5 Vragen

Jaar na moord op Samuel Paty is er weinig veranderd in het Franse onderwijs

Zaterdag een jaar geleden werd de Franse geschiedenisdocent Samuel Paty onthoofd nadat hij in een les over vrijheid van meningsuiting spotprenten van de profeet Mohammed had getoond. Wat is er sinds zijn dood gebeurd?

Scholieren in Nice houden een foto van Samuel Paty vast bij een van herdenking van de vermoorde docent. Beeld REUTERS
Scholieren in Nice houden een foto van Samuel Paty vast bij een van herdenking van de vermoorde docent.Beeld REUTERS

Hoe wordt zijn dood herdacht?

Door heel Frankrijk zijn verschillende herdenkingen georganiseerd. Dat begon afgelopen vrijdag met een eerbetoon aan de docent op alle Franse scholen. Het ministerie van Onderwijs had voorgesteld een minuut stilte te houden en in alle klassen een uur vrij te maken voor een gesprek over de gebeurtenissen, maar liet scholen verder vrij om de herdenking naar eigen inzicht in te vullen. Over één ding was minister van Onderwijs Jean-Michel Blanquer op voorhand strikt: alle verstoringen van het eerbetoon zullen worden bestraft.

Op de school waar Paty doceerde, in Conflans-Sainte-Honorine, wordt zaterdag nog een extra ceremonie gehouden voor leerlingen, ouders en docenten. Daarnaast organiseert de stad een optocht en wordt een standbeeld voor de docent onthuld. Ook in Parijs krijgt Paty zaterdag verscheidene eerbetonen. Het plein tegenover de Sorbonne universiteit wordt omgedoopt tot square Samuel Paty, en bij de ingang van het ministerie van Onderwijs wordt een gedenkplaat onthuld in het bijzijn van premier Jean Castex, een aantal ministers en de familie van Samuel Paty. ’s Middags ontvang president Emmanuel Macron de familie in het Elysée.

Wat weten we intussen over de toedracht van de moord?

Op 6 oktober had Paty in een les over de vrijheid van meningsuiting spotprenten getoond van de profeet Mohammed. Bewust van de gevoeligheid had hij de leerlingen voorbereid: wie dat wilde, kon het klaslokaal verlaten of zijn ogen sluiten. Een van zijn leerlingen, de 13-jarige Z., was die dag niet op school – ze was geschorst na gedragsproblemen en herhaaldelijk spijbelen. Tegen haar vader loog Z. dat Paty haar had gedwongen naar de spotprenten te kijken. Daarop zou ze haar leraar voor islamofoob hebben uitgemaakt en de klas uit zijn gestuurd. Die leugen kwam uiteindelijk dit voorjaar uit en bleek het begin van wat een dramatische gebeurtenis zou worden. De vader van het meisje begon naar aanleiding van de leugen een haatcampagne tegen de docent, met video’s op sociale media waarin hij Paty met Hitler vergeleek en opriep tot actie. Die bereikten uiteindelijk ook Abdoullakh Anzorov, een 18-jarige jongen van Tsjetsjeense komaf die de docent enkele dagen later in de buurt van zijn school vermoordde en onthoofde.

Zijn de daders van de aanslag intussen veroordeeld?

Kort na de aanslag werd de dader door de politie doodgeschoten. Maar het onderzoek naar wat er precies is gebeurd tussen de gewraakte les en het moment van de aanslag is nog gaande. Intussen zijn vijftien verdachten aangewezen. Een daarvan is Z., die onder toezicht staat en wordt aangeklaagd voor laster. Haar vader wordt verdacht van medeplichtigheid aan de moord en zit in voorlopige hechtenis. Daarnaast worden vijf kinderen van de school aangeklaagd voor hun rol in de zaak – zij zouden tegen betaling van 350 euro na de les Paty hebben aangewezen aan de aanslagpleger. De vijf zijn voorlopig ondergebracht bij familie buiten het departement en zeggen zelf geen contact te hebben gehad met de terrorist noch een idee te hebben gehad van zijn bedoelingen. Dan zijn er nog drie vrienden van Anzorov, van wie er een wordt verdacht van samenzwering en de andere twee voor hulp bij het kopen van een wapen en vervoer naar de school van Paty. En tot slot is er een handvol verdachten die betrokken zou zijn geweest door het verspreiden van belastende video’s over de docent. De verwachting is dat het onderzoek nog zeker twee tot drie jaar zal duren.

Na de aanslag beloofde premier Castex voortaan een snellere, ferme reactie als een leraar wordt bedreigd. Wat is daarvan terecht gekomen?

Hoewel het ministerie geen aantallen wil geven, nemen de verzoeken van docenten om bescherming toe en zouden die ‘onverwijld’ worden ingewilligd. Maar vanuit leraren zelf klinkt veel kritiek. Didier Lemaire, een filosofiedocent uit Trappes die een alarmerend boek schreef over situatie op Franse scholen en zelf bedreigd zou worden door islamisten, sprak deze week bij Europe 1 van een totale verzaking door de staat. Een jaar na de moord worden volgens Lemaire nog regelmatig leraren met de dood bedreigd zonder bescherming te krijgen. ‘Er is niets veranderd sinds Samuel Paty.’

Is er verder iets veranderd in het onderwijs sinds de dood van Paty?

In de nasleep van de gebeurtenissen kondigde minister Blanquer aan het burgerschapsonderwijs te versterken. Er zou meer lestijd komen om onderwerpen als laïciteit en vrijheid van meningsuiting te behandelen. Zoals ook bij Paty worden die lessen vaak gegeven door docenten geschiedenis en aardrijkskunde. ‘We hebben veel gepraat, sommigen hebben veel gehuild, maar er is niets veranderd’, vatte de woordvoerder van leraren uit het vak de situatie bondig samen. Er is nauwelijks extra lestijd, en leraren beklagen zich over de ‘Republikeinse Gids’ die het ministerie aan scholen heeft gestuurd. ‘Het is een visie van laïciteit die men wil opleggen’, zei een docent van vakbond Snes-FSU. ‘We krijgen een handleiding met instructies voor gebruik. Dat is niet wat docent-zijn inhoudt. Bij dit soort vragen past geen kant-en-klaar denken.’

Meer over