Italianen vinden elkaar in de rol van globofoob

DE LIEFHEBBERS in Italië kunnen dezer dagen weer hun hart ophalen. Het in Rome gevestigde geschiedkundig instituut Luce heeft zojuist deel I in de handel gebracht van Mussolini, zijn redevoeringen in orginele en integrale vorm....

Willem Beusekamp

Natuurlijk ook vanaf zijn vermaarde balkonnetje op Piazza Venezia in het centrum van Rome en in Venetië, met een in burger geklede Hitler aan zijn zijde. Vooral die laatste opname van slechts enkele seconden, uit 1934, is volgens de samenstellers uniek. Men dacht dat de bewegende beelden waren verloren gegaan. Het tweede deel, de jaren '37-'45, volgt binnenkort. Ook door de kleine man in de krantenkiosk op elke straathoek te verkrijgen voor nog geen drie euro per stuk, inclusief een handzaam boekje. De belangstelling is nu al overweldigend.

Aardig detail: Luce was ooit onderdeel van de propagandamachine van Mussolini; op de video ziet men de studieauto's van Luce tussen de mensenmassa's. Het instituut overleefde het regime en geldt allang weer als eerbiedwaardig, het is dé instantie die zich nog steeds belast met het op film vastleggen van de moderne geschiedenis van Italië. Anders dan in Duitsland vielen de na-oorlogse zuiveringen in Italië wel mee.

Het magazine Borghese presenteert deze week Il Cinema del Duce, een overzicht van de cinematografie uit twintig jaar fascisme. Met speciale aandacht voor de spektakelfilm De ijzeren Kroon (van Lombardije) uit 1941, waarmee regisseur Alessandro Blasetti, vader van de Italiaanse film, 'zijn droom waarmaakt van een buitengewone Italiaanse monsterproductie'. Zeg maar, anti-Hollywood.

In de shop van de benzinepomphouder, even buiten Rome, gesignaleerd: een nieuwe buste van Il Duce, koperkleurig. En de flessen wijn (rood) uit Predappio, geboorteplaats van de Italiaanse fascistenleider, zijn weer volop in de aanbieding, voor vier euro. Nog net niet in de erkende slijterij, maar wel op straat, nabij elke grote markt, zeker in de hoofdstad. Op het etiket een afbeelding van Mussolini in uniform.

Iedere boekhandel heeft inmiddels een speciale afdeling voor het tijdperk-Mussolini. Dat was tot voor kort nauwelijks het geval. Maar sinds ook conservatiever ingestelde historici de ruimte krijgen hun mening te geven over de jongste geschiedenis van hun land, is de aanvoer van nieuwe publicaties niet te stoppen. Het hek zal van de dam zijn indien er ook nieuwe, herschreven schoolboeken komen, zoals de postfascistische Nationale Alliantie van vice-premier Fini het wenst. 'Mussolini', zei Fini ooit, 'was de grootste staatsman van de 20ste eeuw'.

Veel aandacht, recent en in alle media, voor de invloed van de Italiaanse cultuur in het huidige Kroatië. Wisten wij, zo vroeg onlangs een kennis, dat Zadar ooit Italiaans was en dat je in grote delen van voormalig Joegoslavië in het Italiaans de weg kan vragen?

Is het dan echt zo erg met die Italianen?

In zekere zin wel, althans zodra actueel, bij de dagelijkse cappuccino, onvermijdelijk Afghanistan en de strijd tegen het terrorisme ter sprake komen.

Nog even en volgens menig Italiaan, politiek zowel ter linker als ter rechter zijde, hebben de Amerikanen zelf hun Twin Towers opgeblazen, in het kader van hun streven de wereld, inclusief Italië, naar hun pijpen te laten dansen. Even ridicuul als hartverscheurend zijn de analyses. Met als ondertoon: wíj zijn Italianen, wíj hebben onze eigen identiteit, en die strookt niet met die van de yankees.

De nostalgie, die overduidelijk naar voren komt uit het overstelpende aanbod van herinneringen uit de tijd van het fascisme, heeft weinig van doen met Berlusconi, zoals hier en daar wordt gesuggereerd. In tegendeel. De premier houdt niet van navelstaren en heeft zich ontpopt als overtuigd atlanticus en saneerder van oude waarden. Forza Italia, Italië Vooruit, heet zijn beweging niet voor niets.

Veeleer lijkt er sprake van een nieuwe, rechtse vorm van anti-mondialisering, burgers die ondanks Berlusconi de weg kwijt zijn en behoefte hebben zich af te zetten tegen de mondialisering en daarvoor hun eigen symbolen kiezen. Leeftijd, zo blijkt bij de vele demonstraties, speelt geen rol.

In Italië is de rechtse globofoob opgestaan. Links loopt achter Che Guevara, rechts achter Il Duce. Het midden zweert bij de paus, óók tegen de globalisering. Allen hebben nog een ding gemeen: hun vrienden zitten niet in de Verenigde Staten.

Meer over