grondstoffelijke sfeer te blijven: dat was tweemaal oliedom.

Ik moest denken aan Kamps voorvoorganger Jacqueline Cramer. Die ging in Barendrecht uitleggen dat de ondergrondse opslag van CO2 volmaakt veilig was. Dat had de wetenschap haar ingeblazen. Een man met een rood T-shirt en een knalrood hoofd schreeuwde in haar oor: 'We willen het niet! Hoort u dat, we willen het niet!' Cramer had de wetenschap aan haar zijde en de Mijnbouwwet, die zegt dat alles onder de grond van het Rijk is en dat lokale belangen daarvoor moeten wijken. Helpen deed het niet. De CO2-opslag was kansloos en als Kamp niet uitkijkt, gaat het schaliegas net zo hard onderuit.

Dat zou spijtig zijn. Ik ben vóór proefboren om te weten of dat gas kan worden uitgebaat. Er schijnt voor 20 miljard euro in de grond te zitten. Jammer om dat te laten lopen, je kunt er JSF's voor kopen of aan ontwikkelingshulp doen. In Amerika worden nu enorme hoeveelheden schaliegas gewonnen. Zo veel, dat de Verenigde Staten dreigen de milieudoelen van Kyoto te halen, terwijl ze niet eens lid zijn van die milieuclub. Straks is heel Nederland schalievrij, fantastisch, terwijl we de elektra betrekken uit vieze kolen. Dat kan niet de bedoeling zijn.

Nee, maar dan moet je het wel slimmer aanpakken dan Kamp. Het wetenschappelijke rapport van ingenieursbureau Witteveen + Bos wijst uit dat proefboren kan, zei de minister. 'Beheersbare risico's.' Wat zijn beheersbare risico's? In Nederland wil men nare keuzen altijd het liefst aan de wetenschap overlaten. Dat scheelt ruzie en geeft gemoedsrust, als de feiten voor zich spreken. Maar als ik in Boxtel woonde, zou ik vooral 'risico's' horen en maar weinig 'beheersbaar'. Feiten spreken zelden voor zich en vertrouwen in rapporten is nog moeilijker aan te boren dan schaliegas.

Ook in een macaberder kwestie dan schaliegas, namelijk al of niet ingrijpen in Syrië wegens het gifgas, wil Nederland 'eerst de feiten afwachten'. Welke feiten? Er is altijd wel een hoogleraar te vinden die, met recht en reden trouwens, een ander perspectief en dus andere feiten heeft. Precies daarom kan de wetenschap geen recepten voorschrijven. De politiek moet haar eigen broek ophouden, bij besluiten over bommen op Syrië of boren naar schaliegas.

In Nederland schurkt de politiek graag aan tegen de wetenschap. Andersom bedrijven Nederlandse wetenschappers moeiteloos politiek met de autoriteit in hun toga. Wat zegt het over Nederland dat zo'n Roos Vonk hoogleraar is, die vanwege het schaliegas twittergewijs minister Kamp 'op zijn uitgestreken smoel' wilde slaan? Zij werd berispt, maar geen haan die kraait naar de 55 hoogleraren die in Trouw een petitie schreven tegen schaliegas. Hoe zou het vallen als 55 hooggeleerden een petitie vóór schaliegas zouden tekenen? Kunnen die 55 professoren uit Trouw wegens vermenging van genres niet ook een klein douwtje krijgen?

Politiek en wetenschap moet je niet door elkaar halen, was de strekking van het betoog van de Amerikaanse hoogleraar Daniel Sarewitz, onlangs op bezoek bij het Rathenau Instituut. Hij gaf een mooi voorbeeld van hoe het ook kan. De Zweedse regering zocht een opslagplaats voor nucleair afval. Het risico was uiteraard beheersbaar en of er gemeenten waren die zich vrijwillig wilden opgeven.

Niemand natuurlijk.

Toen kwam de regering op het lumineuze idee om de gang van zaken om te draaien. Er werd een wedstrijd uitgeschreven. Welke gemeente wilde een bod doen om het kernafval op te slaan, vergezeld van de voorwaarden en verlangde tegenprestaties. Een zwembad, bibliotheek of betere verbinding met bus of trein, roept u maar. Uiteindelijk streden twee gemeenten in de finale om het kernafval. Sleutel van dit succes: serieus genomen worden en een ruimhartige vergoeding.

Voor wie denkt dat zo'n omslag in waardering in Nederland uitgesloten is: deze week werden de laatste jaknikkers in Rotterdam-Schiebroek stilgezet, na jarenlang trouw olie oppompen. De bevolking was ooit mordicus tegen hun komst geweest, en wilde nu geen afscheid nemen. De jaknikkers komen op de lijst van nationaal cultuur erfgoed.

Donderdag was er alweer een rapport, van het Rathenau Instituut, over schaliegas en hoe het openbaar bestuur daarmee moet omspringen. Behoedzaam dus, met veel polderen. Er staat ook een opgewekt voorstel in om de opbrengsten in een fonds te stoppen voor schone energie. Helaas, de 55 politieke hoogleraren van Trouw hadden dat idee al afgeschoten. Iedereen zit lang en breed in zijn schuttersputje. Minister Kamp zei nog met zijn meest bereidwillige gezicht dat bewoners, gemeenten en de Tweede Kamer alle gelegenheid krijgen om mee te praten.

Mijn politieke water zegt dat het te laat is. Jammer hoor, 20 miljard.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

undefined

Meer over