AnalyseVuurwerkverbod

Jaarwisseling biedt voorstanders vuurwerkverbod nieuwe munitie

Nieuwjaarsdag begint schoon en zonnig in Amsterdam. Beeld Joris Van Gennip
Nieuwjaarsdag begint schoon en zonnig in Amsterdam.Beeld Joris Van Gennip

Het tijdelijke vuurwerkverbod smaakt naar meer, menen burgemeesters en zorgverleners na de relatief rustig verlopen jaarwisseling. Gaat het afsteken van vuurwerk ook na de coronacrisis in de ban? Het kabinet is nog niet zo ver, maar het maatschappelijk sentiment kantelt.

Voor een land waar het kopen en afsteken van vuurwerk verboden is, knalde het nog behoorlijk tijdens de jaarwisseling. Uit heel Nederland kwamen video’s van hemels die als vanouds in alle kleuren oplichtten. Naast het siervuurwerk gingen er ook nog steeds illegale ‘bommen’ af en de traditionele autobranden ontbraken evenmin in tal van dorpen en steden.

Toch was het over het algemeen rustiger dan voorheen, zo luidde vrijdag al snel de conclusie. Er werd minder vuurwerk afgestoken, de overlastmeldingen namen af, het aantal incidenten lag lager en de ziekenhuizen en huisartsenposten hadden minder te doen. Binnensteden die er in voorgaande jaren op 1 januari nog rood geblakerd uitzagen, vroegen nu beduidend minder schrobwerk.

Doel bereikt

Het directe doel van het tijdelijke vuurwerkverbod tijdens de coronacrisis lijkt zo bereikt: dankzij de kalmer verlopen jaarwisseling – sinds decennia het gevaarlijkste feest van het jaar – is de druk op de toch al overbelaste zorg niet nog meer opgelopen. De vraag die zich daarmee ook meteen opdringt: moet het tijdelijk verbod permanent worden?

Ja, luidt het antwoord van iedereen die ook vóór de coronacrisis al weinig ophad met de sinds de jaren zeventig florerende vuurwerktraditie in Nederland. ‘Dit was de rustigste jaarwisseling in de 34 jaar dat ik werk in het Oogziekenhuis Rotterdam’, liet oogarts en vuurwerkwoordvoerder van Het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap (NOG)Tjeerd de Faber in de vroege ochtend meteen optekenen door persbureau ANP. ‘Een hoop mensen is leed bespaard gebleven.’

Slagveld

Vorig jaar was Oud en Nieuw juist een slagveld geweest: toen liepen 168 mensen oogletsel op, het hoogste aantal in vijf jaar tijd. De oogartsen lobbyen al sinds 2009 actief voor een verbod: het afsteken van vuurwerk door particulieren is in hun ogen simpelweg te gevaarlijk en de maatschappelijke kosten zijn te hoog.

Ook de Nijmeegse burgemeester en voorzitter van het Veiligheidsberaad Hubert Bruls toonde zich vrijdag bij Omroep Gelderland enthousiast. ‘Over de grote linie hadden we minder incidenten. Veel minder mensen moesten naar het ziekenhuis of de huisartsenpost. Dat was natuurlijk ons belangrijkste doel.’

Bruls, die net als andere burgermeesters al eerder pleitte voor een algeheel verbod, hoopt dan ook dat de coronacrisis het definitieve einde inluidt van de vuurwerktraditie. ‘Ik zou zeggen tegen het kabinet: nu echt doorzetten met een permanent verbod. Als het kabinet nu uitspreekt dat je voortaan met de jaarwisseling geen vuurwerk mag afsteken, ontneem je vuurwerkhandelaren het alibi groot te gaan inslaan.’

‘Brulsverbod’

Dat het pleit nog niet beslecht is, maakte de reactie van Geert Wilders al snel duidelijk. ‘Liever een permanent Brulsverbod’, twitterde de PVV-leider naar aanleiding van het voorstel van de Nijmeegse burgemeester. Minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid vond eveneens dat Bruls te hard van stapel liep met zijn pleidooi voor een permanent verbod, al toonde de bewindspersoon zich ook tevreden over de sobere jaarwisseling.

De regeringspartijen VVD en CDA hielden zich vrijdag op de vlakte. Zij waren de afgelopen jaren samen met de PVV de belangrijkste tegenstanders van een algeheel verbod. De goeden moeten niet onder de kwaden lijden, meende ook premier Mark Rutte begin vorig jaar nog na de dramatisch verlopen jaarwisseling.

Gewoon lol

‘Ik bedrijf politiek vanuit de overtuiging dat je een samenleving zo veel mogelijk ongemoeid moet laten’, aldus de premier, vóór het begin van het coronatijdperk. ‘Heel veel mensen hebben er gewoon lol in om dit op op Oudjaarsavond te doen.’

Toch ging het kabinet naar aanleiding van de ongeregeldheden in het voorjaar alsnog akkoord met een verbod op vuurpijlen en knalvuurwerk. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) had daar in 2017 al voor gepleit in een 161-pagina’s dik rapport. Het zou volgens de OVV de enige manier zijn om de gemiddeld ruim tienduizend incidenten en honderden gewonden per jaarwisseling structureel terug te dringen.

De coalitiepartijen VVD en CDA verzetten zich in eerste instantie tegen die conclusies van de OVV en wilden vooral strengere handhaving voor bij illegaal vuurwerk. Vlak voor de coronacrisis gingen ze overstag, ook omdat het maatschappelijk draagvlak afbrokkelde. Uit peilingen bleek toen al dat ook bij de achterbannen van VVD, CDA en PVV de steun voor een vuurwerkverbod toenam.

‘Pesthekel aan vuurwerk’

Het taalgebruik van Rutte paste zich aan die trend aan. In 2017 zei de premier nog dat hij in zijn jeugd vuurwerk afstak, in 2019 verkondigde hij ‘altijd al een pesthekel’ te hebben gehad aan vuurwerk.

Het verbod op vuurpijlen en knalvuurwerk werd uiteindelijk niet in de praktijk gebracht, omdat het kabinet in november vanwege de coronacrisis besloot tijdelijk een algeheel verbod in te stellen. De vuurwerkbranche hoopt dan ook dat er in het post-coronatijdperk toch weer meer ruimte komt. ‘De kans op een jaarwisseling mét vuurwerk maar zonder die pijlen en knallers hebben we nog niet gehad’, aldus de Belangenvereniging Pyrotechniek Nederland.

Helemaal gerust zullen de vuurwerkliefhebbers er desondanks niet op zijn. Uit een peiling van EenVandaag bleek vrijdag dat inmiddels 63 procent van de Nederlanders voor een algeheel verbod is.

Meer over