Italiaanse regering is kamermeerderheid kwijt

De regering-Prodi is haar kamermeerderheid kwijt, en binnenkort waarschijnlijk ook de macht. De centrum-linkse regering heeft de steun verloren van de orthodoxe communisten, de bondgenoten die het kabinet sinds haar aantreden in mei vorig jaar in een houdgreep hebben....

Van onze correspondent

Jan van der Putten

ROME

De crisis kan fataal worden voor Italiës toetreding tot de EMU. Door de terugkeer van de politieke troebelen dreigt de financiële sanering met de euro in zicht te mislukken. Alle inspanningen zullen voor niets zijn geweest. De lire zal weer zwak worden, de rente omhoog gaan, de werkloosheid stijgen. En in Noord-Italië, een van de rijkste gebieden van Europa, zal de afscheidingsbeweging van de Liga Noord een nieuwe stimulans krijgen.

Al maanden terug begon Fausto Bertinotti, de dandy-achtige leider van Communistische Herstichting, te dreigen dat zijn oud-linkse partij in geen geval ingrepen zou dulden in het pensioenstelsel en de gezondheidszorg. In die sectoren kunnen nog veel privileges en verspillingen worden opgeruimd. Maar Bertinotti is bang dat hem dat veel stemmen zal kosten.

Het afgelopen weekeinde presenteerde de regering de ontwerp-begroting voor 1998, de laatste van een serie saneringsoperaties met het oog op Maastricht. De inkomsten moeten stijgen met 11,5 miljard gulden, vooral door verhogingen van de btw, de uitgaven moeten dalen met 17,2 miljard. Ongeveer vijf miljard van die bezuinigingen zou moeten komen uit een nog in het vage gebleven hervorming van het pensioenstelsel.

Bertinotti riep onmiddellijk dat dat vragen was om een crisis. Niemand nam hem serieus. Iedereen dacht dat hij alleen maar hoog van de toren blies om zoveel mogelijk concessies in de wacht te slepen. Maar in de nacht van dinsdag op woensdag velde Communistische Herstichting vonnis: 43 van haar 45 parlementariers gingen akkoord met Bertinotti's besluit om tegen de begroting te stemmen.

Vanaf dat moment is Prodi zijn meerderheid kwijt. In de senaat hebben de centrum-linkse partijen van de regeringscoalitie Olijf een krappe meerderheid, maar in de Kamer zijn ze afhankelijk van de communisten.

In april van dit jaar weigerden die het sturen van een troepenmacht naar Albanië te steunen. Op het laatste moment kwam de rechtse oppositie Prodi toen te hulp. Van zo'n reddingsactie kan nu geen sprake zijn.

Pogingen om door concessies aan te bieden de breuk te lijmen, maken buitengewoon weinig kans. Bertinotti eist dat de bestrijding van de werkloosheid, te beginnen met de invoering van een 35-urige werkweek, de hoogste aandacht krijgt. Zijn voorwaarde om weer te gaan praten, is voor Prodi onaanvaardbaar: de intrekking van de ontwerp-begroting.

Waarom forceren de communisten deze crisis? Met hun vroegere kameraden van de PDS, de grootste regeringspartij, vechten ze om de hegemonie over de linkse beweging. PDS-leider D'Alema zien ze als een verrader van de linkse zaak, die in zijn omhelzing van de markt en Europa steeds verder naar het centrum is opgeschoven.

Financiële sanering en succesvolle deelname van Italië aan de EMU zouden voor Bertinotti levensgevaarlijk zijn, want tevreden mensen stemmen niet op de communisten. Het is dus beter onvrede te creëren. Bovendien voelt Bertinotti zich van nature thuis in de oppositie.

President Scalfaro, minister Ciampi van Economische Zaken, de leiders van de vakcentrales, allemaal hebben ze Bertinotti gesmeekt tot rede te komen. Hij speelt de bal terug naar de regering, die met haar ontwerp-begroting zou hebben gekozen voor de crisis.

Hoe het nu in deze crisis verder moet, is onduidelijk. Prodi overlegde daarover gisteravond met president Scalfaro en daarna met PDS-leider D'Alema. Prodi en D'Alema zijn het erover eens dat als de breuk onlijmbaar is, er zo snel mogelijk verkiezingen moeten komen.

Scalfaro daarentegen voelt weinig voor de zoveelste vervroegde verkiezingen als niet eerst alles is geprobeerd om een nieuwe regering te vormen.

In het rechtse oppositiekamp ziet Berlusconi de kans schoon om zijn omstreden leiderschap te bevestigen. Hij wil stopzetting van de parlementaire activiteiten, en eist van Prodi een verklaring in de Kamer over de crisis. 'In een serieus land', zei Berlusconi, 'zou de premier ontslag hebben moeten nemen.'

De rechtse leiders willen geen verkiezingen, maar de macht, of althans een deel ervan. Ze willen een regering op brede basis - Prodi is daarvoor niet beschikbaar, Ciampi misschien wel - die moet zorgen dat Italië Europa haalt.

Tegelijk is er een politieke hergroepering aan de gang. Tussen rechts en links zou een groot centrumblok moeten komen, voornamelijk opgebouwd uit de rechtse en linkse brokstukken van de oude christen-democratische partij.

Meer over